اساطیر هندی روی موج رادیو

شاید همین امر باعث شده تا امیر زنده‌نام، مدیر مرکز نمایشی رادیو اعلام کند تولید نمایش تا آخر سال به بیش از 500 دقیقه خواهد رسید. حال در میان انبوه تولیدات نمایش رادیویی گهگاه نمایش‌هایی به چشم می‌خورد که شاید گزارش از مراحل تولید آن خالی از لطف نباشد، از جمله این نمایش‌ها «شهرکناس» به کارگردانی حمید منوچهری است که باعث شد صبح دوشنبه برای تهیه گزارش این نمایش پرشخصیت به ارگ بروم.

زمانی که به استودیو ضبط نمایش رسیدم، ضبط آغاز شده بود و صدای علی عمرانی و احمد گنبی در حین بازی در بخش اول از استودیو به گوش می‌رسید. منوچهری هم بیرون از استودیو کنار علی حاجی‌نوروزی (صدابردار) و شهناز دهکردی (تهیه‌کننده) به هدایت گروه مشغول بود و سعی داشت در بیرون هم گروه پشت صحنه و هم عوامل صحنه را همزمان تحت نظر داشته باشد، که مبادا خللی در ضبط نمایش ایجاد شود. البته بیش از عوامل، صدابردار نمایش برایم جالب‌تر بود؛ چون هرگاه به مرکز نمایش رفتم، همه گروه متفاوت بودند و متغیر، الا صدابردار که پای ثابت همه نمایش‌ها بوده است. همین موضوع هم باعث گفتگوی کوتاه با علی حاجی‌نوروزی شد.

این صدابردار درباره صدابرداری نمایش با ذکر این نکته که این نوع صدابرداری با تمام کارهای هنری تفاوت دارد، گفت: در نمایش میکروفن‌گذاری و چیدمان بازیگر از مشخصه‌های کار نمایش است؛ یعنی اگر صدابرداری دقیق باشد، طی این سال‌ها باید با صدای همه هنرمندان آشنا شده باشد و با شناختی که از صداهای بازیگران دارد، میکروفن را براساس نوع بازی آنها تنظیم کند.

من بعد از این سا‌ل‌ها دقیقا می‌دانم کدامیک از بازیگران باید پشت کدام میکروفن بایستد. حاجی‌نوروزی نکته دیگر کار صدابرداری نمایش را فضاسازی در نمایش عنوان کرد و افزود: در برنامه‌های دیگر، فضاسازی نداریم اما در نمایش، فضاسازی یکی از مشخصه‌‌های کار بازی است در واقع صدابردار به کمک تهیه‌کننده باید فضایی را خلق کند تا به تناسب فضا، سطح صداها مشخص و هماهنگی لازم بین بازیگران برقرار شود. برای نمونه صدابردار با افکتور داخل استودیو هم باید هماهنگ باشد تا در یک زمان افکت بیرون و داخل با هم تداخل پیدا نکند.

نمایش قصه شهرکناس قرار است بزودی در برنامه از رمان تا نمایش رادیو فرهنگ پخش ‌شود. به گفته منوچهری این نمایش، داستان شهری خیالی است که سلطان آن دچار رخوت و فراموشی می‌شود. همین موضوع باعث می‌شود او به جایی برود که در آنجا جز فقر و بدبختی نیست؛ اما این سفر از سلطان شخصیتی جدید می‌سازد و سبب می‌شود زندگی تازه‌ای را شروع کند. در این نمایش علی عمرانی در نقش سلطان و فریبا متخصص به عنوان همسر سلطان ایفای نقش می‌کنند، مجید حمزه (راهنمای سلطان)، سیما خوش‌چشم (فرزند سلطان)، مهدی گیاهی و علی میلانی (از اهالی کناس)، رضا گنجی (از بزرگان دربار)، شهناز دهکردی (تهیه‌کننده) و میرشکاک (سردبیر) است. صدای علی عمرانی که با فریبا متخصص صحبت می‌کرد، ما را دوباره به فضای نمایش برد. شنیدن قسمت‌هایی از این نمایش اساطیری که بازخوانی یکی از افسانه‌های هندی است، برایم این سوال را مطرح کرد که چرا اخیرا اکثر نمایش‌های رادیویی درباره موضوعات تاریخی و افسانه‌هاست و در این میان موضوعات اجتماعی و ملموس امروزی کمتر دیده می‌شود.

علی میلانی از بازیگران پیشکسوت رادیو که بیشتر در نمایش‌های اسطوره‌ای بازی کرده است، در جواب این سوال می‌گوید: این نمایش یک افسانه هندی است، البته هند به دلیل برخورداری از ادبیات غنی اساطیری بیشترین نمایشنامه‌های ما را در برمی‌گیرد. میلانی یکی از دلایل انتخاب چنین موضوعاتی برای نمایش رادیویی را علاقه و استقبال مخاطبان عنوان کرد و گفت: به دلیل این که قصه افسانه‌ای از نظر محتوایی روشن، ساده و روان‌تر از مسائل پیچیده و متفاوت امروزی است، مخاطب دوست دارد در زمان آرامش و استراحت خود به فضایی اسطوره‌ای سفر کند و کمی از مشکلات روزمره رها شود.

میلانی در ادامه افزود: مخاطب حوصله ندارد مشکلات جامعه را با خود به خانه ببرد و با نمایش‌های رادیو آنها را مرور کند، علی میلانی درباره نقش خود در این نمایش هم توضیح داد: نقش یکی از اهالی شهرکناس را بازی می‌کنم که طبق گفته سلطان در شهر با اهالی به گفتگو می‌نشیند و در جلسات مهم پادشاه حضور دارد و حرف‌های او را پیگیری می‌کند او همچنین به علاقه‌اش برای بازی در نقش‌های اساطیری اشاره کرد و گفت: با این که نقش‌های متفاوت را در طول هفته بازی می‌کنم، اما نقش‌های تاریخی همیشه برایم جذابیت خاص خودش را دارد.

بعد از صحبت‌های میلانی، تلاش شهناز دهکردی تهیه‌کننده نمایش برای آماده کردن افکت‌های لازم در خلال ضبط نمایش برایم جالب بود و می‌خواستم ببینم وظیفه تهیه‌کننده در نمایش چیست. دهکردی در این باره گفت: در حال تنظیم موسیقی هندی هستم که در خلال این نمایش پخش شود. با این کار اصالت متن را حفظ می‌کنیم. در کل وقتی نمایشنامه‌ای آماده می‌شود تهیه‌کننده باید افکت‌ها و جزئیات لازم نمایش را برای روز ضبط آماده کند. البته دهکردی در ادامه توضیح خود اشاره کرد که مسوولیت ضبط و ادیت تا مرحله نهایی که رسیدن نوار به پخش است، به عهده تهیه‌کننده است.

مهدی گیاهی دیگر بازیگر این نمایش درباره ویژگی‌های «شهرکناس» گفت: این نمایشنامه، داستانی اساطیری دارد؛ مردم داستان‌های افسانه‌ای را دوست دارند، اما متاسفانه بدترین برنامه‌های تلویزیون را به بهترین نمایش‌های رادیویی ترجیح می‌دهند، مهدی گیاهی که 40 سال است به عنوان بازیگر در رادیو فعالیت می‌کند، در ادامه می‌گوید: با بیشتر کارگردانان قدیمی و جوان کار کرده‌ام اما اگر گروه مجرب باشد، کارگردان هم بهتر کار می‌کند.

گیاهی معتقد است: اگر نمایش به شکل درست به مخاطب معرفی شود، آنها حتما از نمایش‌های رادیویی استقبال می‌کنند و این وظیفه رسانه‌هاست که اطلاع‌رسانی کنند.

در حین صحبت‌های ما، نمایش با حرف‌های عمرانی و متخصص به پایان رسید. در انتهای نمایش، مجید حمزه، بازیگر راهنمای سلطان صحبت می‌کند و سرگذشت سخت سلطان را چنین به پایان می‌رساند. او در شهرکناس در فقر و بدبختی با دختری ازدواج کرد و از اموالش فقط برای برطرف کردن نیازهای اولیه زندگی خود استفاده کرد؛ تا جایی که شخصیت‌اش دگرگون شد.

زینت پستادست