راهی غیر از خانه سالمندان

امروزه مراکز مراقبت یک روزه یا خدمات پرستاری از سالمند به‌وجود آمده است که با حمایت بهزیستی به طور مستقل مشغول به کار هستند. این مراکز به کمک خانواده‌هایی می‌آیند که سالمندی در منزل دارند که نیازمند مراقبت پزشکی یا غیر پزشکی است.

برخی از این مراکز با برخورداری از متخصصان و روانشناسان با تجربه و پرستاران حرفه‌ای خدمات مناسبی ارائه می‌دهند اما مراکزی نیز وجود دارند که از این مزایا بی‌بهره‌اند و مراقبت از سالمند را هم رده یک کار خدماتی مثل شست و شو و نظافت می‌بینند و از کسانی برای مراقبت از سالمند استفاده می‌کنند که گاه حتی یک دوره آموزشی مراقبت از سالمند را هم نگذرانده‌اند.

در یک مرکز مراقبت سالمند در منزل باید افرادی که مورد استفاده قرار می‌گیرند علاوه بر داشتن تجربیات زیاد، سالمندان را بخوبی درک کرده و به احساسات آنان توجه کنند.

برخی از سالمندان به دلیل بیماری قادر به حرکت نبوده و باید تمامی حوایج خود را با کمک دیگران برطرف کنند. در مورد این نیازها از اجابت مزاج گرفته تا احتیاجات دیگر باید با سالمند به‌گونه‌ای رفتار شود که از آسیب‌های جسمی ‌و روحی به او جلوگیری شود. چون قبول کمک از سوی دیگران برای کسانی که تا این زمان تمامی امور خود را به تنهایی انجام می‌داده‌اند کمی‌مشکل است. همچنین بدلیل شرایط خاص جسمانی آنان هرگونه کمکی باید توام با تجربه و دقت باشد که موجب آسیب‌های جسمانی نشود. برخی از پرستاران که بدون تجربه و توجه به این نکات مراقبت از سالمند را بر عهده می‌گیرند گاهی اوقات موجب فشارهای روحی و روانی یا صدمات جسمانی مانند شکستگی اندام می‌شوند.

طاهره نجم، فرزند یک سالمند با چنین تجربه ناخوشایندی مواجه شده است. او می‌گوید ‌ مادر بیمار و سالخورده‌ای دارم که برای انجام بسیاری از کارهای خود نیاز به مراقب دارد.

من نیز 65 سال دارم و دچار رماتیسم مفصل هستم و به تنهایی نمی‌توانم به او کمک کنم. به همین دلیل با مراجعه به آگهی روزنامه‌ها از یکی از مراکز مراقبت از سالمند و بیمار کمک خواستم و با آنها برای مدت یک ماه قرارداد بستم که اگر از کارشان راضی بودم قرارداد را به مدت یکسال تمدید کنم، اما رفتار پرستاری که برای مراقبت از مادرم آمده بود به هیچ وجه خوشایند نبود. او فکر می‌کرد دارد با یک آدم مصنوعی برخورد می‌کند که احساسات و عواطفش کاملا از بین رفته است.

در اثر رفتار ناخوشایند و گاه تحقیرآمیزی که نسبت به مادرم داشت طی این مدت وضعیت روحی مادرم بدتر شده بود تا جایی که بعد از مدتی از من خواست به جای این‌که اینجا مایه عذاب من و پرستارش شود به خانه سالمندان برود. آنجا همه مثل او هستند و کمتر خجالت می‌کشد.

کم نیستند پرستارانی که از سوی مراکز غیرمجاز و بی‌تجربه به منازل اعزام می‌شوند و بدون توجه به نکات مهم مربوط به نگهداری از سالمندان به این امر مهم مشغول می‌شوند.

این موضوع ناشی از کم‌تجربگی و شاید دستپاچگی برخی از بستگان سالمندان باشد که بدون تحقیقات لازم در خصوص فرد اعزامی ‌یا مرکز اعزام‌کننده اجازه ورود این افراد را به منزل خود می‌دهند.

بسیار مشاهده شده که این افراد، مشکلات عدیده و غیر قابل جبران مادی و معنوی برای سالمندان و خانواده‌شان پیش آورده‌اند. خانواده‌هایی که برای نگهداری سالمند یا کودکشان از چنین شرکت‌هایی درخواست کمک می‌کنند، باید دقت کنند که چه کسی با چه ویژگی‌هایی وارد حریم منزل آنها می‌شود.

سازمان بهزیستی کشور شرکت‌هایی را واجد شرایط این کار می‌داند که حتماً یک پزشک عمومی، یک فیزیوتراپیست و یک پرستار حتماً باید از اعضای اصلی این شرکت باشند. طبق این ضوابط آنها فقط می‌توانند به سالمندان خدمات بدهند، نه این‌که کسی را شبانه روزی به منزل سالمندی بفرستند که از او نگهداری کند.

گفتنی است چنین شرکت‌هایی سال‌ها پیش مجوز، دریافت کرده‌اند و هنوز به صورت منسجم صورت وضعیتی از تمام شرکت‌هایی که در این زمینه فعالیت می‌کنند در بهزیستی موجود نیست، اما سازمان بهزیستی ناظر این نوع خدمات به شمار می‌رود.

در حال حاضر 500 هزار نفر از افراد بالای 65 سال و سالمند دارای نیازهای ویژه در کشور تحت پوشش سازمان بهزیستی و کمیته امداد قرار گرفته‌اند. سازمان بهزیستی تاکنون بیش 150 هزار نفر از این سالمندان را زیر پوشش قرار داده است.

بهبود کیفیت زندگی سالمندان یکی از اهداف مهم سازمان بهزیستی کشور به شمار می‌رود.

مدیرکل دفتر امور سالمندان سازمان بهزیستی کشور با اشاره به طرح توانمندسازی سالمندان یکی از محورهای اساسی آن را تعیین نیازهای پزشکی، آموزشی، پرستاری، مراقبتی و توانبخشی سالمندان می‌داند. دواتگران تامین مایحتاج روزمره سالمندان، ارائه مشاوره‌های پزشکی و توانبخشی و همچنین مشارکت افراد سالمند در برنامه‌های تفریحی و تامین امکانات سلامت متناسب با اصول صحیح مراقبتی برای این افراد را از دیگر برنامه‌های این دفتر خوانده است. هم‌اکنون سالمندان در مراکز نگهداری شبانه‌روزی، مراکز روزانه مراقبت در منزل و همچنین در مرکز جامع، خدمات مورد نیاز را دریافت می‌کنند و در حال حاضر 185 مرکز نگهداری شبانه‌روزی 63 مرکز روزانه و87 مرکز مراقبت در منزل در کشور وجود دارد.

دواتگران با اشاره به این‌که دفتر امور سالمندان طرح‌هایی را با هدف آموزش سبک‌های سالم زندگی به افراد سالمند و خانواده‌های آنها تدوین کرده است یادآور شد: این طرح‌ها شامل همیاران سلامت سالمند، استانداردهای ایجاد کلینیک مشاوره توانبخشی سالمندان و ایجاد مراکز شبانه‌روزی سالمندان با نیازهای خاص نیز هست.

گرچه امروز دست یافتن سالمندان نیازمند به امکاناتی که گفته می‌شود به طور گسترده در اختیار سالمندان قرار می‌گیرد بسیار محدود است، امید است با واقعی شدن بودجه مورد نیاز حمایت از سالمندان مراکز مراقبتی با استانداردهای بالاتر و بهره‌مند از متخصصان بیشتر گسترش یابند و سایر خدمات مورد نیاز سالمندان در سطحی وسیع‌تر ارائه شود و از چنان نظارتی برخوردار باشد که کمتر شاهد موارد ناخوشایند از سوی مراقبین سالمندان و نارضایتی آنان باشیم.

ماندانا ملا‌علی