واکنش ‌‌سازمان محیط زیست

در مقدمه مطلب آمده که در 4 سال اخیر ریاست محیط زیست خود را ملزم به پاسخگویی ندیده و هرجا دلش خواسته و صلاح دیده، پاسخ داده و هر جا دوست نداشته، پاسخی به پرسش‌ها نداده است که از همین مقدمه می‌توان به انصاف نویسنده پی برد.

درباره نحوه و نوع تعامل ریاست محترم سازمان با اصحاب رسانه بهترین داوری را خود آنان می‌توانند داشته باشند که تا چه حد این قضاوت درست است.

اما نویسنده محترم که خود یک زن است، درباره تنها زن کابینه که در 4 سال گذشته مردانه در برابر بسیاری از دشواری‌ها و سختی‌ها ایستاده است تا محیط زیست در معرض آسیب همیشگی را از آسیب‌های بیشتر دور نگه دارد ، چنین می‌گوید: «دریاچه بختگان خشک شد؛ شکار حیات وحش پارک ملی، گلستان را تهدید می‌کند؛ دریاچه پریشان مرد؛ خلیج گرگان در معرض آلودگی شدید است؛ آب آشامیدنی مازندران با نیترات تهدید می‌شود و...»

و در ادامه آورده است: «در 4 سال اخیر رئیس سازمان، برنامه‌ای برای حفظ گنجینه‌های طبیعی کشور نداشته است و تنها نظاره‌گر فجایع زیست ‌محیطی بوده است و بسیاری از دوستداران محیط‌ زیست به‌جرات می‌گویند که هیچ عملکرد قابل دفاعی از سازمان ندیده‌اند.»

و در ادامه با افرادی نیز مصاحبه کرده و اظهارنظرهایی را هم آورده است که در جای خود محل بحث است. در این مورد لازم نیست به هر آنچه در کمال بی‌انصافی و به‌جرات می‌توان گفت با زمینه‌چینی ذهنی، القای منفی و غرض‌ورزی عنوان شده، اشاره شود و تنها لازم است توضیحاتی چند برای روشن شدن اذهان عمومی جامعه داده شود:

1- اگرچه نویسنده محترم در بخشی از مطلب خود آورده است که بی‌توجهی به محیط ‌زیست، تنها محدود به چند سال جدید آن نیست؛ اما خود نیز به آن پایبند نبوده و اغلب مصادیق و بالطبع فرضیات خود را براساس این که همه چیز در همین چند سال رخ داده، بیان کرده است؛ اما روشن نکرده‌اند که:

- اگر خلیج گرگان در معرض آلودگی شدید قرار دارد، آیا این موضوع در همین چند سال بروز کرده یا ریشه در سال‌های گذشته هم دارد؛ آنانی که کلنگ بندر امیرآباد را زده‌اند از کدام قبیله بوده‌اند؟

- عبور خط لوله گاز پنجم از پارک ملی خجیر و ارزیابی زیست محیطی آن و نهایتا تایید مسیر عبور آن در چه تاریخی صورت گرفته است؟

-‌ کارخانه نمک مراغه چه زمانی افتتاح شده است، در دولت هشتم یا نهم؟ و مجوز آن با چه زد و بندهایی صادر شده است؟

- ورود فاضلاب روستاها به تالاب زریوار محصول سیاستگذاری‌های چه کسی و چه دورانی است؟

- احداث بیش از 16 کیلومتر کنار گذر انزلی که بخش عمده آن در تالاب قرار دارد در کدام دولت اجرایی شده است؟ و...

2- برخی مطالب یا نقایص عنوان شده درخصوص محیط زیست هم اساسا دارای متولی دیگری است که نویسنده یا متوجه نبوده و آشنایی کامل با ساختار و وظایف دستگاه‌های دولتی ذی‌ربط نداشته است یا... به عنوان نمونه:

- ‌آیا حفاظت از ماهیان خاویاری بر طبق قانون به عهده ماست یا سازمان شیلات؟

- ماهیان قرمز دریاچه گهر، بومی این دریاچه نیستند و در گذشته افرادی خودسرانه این گونه آبزی را در دریاچه رها کرده‌‌اند که خسارات پیش آمده محصول همین بی‌‌تدبیری است، گناه آن با کیست؟

- آیا تخریب کوهستان که متولی آن سازمان جنگل‌ها و مراتع است در کارنامه سیئات ما باید بیاید؟ یا احداث تصفیه‌خانه پساب انسانی شهرها که متولی آن وزارت نیروست توسط ما صورت گرفته است؟ یا آسفالت شدن 7 کیلومتر از دامنه قله دماوند که از اساس نادرست است و تنها در آن اصلاح مسیر صورت گرفته و در ارتفاع 2500 انجام شده که حیطه اثر ملی آن ارتفاع 4500 است و این ارتفاع در حوزه دخالت قانونی ما نیست، باید به حساب سازمان گذارده شود؟

3 - جدای از آنچه گفته شد برخی مطالب بیان شده هم کذب محض است که این حد از سیاهنمایی نه خدمت به خواننده است و نه خدمت به محیط زیست از جمله:

- ورود نمک کارخانه نمک مراغه به دریاچه ارومیه که تاکنون با مقاومت سازمان حتی یک گرم نمک نیز وارد دریاچه نشده و چنین مجوزی نیز از طرف سازمان حفاظت محیط زیست صادر نشده است، ضمن این که در پیگیری‌های مدیرعامل کارخانه مذکور مخالفت جدی سازمان با هر گونه تخلیه پساب کارخانه دریاچه ارومیه به وی ابلاغ شده است.

- تاسیس واحدهای پتروشیمی در استان‌های شمالی که علی‌رغم مصوبات دولت تاکنون انجام نشده است، ولی نویسنده با عنوان تاسیس از آن نام برده است.

- ‌محل احداث پتروشیمی گلستان نیز دقیقا براساس مطالعات، ارزیابی و انتخاب شده است. این در حالی است که محل فعلی حداقل 7 کیلومتر از محل پیشنهادی فاصله گرفته و بهتر است گفته شود طبیعت این قسمت از استان گلستان به عنوان استان شمالی کاملا با طبیعت و اقلیم شمالی کشور متفاوت است.

4- درخصوص برخی تخریب‌ها و تعرض‌ها به محیط زیست که در مطلب مزبور آمده نیز سازمان اقدامات موثری انجام داده است:

- برای دریاچه پریشان به کمک دفتر عمران سازمان ملل متحد طرح مدیریت، تدوین گردید و در همین راستا برای اولین بار 58 حلقه چاه اطراف آن مسدود شده است.

-‌ درخصوص جاده‌سازی مصوبه‌ای را دولت محترم در سال 1386 تصویب نمود که کلیه پروژه‌های راهسازی آن نیز مشمول ارزیابی قرار گرفت.

- برای دریاچه ارومیه طرح مدیریت، تدوین و در سال گذشته به امضای وزرای نیرو، جهاد کشاورزی و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست رسیده است و در همین راستا ماه پیش وزارت نیرو حدود 50 میلیون مترمکعب آب از پشت سد مخزنی حسنلو به 4 تالاب شورگل، سیران گلی، یادگارلو و سلدوز را تخلیه و با کمک تشکل‌های زیست محیطی این تالاب‌ها احیاء شده است.

- اصلاح مصوبه دولت هشتم در واگذاری پارک ملی نایبند به وزارت نفت

- اصلاح مصوبه دولت هشتم درخصوص واگذاری بخشی از منطقه سراج به وزارت نفت و ...

5- برخی مسائل مطرح شده در مطلب مذکور دارای ریشه‌های طبیعی است:

- خشک شدن تالاب‌ها که بنا به تحقیق صورت گرفته توسط شورایعالی آب اساسا توسط عوامل طبیعی و به دلیل خشکسالی بروز کرده است.

- پدیده گرد و غبار که با منشاء کشورهای همسایه رخ داده است و شاید تا سالیان متمادی قابل کنترل نباشد. لازم به ذکر است که تاکنون هیچ‌گونه قراردادی در این خصوص با کشور عراق یا کشورهای دیگر به امضا نرسیده است و سند امضا شده صرفا به جهت پیگیری یادداشت تفاهم قبل بوده که در سال 1386 به امضا ‌رسیده و حال با تاکید بر بحث گرد و غبار، برنامه اجرایی آن تنظیم و به امضای مجدد رسیده تا براساس آن همکاری‌های دوجانبه منطقه‌ای انجام شود و برخلاف ادعای مطرح شده هیچ‌گونه تعهد مالی در پی ندارد و بندهای مهمی در جهت کنترل این پدیده و همکاری کشورهای درگیر در این مورد در آن وجود دارد که از شرح جزئیات آن خودداری می‌شود.

6- و اما درباره عملکرد سازمان در 4 سال اخیر و مقایسه آن با وضعیت آن در دولت‌های قبل و همچنین اتهاماتی که در مقاله مزبور متوجه ما شده است، بد نیست به این سوالات پاسخ داده شود که مرجع و فرد صادرکننده مجوز طرح‌های ذیل که تخریب‌های ‌زیست‌محیطی را به دنبال داشته، چه کسی بوده و در چه سال‌هایی انجام شده است؟

- میانگذار دریاچه ارومیه، کنار گذر تالاب انزلی، جاده گلستان، بندر امیرآباد، مس سونگون، پروژه‌های ساحلی عسلویه، جاده عبوری از منطقه لار، جاده ارژن، کنار گذر غرب اصفهان، کارخانه تولید نمک مراغه، نیروگاه کازرون، سد سیوند، سد سیاه بیشه، سد کارون 3 و 4 و 5، خطوط صدگانه نفت و گاز درون مناطق حفاظت شده، آزادراه تهران  شمال، واگذاری معادن متعدد درون مناطق، میدان نفتی آزادگان و صدها مورد دیگر...

بسیار خرسند می‌شویم نویسنده محترم مدارکی ارائه دهند که وقتی اقدامات فوق  که تهدیدکننده محیط زیست نامیده شده‌اند و اتهام آن متوجه مدیریت فعلی محیط زیست شده است ، صورت می‌گرفت، ایشان در همان زمان چه می‌کرده‌اند و چه واکنش رسانه‌ای در وقت خود انجام داده‌اند؟ آیا جز این است که تمام این مجوزها و مصوبات در گذشته و قبل از این دولت صادر شده است؟ و نیز برای آسودگی خیال عزیزان باید گفته شود حجم این مصوبات تهدیدکننده محیط زیست در 4 سال گذشته به خاطر مقاومت‌های طاقت فرسا و تابسوز مدیریت محیط زیست به طرز محسوسی کاستی گرفته است.

7- درخصوص ارزیابی اثرات زیست‌محیطی طرح‌های مشمول، درست است که این حرکت در دوره‌های قبل شروع شده بود، ولی هیچ‌گونه نظم خاصی بر آن حاکم نبود، به گونه‌ای که جلسات کمیته‌های ارزیابی هر 6 ماه یا یک سال تشکیل می‌شد و بسیاری از ارائه‌کنندگان گزارش، قبل از اخذ مجوز نهایی، پروژه‌های خود را به اتمام رسانده بودند و این سازمان در دولت نهم با حجم بسیار زیاد گزارش‌های بدون جواب روبه‌رو شد. این در حالی است که نه‌تنها طرح گزارش‌ها هم‌اکنون به روز شده است، بلکه اطلاعات موجود در آنها هم کاملا علمی و به روز شده و هم‌اکنون EIA در کشور نهادینه شده است.

یکی دیگر از اقدامات شاخص این دوره نظارت بر اجرای همین ملاحظات زیست محیطی و ارائه گزارشات ارزیابی در مرحله ساخت و ساز است که با پیگیری‌های این سازمان در دولت نهم مصوب و اجرایی شد. در حالی که در گذشته هیچ‌گونه نظارتی بر این مهم نبود و اجراکنندگان پروژه‌ها به هر شکل ممکن باعث تخریب محیط می‌شدند.

8- در گذشته زباله‌های خطرناک و ویژه در کل کشور با زباله‌های شهری به‌گونه‌ای غیراصولی مخلوط می‌شدند یا در طبیعت رها می‌گشتند و در دولت نهم بود که مکان‌یابی لندفیل‌ها در 30 استان کشور در دستور کار قرار گرفت و امروز 30 استان کشور دارای لندفیل دفع پسماندهای خطرناک و ویژه هستند.

همچنین هیچ‌گونه ضابطه‌ای بر پسماندهای پزشکی حاکم نبود که این ضابطه توسط سازمان در دولت نهم تدوین، تصویب، ابلاغ و اجرایی شد که البته ضوابط حاکم بر پسماندهای کشاورزی و صنعتی نیز در حال تدوین است.

9- در گذشته هیچ‌گونه اطلاعاتی از آلودگی آب، رودخانه‌ها، آبخوان‌ها و خاک کشور در دسترس نبود و این در حالی است که هم‌اکنون اطلس خاک بسیاری از استان‌های کشور و مطالعه زیست محیطی اکثریت رودخانه‌ها و آبخوان‌های مهم در دست اقدام است که بزودی نتایج آنها اعلام خواهد شد.

10- در گذشته کشور ما هیچ‌گونه استاندارد ملی در زمینه آب، خاک و هوا در اختیار نداشت و این یک خلا بزرگ برای سازمان محسوب می‌شد و در دولت نهم بود که این مطالعات در تمام ابعاد شروع و نتایج بسیاری از آنها نهایی شده که در آینده منتشر خواهد شد.

11- در گذشته تعداد تصفیه‌خانه‌های فاضلاب صنعتی فعال شهرک‌های صنعتی کمتر از 10 درصد بود، در‌حالی‌که با پیگیری‌های مستمر این سازمان هم‌اکنون تعداد تصفیه‌خانه‌های فعال بالای 20 درصد و در آینده نزدیک به بالای 50 درصد خواهد رسید.

البته بسیاری از کارهای شاخص دیگر در حوزه‌های محیط زیست‌ انسانی، محیط ‌زیست دریایی و آموزش و پژوهش صورت گرفته که در این مقوله نمی‌گنجد.