گرایش مخاطبان خارجی به فیلم‌ها و سریال‌های ایرانی

این موضوع گذشته از مخاطبان داخلی برای مخاطبان خارجی تلویزیون هم مصداق دارد و برای همین صدا و سیما تلاش کرده با راه اندازی شبکه‌های برون‌مرزی این مشکل را حل کند. بخش زیادی از این مسوولیت را 2 شبکه برون‌مرزی سحر و الکوثر برعهده دارند.

شبکه الکوثر برای مخاطبان عرب‌زبان برنامه پخش می‌کند و شبکه سحر برای مخاطبان کردی، آذری و اردو در سیمای آسیایی و مخاطبان فرانسوی، انگلیسی و بوسنیایی در سیمای اروپایی‌اش. البته غیر از شبکه‌های برون مرزی صدا و سیما، شبکه‌های خارجی هم تولیدات نمایشی را می‌خرند و پخش می‌کنند.

آخرین خبر در این زمینه هم پخش سریال 3 قسمتی «مریم مقدس» همزمان با شروع سال نو میلادی از شبکه تلویزیون زیمبابوه است، ضمن این که قبل از آن هم مردان آنجلس از این شبکه پخش شده بود. در این گزارش تلاش کرده‌ایم به ابعاد مختلف پخش فیلم‌ها و سریال‌ها در شبکه‌های برون‌مرزی بپردازیم و ببینیم مخاطبان غیرایرانی با تولیدات ما چطور روبه‌رو می‌شوند.

استقبال خیلی خوب، تاثیرگذاری بالا

شیدا اسلامی، مدیر روابط عمومی شبکه برون‌مرزی سحر اول بسم‌الله به نکته مهمی اشاره می‌کند؛ این که مسلما کسی که با وجود این همه شبکه ریز و درشت ماهواره‌ای با انواع و اقسام جذابیت‌ها شبکه‌ای مثل سحر را می‌بیند، طرز فکر متفاوتی دارد.

نمونه‌اش همین کردستان عراق که با وجود حدود 100 شبکه رقیب، درصد رضایت مخاطبان از فیلم‌ها و سریال‌های ما بالای 90 درصد است. بزرگ‌ترین دلیلش هم سلامت اخلاقی برنامه‌هاست که باعث می‌شود خانواده‌ها بتوانند با خیال راحت در کنار هم برنامه‌های این شبکه را ببینند. این چیزی است که درباره شبکه‌های دیگر اتفاق نمی‌افتد.

شبکه سحر در سیمای اروپایی به 3 زبان انگلیسی، فرانسه و بوسنیایی برنامه پخش می‌کند و در سیمای آسیایی به 3 زبان کردی، آذری و اردو، اما از بین حرف‌های اسلامی می‌شود متوجه تاکید او روی سیمای کردی شد، چون بیشترین استقبال از شبکه سحر مربوط است به مخاطبان کرد و برای همین آنها برخلاف بقیه که نهایتا هفته‌ای دوبار فیلم و سریال می‌بینند، می‌توانند هر شب پای فیلم و سریال‌های این شبکه بنشینند.

طبق آخرین نظرسنجی که سال 85 در کردستان انجام شد، درصد مخاطبان از 46 به 54 درصد رسیده است. البته با این قید که وقتی از سیمای کردی حرف می‌زنیم، جامعه هدفمان کردستان عراق است چون ماهواره‌ای که با آن کار می‌کنیم با توجه به این شرایط و امکانات، نمی‌تواند کردستان ترکیه و سوریه را پوشش بدهد.

مرتضی شمسی، مدیر شبکه برون مرزی سحر هم استقبال از برنامه‌های این شبکه را مخصوصا در سیمای کردی و آذری فوق‌العاده خوب توصیف می‌کند و می‌گوید: بعضی وقت‌ها بعضی شبکه‌های آذربایجان کارهایی را که قرار نیست ما پخش کنیم، می‌خرند و در دوبله شان یک دوبلور زن و یک مرد به جای همه مردان و زنان سریال حرف می‌زنند ولی همین شیوه نامناسب هم تاثیرگذار است و برای خودش کلی طرفدار دارد.

یک نمونه شمسی برای این حرفش این است که بعد از پخش اصحاب کهف در کردستان طبق آمار، دانشجویان تحت تاثیر پوشش و دیالوگ‌های بازیگران این سریال بودند. آمار ثبت احوال کردستان هم نشان می‌داد که اسم هلن خیلی زیاد شده است.

شیدا اسلامی هم این استقبال را به عوامل زیادی مربوط می‌داند؛ چیزهایی مثل ذائقه مردم کردستان یا روحیه خسته و آزرده‌شان از جنگ که باعث شده حالا به استراحت و تفریح بیشتری نیاز داشته باشند: دیگر این که طبیعی است که به خاطر مسلمان بودنشان تلویزیون ما را ترجیح بدهند و ما هم حواسمان هست که در برنامه‌هایمان گرایش‌های خاص شیعی را مطرح نکنیم.

شبکه الکوثر هم یکی از شبکه‌های برون‌مرزی است که کم و بیش همان کار شبکه برون‌مرزی سحر را برای مخاطبان عرب زبان انجام می‌دهد. کیوان نژادسیفی، مدیر روابط عمومی این شبکه هم می‌گوید که پرمخاطب‌ترین برنامه‌های الکوثر، نمایش سریال‌های ایرانی بوده که طبق نظرسنجی‌ها در کشورهای مختلف بازخورد خیلی خوبی داشته، برای همین است که در این شبکه هم بسته به تامین این حجم و همکاری شبکه‌های داخلی، هر روز 2 سریال ایرانی پخش می‌شود.

مشکلی به اسم دوبله

شاید دوبله و تمام مسائل و مشکلاتش مهم‌ترین مانع بر سر راه پخش سریال‌های ایرانی برای غیرفارسی زبان‌ها باشد. چیزی که به رغم ظاهر ساده‌اش باعث می‌شود شبکه‌های برون‌مرزی خیلی وقت‌ها صورت مساله را پاک کنند و سریال‌ها را با روش ساده‌تری مثل زیرنویس روی آنتن بفرستند.

این مسائل و مشکلات را هم در چیزهای مختلفی می‌شود دسته بندی کرد. شیدا اسلامی می‌گوید: شاید تعداد برنامه‌هایی که برای سیمای اروپایی ما دوبله شده، به اندازه انگشت‌های یک دست هم نباشد، چون مثلا پیدا کردن دوبلور خوب و مسلط به زبان بوسنیایی خیلی سخت است. ولی سیمای آسیایی مخصوصا برای زبان‌های کردی و آذری وضعیت بهتری دارد. برای زبانی مثل اردو هم از بین طلاب قم و مهاجران اردوزبانی که در این شهر هستند، جذب همکاری کرده ایم. گاهی هم بعضی کارها را به دهلی یا بمبئی سفارش می‌دهیم.

شمسی، مدیر سحر هم از زاویه دیگری به ماجرا می‌پردازد و آن هزینه بالای دوبله به زبان‌های اروپایی است. با این حال اضافه می‌کند که در دستور کارشان هست در صورت تامین اعتبار از سال آینده کارها به انگلیسی و فرانسوی هم دوبله بشود.

الکوثری‌ها هم کم و بیش همین مشکلات را برای زبان عربی دارند. به گفته نژاد سیفی، کمبود دوبلور خوب عرب زبان محدودیتی است که شاید بشود در سریال‌های کم کاراکتر با آن کنار آمد، ولی برای سریال‌های با پرسوناژ زیاد - مخصوصا سریال‌های تاریخی - که به صداهای مختلف احتیاج دارد، خیلی خوب خودش را به‌رخ می‌کشد. برای همین سریال‌هایی مثل «یوسف پیامبر» و «جابر» یا حتی «صاحب دلان» و «اغماء» به کشوری مثل لبنان ارسال می‌شوند تا دوبله آنها از سوی 3 تیم متفاوتی که آنجا هستند، انجام بشود.

پروسه ترجمه و ویراستاری و دوبلاژ به اضافه مشکلاتی که ممکن است در رفت و برگشت پیش بیاید، زمانبر است و طبیعی است کارها همزمان با شبکه‌های داخلی پخش نمی‌شوند و مثلا مخاطبان الکوثر «یوسف» را با 10 قسمت تاخیر با شبکه‌های داخلی می‌بینند.

خودمان هم تولید می‌کنیم

خوراک اصلی شبکه‌های برون‌مرزی از شبکه‌های داخلی تامین می‌شود و آنها بنا به توافقات داخلی خودشان فیلم‌ها و سریال‌هایشان را در اختیار برون مرزی‌ها قرار می‌دهند. مدیر روابط عمومی شبکه برون‌مرزی سحر می‌گوید: گرچه کار تامین برنامه برای ما جزو تعهدات کاری شبکه‌ها نیست، ولی جز  بوروکراسی حاکم بر سازمان که گاهی مشکل‌ساز می‌شود، اساسا برای این تعامل مشکلی وجود ندارد.

البته این طورها هم نیست که برون‌مرزی‌ها فقط و فقط مصرف کننده باشند. خود آنها هم هر سال چند سریال یا فیلم تلویزیونی را با توجه به اولویت‌هایی که برای خودشان در نظر دارند، تولید می‌کنند. البته آنها را جوری می‌سازند که از شبکه‌های داخلی هم قابل پخش باشد.

مثلا از بین تولیدات سحر، می‌شود به سریال «ستاره سهیل» (امیر قویدل) اشاره کرد که محرم سال گذشته از شبکه یک پخش شد یا سریال «قاب‌های خالی» (مرتضی احمدی هرندی) که قرار بود جای سریال «مرگ تدریجی یک رویا» را بگیرد و به دلیل همزمانی‌اش با محرم به وقت دیگری موکول شد. «قناری» (سپهر محمدی) هم از شبکه 2 پخش شد. از کارهای در دست تولید هم می‌شود به «صبح روز هفتم» (سیدمسعود اطیابی) اشاره کرد یا سریال «جلال الدین» که داستان زندگی مولوی است و شهرام اسدی دارد فیلمنامه‌اش را بازنویسی می‌کند.

الکوثر هم سالی چند کار با جهتگیری برون مرزی تولید می‌کند. نمونه‌اش «موش» (شاهد احمدلو) است که با توجه به بعضی مسائل عراق ساخته شد یا «همگام» (به تهیه کننده: محمدتقی انصاری) که با حضور بازیگران لبنانی جلوی دوربین رفت. «تولدی دیگر» (عباس رافعی) و «سکوت» (محمدرضا آهنج) هم از تولیدات دیگر این شبکه هستند.

شمسی می‌گوید که حتی با مجوزهایی که داده شده، می‌توانند تولیداتشان را بفروشند و این برایشان منبع درآمد هم به حساب می‌آید: استقبال از این ماجرا هم خیلی خوب است مثلا پارسال هم سریال «ستاره سهیل» را خیلی خوب فروختیم و هم انیمیشن «کودک و سرباز» را.

جابر تواضعی