افتخار ۷۶ درصدی مردم به هویت ایرانی

در ایران نیز طی سال‌های گذشته برنامه‌های متعددی برای کاهش آسیب‌های اجتماعی، توسعه فعالیت‌های محله‌محور و حمایت از سازمان‌های مردم‌نهاد اجرا شده است. رویکردی که تلاش می‌کند به‌جای تمرکز صرف بر درمان آسیب‌ها، بر پیشگیری، توانمندسازی اجتماعی و شناسایی زودهنگام مشکلات تأکید داشته باشد. از سوی دیگر، تحولات و بحران‌های سال‌های اخیر نشان داده که تاب‌آوری اجتماعی به یکی از مؤلفه‌های مهم قدرت ملی تبدیل شده است. 

به گزارش جام‌جم، سیدمحمد بطحایی، رئیس سازمان امور اجتماعی کشور در نشست خبری با تشریح ابعاد مختلف سرمایه اجتماعی گفت: سرمایه اجتماعی در سه سطح کلان، میانی و خرد مورد ارزیابی قرار می‌گیرد. در سطح کلان، اعتماد مردم به نظام حکمرانی و نهاد‌های حاکمیتی سنجیده می‌شود؛ در سطح میانی، میزان اعتماد به نهاد‌های خدمت‌رسان و واسط مورد بررسی قرار می‌گیرد و در سطح خرد نیز اعتماد میان مردم، خانواده‌ها، همسایگان، گروه‌های قومی و نهاد‌های مردمی ارزیابی می‌شود.

او افزود: بسیاری از برنامه‌های طراحی‌شده در حوزه سرمایه اجتماعی با هدف تقویت مشارکت اجتماعی، شنیدن صدای مردم و افزایش تعامل میان جامعه و حاکمیت اجرا می‌شود. اگرچه مسائل اقتصادی و معیشتی از اهمیت بالایی برخوردار است، اما بازسازی اعتماد عمومی، گفت‌و‌گو با مردم، افزایش مشارکت‌پذیری و توجه به مطالبات اجتماعی نیز اهمیتی کمتر از موضوعات اقتصادی ندارد.

رئیس سازمان امور اجتماعی کشور با اشاره به نتایج پیمایش‌های انجام‌شده درباره سرمایه اجتماعی گفت: شاخص سرمایه اجتماعی از ۴۳.۵ درصد در سال ۱۳۹۴ به حدود ۳۶درصد در سال ۱۴۰۴ رسیده که نشان‌دهنده کاهش نزدیک به ۱۰درصدی این شاخص طی یک دهه گذشته است.

به گفته او بخش عمده این کاهش در سطح کلان و در حوزه اعتماد به نهاد‌های حکمرانی رخ داده است، درحالی‌که سرمایه اجتماعی در سطح خرد نه‌تنها کاهش نیافته، بلکه در برخی موارد با افزایش نیز همراه بوده است.

بطحایی تصریح کرد: یافته‌های این پیمایش‌ها نشان می‌دهد اعتماد مردم به خانواده، دوستان، همسایگان، گروه‌های مردمی و شبکه‌های اجتماعی محلی همچنان حفظ و حتی تقویت شده است، اما اعتماد به برخی نهاد‌های کلان حکمرانی کاهش یافته و این موضوع نیازمند توجه جدی سیاست‌گذاران است.
او همچنین با اشاره به دیگر شاخص‌های اجتماعی اظهار کرد: براساس آخرین پیمایش‌ها، احساس تعلق اجتماعی در کشور به حدود ۶۴ درصد رسیده که نسبت به دوره قبل نزدیک به ۲۰ درصد افزایش یافته است.

این موضوع یک ظرفیت ارزشمند اجتماعی محسوب می‌شود و باید در فرآیند‌های سیاست‌گذاری مورد توجه قرار گیرد.

بطحایی با بیان این‌که برخی رخداد‌های اجتماعی و سیاسی می‌تواند به‌صورت مقطعی بر این شاخص‌ها اثر بگذارد، گفت: در تحلیل داده‌ها و ارزیابی وضعیت اجتماعی کشور باید این شرایط نیز مد نظر قرار گیرد.

او درباره شاخص هویت ملی نیز اظهار کرد: براساس نتایج پیمایش‌ها، ۷۶درصد مردم اعلام کرده‌اند که به ایرانی بودن خود افتخار می‌کنند. این رقم در مقایسه با بسیاری از کشور‌های دیگر قابل توجه است و از ظرفیت بالای انسجام ملی در کشور حکایت دارد.

بطحایی جلوگیری از شکل‌گیری شکاف‌های اجتماعی و دوقطبی‌سازی را از مهم‌ترین مأموریت‌های این سازمان دانست و گفت: وجود دیدگاه‌های متفاوت سیاسی، اجتماعی و اقتصادی در هر جامعه‌ای طبیعی است و همه افراد باید بتوانند در فضایی آرام، امن و مبتنی بر احترام متقابل، نظرات خود را بیان کنند.

تشکیل شورا‌های محله‌محور در ۱۴هزار محله

رئیس سازمان امور اجتماعی کشور تأکید کرد: وظیفه وزارت کشور فراهم‌کردن بستر بیان آزادانه دیدگاه‌های موافق و مخالف است، اما درعین‌حال باید مراقبت شود که اختلاف‌نظر‌ها به شکاف اجتماعی، خشونت یا تهدید امنیت ملی منجر نشود.

او از راه‌اندازی نظام هوشمند پایش انسجام اجتماعی خبر داد و گفت: در این سامانه، رفتار‌ها و موضع‌گیری‌های اثرگذار بر انسجام اجتماعی رصد می‌شود. افرادی که در تقویت همبستگی و انسجام ملی نقش‌آفرینی می‌کنند مورد تقدیر قرار خواهند گرفت و در مقابل، نسبت به رفتار‌ها و مواضعی که زمینه‌ساز ایجاد شکاف و تنش اجتماعی است، هشدار‌های لازم ارائه می‌شود.

بطحایی در بخش دیگری از سخنان خود با تأکید بر ضرورت تغییر رویکرد از درمان آسیب‌های اجتماعی به پیشگیری اظهار کرد: تجربه‌های علمی نشان می‌دهد پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی بسیار کم‌هزینه‌تر و اثربخش‌تر از درمان آنهاست. به‌عنوان‌نمونه، جلوگیری از گرایش افراد به اعتیاد به‌مراتب ساده‌تر و کم‌هزینه‌تر از درمان فرد مبتلا به اعتیاد است.

او افزود: بر همین اساس، سازمان امور اجتماعی کشور در سال‌های اخیر تمرکز بیشتری بر پیشگیری، مداخلات زودهنگام و رفع زمینه‌های شکل‌گیری آسیب‌های اجتماعی داشته است.

رئیس سازمان امور اجتماعی کشور همچنین به اجرای برنامه «محله‌محوری» اشاره کرد و گفت: از مهرماه ۱۴۰۴ و در پی ابلاغ سیاست‌های دولت، سامانه‌ای برای ثبت و پایش خدمات اجتماعی در محلات کشور طراحی شد تا دستگاه‌ها، نهاد‌های مردمی و گروه‌های جهادی بتوانند خدمات خود را در آن ثبت کنند.

رئیس سازمان امور اجتماعی کشور هدف از اجرای این طرح را شناسایی ظرفیت‌ها و کمبود‌های خدمات اجتماعی در محلات مختلف عنوان کرد و افزود: این سامانه مشخص می‌کند چه خدماتی در هر محله و توسط کدام دستگاه ارائه می‌شود و کدام مناطق از خدمات اجتماعی کافی برخوردار نیستند تا برنامه‌ریزی‌ها با دقت و هدفمندی بیشتری انجام شود.

بطحایی با بیان این‌که این طرح با استقبال دستگاه‌های مختلف همراه شده است، گفت: تاکنون در حدود ۱۴هزار محله از مجموع ۲۰هزار محله کشور، شورا‌های یکپارچه مدیریت محله‌محور تشکیل شده و روند تکمیل این پوشش در سایر مناطق نیز ادامه دارد.

او ابراز امیدواری کرد با تکمیل این شبکه، هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی، نهاد‌های مردمی و گروه‌های جهادی افزایش یافته و زمینه کاهش آسیب‌های اجتماعی و ارتقای کیفیت زندگی در محلات فراهم شود.

رئیس سازمان امور اجتماعی کشور در ادامه به نتایج یکی از پیمایش‌های اجتماعی انجام‌شده پس از جنگ ۱۲روزه اشاره کرد و گفت: نتایج این پیمایش که در خردادماه انجام شده، نشان می‌دهد حدود ۷۰درصد مردم معتقدند برای عبور از شرایط کنونی، بازنگری در برخی سیاست‌های کلان کشور ضروری است.

او افزود: بر اساس یافته‌های این بررسی، ۵۱درصد پاسخ‌دهندگان انتظار دارند رهبر معظم انقلاب نقش پررنگ‌تری در تحولات و تصمیمات کلان کشور ایفا کنند.

بطحایی ادامه داد: همچنین حدود ۶۰ درصد مردم اعلام کرده‌اند که توان تحمل فشار‌های اقتصادی بیش از وضعیت فعلی را ندارند و انتظارشان این است که اقدامات مؤثرتری برای بهبود شرایط معیشتی و اقتصادی جامعه صورت گیرد.

او تأکید کرد: این داده‌ها می‌تواند مبنای مهمی برای سیاست‌گذاری و تصمیم‌گیری در حوزه‌های اقتصادی، اجتماعی و حکمرانی باشد و ضرورت توجه به مطالبات و انتظارات عمومی را بیش از پیش نشان می‌دهد.

همبستگی اجتماعی، عامل ناکامی اهداف دشمن

رئیس سازمان امور اجتماعی کشور با اشاره به دیگر یافته‌های این پیمایش گفت: حدود ۸۰درصد مردم با برهم‌خوردن نظم اجتماعی مخالف هستند و حفظ ثبات، آرامش و انسجام اجتماعی را از الزامات اداره کشور می‌دانند.

بطحایی همچنین با اشاره به نقش وزارت کشور در مدیریت بحران‌ها اظهار کرد: این وزارتخانه در سال گذشته و در جریان بحران انرژی، به گفته بسیاری از مسئولان دولت، نقش مؤثری در مدیریت شرایط ایفا کرد و امسال نیز همه ظرفیت‌های خود را برای مواجهه با مسائل پیش‌رو به کار گرفته است.

او افزود: در حوزه اجتماعی نیز برنامه‌های محله‌محور با جدیت دنبال می‌شود و اقدامات متعددی در این زمینه آغاز شده که امیدواریم آثار آن در بهبود شاخص‌های اجتماعی کشور نمایان شود.

رئیس سازمان امور اجتماعی کشور با تأکید بر اهمیت مشارکت اجتماعی گفت: تجربه نشان داده که حل مسائل اجتماعی و عبور از چالش‌های کشور بدون مشارکت مردم امکان‌پذیر نیست و توسعه اجتماعی نیازمند حضور فعال و مؤثر آحاد جامعه است.

رئیس سازمان امور اجتماعی کشور با اشاره به تأکیدات رهبر معظم انقلاب بر نقش مردم و اجتماع در پیام نوروزی سال‌جاری افزود: پس از این تأکیدات، وزیر کشور نیز در ابلاغی به استانداران بر ضرورت تقویت مشارکت اجتماعی تأکید کرد و این موضوع به یکی از محور‌های اصلی برنامه‌های وزارت کشور تبدیل شده است.

بطحایی با اشاره به اقدامات دولت چهاردهم در حمایت از سازمان‌های مردم‌نهاد اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین مطالبات فعالان اجتماعی، طولانی بودن فرآیند صدور مجوز برای سمن‌ها بود؛ به‌طوری‌که میانگین زمان انتظار برای دریافت مجوز به حدود هشت ماه می‌رسید.

او افزود: با اصلاح فرآیند‌های اداری در دولت چهاردهم، میانگین زمان صدور مجوز به کمتر از سه ماه کاهش یافته و تلاش می‌کنیم این مدت در آینده به حدود ۱۵روز برسد.

رئیس سازمان امور اجتماعی کشور با قدردانی از فعالیت تشکل‌های مردمی در عرصه‌های مختلف اجتماعی و ملی گفت: سازمان‌های مردم‌نهاد با انگیزه خدمت، مسئولیت‌پذیری اجتماعی و دغدغه‌مندی نسبت به مسائل کشور وارد میدان شده‌اند و نقش مهمی در حل و کاهش آسیب‌های اجتماعی ایفا می‌کنند.

او با اشاره به فعالیت سمن‌ها در عرصه بین‌المللی اظهار کرد: در جریان تجاوز رژیم‌صهیونیستی به کشور، سازمان‌های مردم‌نهاد نقش مؤثری در جلب توجه افکارعمومی و نهاد‌های بین‌المللی ایفا کردند و بخشی از بیانیه‌های محکومیت صادرشده در مجامع بین‌المللی، حاصل تلاش و پیگیری همین تشکل‌ها بود.

بطحایی افزود: بیش از ۵۰۰۰ سازمان مردم‌نهاد در قالب شبکه‌ای با عنوان «شتاب» بیانیه‌ای در محکومیت این تجاوز صادر کردند که بازتاب گسترده‌ای در سطح بین‌المللی داشت و مورد توجه نهاد‌های مختلف قرار گرفت.

او با تأکید بر اهمیت تاب‌آوری اجتماعی گفت: امروز یکی از مؤلفه‌های اصلی قدرت ملی، تاب‌آوری اجتماعی است. در جهان امروز، امنیت کشور‌ها تنها بر توان نظامی استوار نیست و ابعاد اجتماعی، فرهنگی و روان‌شناختی نیز نقش تعیین‌کننده‌ای در حفظ امنیت ملی ایفا می‌کنند.

رئیس سازمان امور اجتماعی کشور خاطرنشان کرد: تجربه جنگ اخیر نشان داد همبستگی اجتماعی، روحیه ایثار، مشارکت مردمی و انسجام ملی تا چه اندازه می‌تواند در خنثی‌سازی اهداف دشمن مؤثر باشد؛ از این‌رو تقویت تاب‌آوری اجتماعی باید در کانون توجه سیاست‌گذاران و مدیران کشور قرار گیرد.