آتش سوزی گسترده در برخی تأسیسات، انتشار آلایندهها در هوا، تولید حجم قابلتوجهی از نخالههای ساختمانی، آسیب به فضای سبز شهری و از بین رفتن بخشی از زیرساختهای انرژی پاک، تنها گوشهای از پیامدهایی است که به گفته کارشناسان در روزهای بحران بر پایتخت تحمیل شد.
اکنون و در مرحله پس از بحران، موضوع بازسازی و جبران خسارتهای زیستمحیطی اهمیت ویژهای یافته است. پاکسازی مناطق آسیبدیده، احیای فضاهای سبز، بازگرداندن زیرساختهای انرژی تجدیدپذیر به مدار بهرهبرداری و پایش مستمر منابع آب و خاک ازجمله اقداماتی است که میتواند به کاهش آثار این خسارتها کمک کند. در همین زمینه، محمدصابر باغخانیپور، مدیرکل محیطزیست و توسعه پایدار شهرداری تهران در گفتوگو با جامجم از ابعاد خسارتهای واردشده به محیطزیست پایتخت و برنامههای پیشبینیشده برای جبران آنها سخن گفته است.
برآورد اولیه شهرداری از خسارتهای واردشده به محیطزیست تهران در جریان جنگ رمضان چیست؟
در جریان جنگ رمضان، خسارتهای قابلتوجهی به محیطزیست شهر تهران وارد شد که بخشی از آثار آن همچنان ادامه دارد. یکی از مهمترین این خسارتها، حمله به مخازن ذخیره سوخت در شهران، قوچک و شهرری (۳۹ مخزن مجموعا به ظرفیت ۶۸۲ میلیون لیتر) بود که علاوه بر ایجاد آلودگی گسترده، به انتشار پنجمیلیون تن گاز گلخانهای به اتمسفر منجر شد. در پی این حادثه، لایهای از دود و آلودگی ناشی از سوختن ترکیبات هیدروکربنی بخش وسیعی از شهر تهران را تحت تأثیر قرار داد که از شاخصترین جنایات دشمن علیه بشریت و محیطزیست بود و میتوان آن را بومکشی نامید. از سوی دیگر، حدود ۶۵۰ مورد اصابت در سطح شهر، به بیش از ۵۱ هزار واحد مسکونی خسارت وارد کرد و حجم زیادی از نخالههای ساختمانی را بهجا گذاشت. برآوردهای اولیه نشان میدهد از ابتدای جنگ تاکنون حدود چهار میلیون تن پسماند ساختمانی در تهران تولید شده که جمعآوری، حمل و دفن ایمن آن هزینههای سنگینی را به مدیریت شهری تحمیل کرده است.
در حوزه فضای سبز چه خسارتی به تهران تحمیل شد؟
بررسیهای میدانی حاکی از نابودی ۱۶۶۳ اصله درخت در مناطق ۲۲ گانه پایتخت است. ارزش اقتصادی این خسارتها براساس شاخصهای اکولوژیک حدود ۳۸۴ میلیارد تومان برآورد میشود. از بین رفتن این درختان علاوه بر کاهش ظرفیت جذب دیاکسیدکربن و سایر آلایندهها، آثار بلندمدتی بر کیفیت هوا و تعادل زیستمحیطی شهر خواهد داشت. همچنین در جریان این حوادث، بخشی از زیرساختهای انرژی تجدیدپذیر شهرداری تهران نیز آسیب دید. خسارت واردشده به نیروگاههای خورشیدی در مناطق مختلف شهر، علاوه بر کاهش تولید برق پاک، موجب از دست رفتن بخشی از ظرفیت کاهش انتشار گازهای گلخانهای شده است. برآوردهای مالی نشان میدهد تاکنون حدود ۱۲ میلیارد و ۷۰۰ میلیون تومان خسارت به زیرساختهای انرژی تجدیدپذیر شهرداری وارد شده است.
کدام مناطق تهران بیشترین آسیبهای زیستمحیطی را متحمل شدهاند؟
آسیبهای زیستمحیطی در بخشهای مختلف تهران مشاهده شده، اما مناطق ۴، ۵، ۷، ۱۲، ۱۵، ۱۹، ۲۰، ۲۱ و ۲۲ بیش از سایر مناطق تحت تأثیر قرار گرفتهاند. در میان این مناطق، بیشترین خسارت به فضای سبز در منطقههای ۴، ۵، ۱۵، ۲۰ و ۲۱ ثبت شده است.
همچنین نیروگاههای خورشیدی مستقر در مناطق ۷، ۱۲، ۱۹، ۲۱ و ۲۲ نیز آسیب دیدهاند که این موضوع علاوه بر خسارت مالی، بر ظرفیت تولید انرژی پاک در پایتخت تأثیرگذار بوده است.
جدای از بحث آسیبهای زیستمحیطی، جنگ تحمیلی سوم تلفات جانی هم به دنبال داشت؛ براساس اطلاعات موجود، تاکنون ۱۱ نفر از کارکنان و همکاران زحمتکش شهرداری تهران در جریان این حوادث به شهادت رسیدهاند.
آیا انفجارها و آتشسوزیهای ناشی از جنگ افزایش آلایندههای هوا را نیز به دنبال داشت.
یکی از مهمترین پیامدهای زیستمحیطی جنگ، افزایش انتشار آلایندههای هوا بود. حمله به مخازن نفت و آتشسوزی گسترده ناشی از آن، حجم زیادی از دود سیاه و ترکیبات هیدروکربنی را وارد جو تهران کرد. هرچند به دلیل شرایط جوی و وزش باد، بخش قابلتوجهی از این آلایندهها در مدت نسبتا کوتاهی از فضای شهر تخلیه شد، اما برآوردها نشان میدهد حدود پنجمیلیون تن گاز گلخانهای در نتیجه این حادثه وارد اتمسفر شده است.
علاوه بر این، هر نقطهای که مورد اصابت قرار گرفت، بهطور مستقیم موجب انتشار آلایندهها در هوا و آلودگی خاک مناطق پیرامونی شد که آثار آن نیازمند بررسیهای تخصصی و بلندمدت است.
آیا حیاتوحش شهری و پرندگان تهران نیز از این حوادث آسیب دیدهاند؟
بله، حیاتوحش شهری نیز از تبعات جنگ در امان نماند. گرچه ممکن است صدای انفجارها برای انسانها آسیب مستقیمی ایجاد نکند، اما برای بسیاری از گونههای جانوری بهویژه پرندگان بسیار آسیبزاست و حتی میتواند موجب تلف شدن آنها شود.
در همین راستا، دو پلیکان در مرکز نگهداری حیاتوحش پارک ملت تلف شدند. همچنین آلودگی ناشی از آتشسوزی مخازن نفت موجب مرگ تعدادی از پرندگان نگهداریشده در موزه آثار طبیعی و حیاتوحش دارآباد ازجمله فیلوش، ماندارین و طوطی برزیلی شد. این آمار تنها مربوط به مراکز نگهداری حیاتوحش است و بهطور قطع گونههای دیگری نیز در سطح شهر از این حوادث آسیب دیدهاند.
چه تمهیداتی برای جلوگیری از ورود مواد آلاینده به منابع آب و خاک شهر اندیشیده شده است؟
برای جلوگیری از نفوذ آلایندههای ناشی از جنگ به منابع آب و خاک، لازم است مجموعهای از اقدامات پیشگیرانه، فنی و مدیریتی بهصورت همزمان اجرا شود. در مرحله نخست، شناسایی و پایش مناطق آلوده و نمونهبرداری از خاک، آبهای سطحی و منابع آب زیرزمینی انجام میشود تا نوع و میزان آلودگی مشخص شود. همچنین پاکسازی و ایمنسازی مناطق آسیبدیده، جمعآوری بقایای مهمات، فلزات سنگین، سوختها و سایر مواد خطرناک توسط تیمهای تخصصی ضروری است. هدف از این اقدامات جلوگیری از نفوذ آلایندهها به سفرههای آب زیرزمینی و کاهش آثار زیستمحیطی بلندمدت این حوادث است.
ادارهکل محیطزیست و توسعه پایدار شهرداری تهران چه برنامهای برای جبران خسارتهای واردشده به فضای سبز دارد؟
برای جبران خسارتهای واردشده به فضای سبز شهری، برنامهای جامع با هدف احیای سریع پوشش گیاهی و تقویت زیرساختهای سبز در سه محور ارزیابی، بازسازی و توسعه پایدار طراحی خواهد شد. در گام نخست، میزان خسارت واردشده به پارکها، درختان، کمربندهای سبز و سامانههای آبیاری بهطور دقیق ارزیابی و مناطق اولویتدار شناسایی میشوند.
پس از آن، عملیات پاکسازی، اصلاح خاک و آمادهسازی بستر کاشت آغاز خواهد شد. در مرحله بازسازی نیز کاشت گونههای بومی و مقاوم، احیای پوشش گیاهی و بازطراحی فضاهای سبز با هدف افزایش تابآوری شهری در برابر بحرانها دنبال میشود.
همچنین استفاده از روشهای نوین آبیاری، افزایش تنوع گونههای گیاهی و جلب مشارکت شهروندان، سازمانهای مردمنهاد و بخش خصوصی در قالب پویشهایی مانند «هر شهروند یک درخت» از دیگر محورهای این برنامه است. هدف نهایی، بازگرداندن سرزندگی به فضاهای سبز شهری و ایجاد محیطی پایدارتر و مقاومتر برای نسلهای آینده است.
آیا اعتبارات ویژهای برای بازسازی خسارتهای زیستمحیطی در نظر گرفته شده است؟
در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر، پس از شناسایی و برآورد خسارتها، اقدامات لازم برای تعمیر و بازگشت نیروگاههای خورشیدی آسیبدیده به مدار بهرهبرداری انجام خواهد شد.
در بخش فضای سبز و سایر زیرساختهای زیستمحیطی مرتبط با شهرداری تهران نیز برنامههای اصلاحی و بازسازی در حال انجام است.
همکاری شهرداری با سازمان حفاظت محیطزیست و سایر دستگاهها در این زمینه چگونه است؟
شهرداری تهران در حوزه مدیریت و جبران خسارتهای زیستمحیطی، همکاری مستمری با سازمان حفاظت محیطزیست و سایر دستگاههای اجرایی ازجمله وزارت نیرو و مجموعههای تخصصی مرتبط دارد. تمامی دستگاهها در چارچوب وظایف و مسئولیتهای قانونی خود در حال ارائه خدمات به شهروندان هستند و هرجا نیاز به همافزایی و همکاری مشترک وجود داشته باشد، مدیریت شهری آمادگی کامل برای مشارکت و پشتیبانی از اقدامات ملی و فرابخشی را دارد. عملکرد و اقدامات انجامشده از سوی مجموعه مدیریت شهری در جریان حوادث و بحرانهای اخیر، نشاندهنده ظرفیت بالای همکاری میان نهادهای مختلف برای کاهش خسارتها، تسریع روند بازسازی و خدمترسانی به شهروندان است.
آخرین تمرینهای تیم ملی فوتبال در سایه حمایت فوقالعاده مردم مکزیک
حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
