تجربه هنرمندان تجسمی در آینه جنگ

در این گزارش به مصاحبه با مونا خوش‌اقبال، مدیر گالری کاما؛ رسول اولیازاده، عکاس پیشکسوت دوران دفاع مقدس و جاسم غصبان‌پور، دیگر عکاس جنگ، به ابعاد کمتر دیده‌شده‌ رویارویی با جنگ پرداختیم. آنها از آسیب‌های وارده به هنر و فرهنگ، از ضرورت مقاومت آگاهانه دربرابر نابرابری‌ها، و از تعهدعمیق به دفاع از خاک وطن و ناموس سخن می‌گویند. تجربیات آنها، فراتر از نکوهش تجاوز آمریکا و اسرائیل، گواه روشنایی امید و ایستادگی در دل تاریکی‌هاست.
   
برای چندمین بار دشمن را مایوس خواهیم کرد
رسول اولیا‌زاده، یکی از عکاسان پیشکسوت است که در جنگ ایران و عراق نیز حضور داشته و در این چهاردهه، بارها مجموعه عکس‌های خود از این واقعه را به نمایش گذاشته است. او که درسال‌های اخیر مدیرخانه عکاسان حوزه هنری بوده در پاسخ به این سؤال که به نظر شما امروز مقاومت مردم در برابر این جنگ چقدر می‌تواند تاثیرگذار باشد می‌گوید: مردم ما همیشه خودشان جهت‌دهنده و خط‌دهنده به مسئولان بوده‌اند. اگر انقلاب ما پیروز شد به این خاطر بود که ما با شعور به پیروزی رسیدیم نه با شعار. از دید من، مردم کشورمان، آگاهانه، هوشمندانه و خردمندانه در این ۴۷سال،وظایف خود را به‌درستی انجام داده‌اند. در نظر داشته باشید که پیش از جنگ تحمیلی اخیر،ما دوواقعه مهم را پشت سرگذاشتیم؛ یکی حضور گسترده مردم در روز ۲۲دی‌ماه و دیگری حضور همیشگی در روز ۲۲بهمن‌ماه. مردم نشان داده‌اند که در تمام مراحل سیاسی تاریخی، آگاهانه در صحنه حضور داشته و از میراث شهدا پاسداری کرده‌اند. در جنگ اخیر نیز، تکلیف ما از روز نخست با استکبار جهانی مشخص بوده است. به‌ویژه در شرایطی که دشمن دچار خطای محاسباتی شده، بازهم شاهد قدم‌های هوشمندانه مردمی هستیم‌که تادیروقت درخیابان‌ها می‌مانند تا مبادا ایادی استکبارواستعمار دست به حرکت موذیانه‌ای بزنند. 
   
در رویارویی با یک نبرد نابرابر قرار داریم 
این عکاس پیشکسوت با اشاره به این‌که امروز وقت آن است که با گرفتن تصمیمات درست و منطقی دشمن را برای چندمین بار مایوس کنیم اضافه می‌کند: شکی نیست که امروز ما در یک نبرد نابرابر قراگرفته‌ایم، به‌طوری‌که همه دنیای کفر در برابر نیروهای توحیدی و الهی صف‌آرایی کرده‌اند. به‌همین‌دلیل سرنوشت این جنگ را پایداری و مقاومت مردم تعیین خواهد کرد. ما دو عامل برای پیروزی پیش روی‌مان داریم؛ نخست امدادهای الهی و توسل به خدا و ائمه معصومین(ع) است و دیگری نیروهای نظامی و مردمی. نیروهای نظامی همچون همیشه رسالتی که به دوش دارند رابه نحو احسن انجام می‌دهند، منتها معتقدم نباید مغرور به امکانات و تجهیزاتی که دراختیار داریم شویم. ما موشک‌های‌مان را می‌فرستیم ولی عملکرد آن، درنهایت بستگی به اراده الهی دارد. اگر با توسل این موشک‌ها پرتاب شوند، قدرت تخریبی‌شان چندبرابر خواهد شد و اثرات مثبت خود را برجای می‌گذارند. اما از همه مهم‌تر پایداری و مقاومت مردم است که می‌تواند تعیین‌کننده باشد و حرف نهایی را بزند. هرچقدر بتوانیم در برابر این حملات پایداری کنیم، زودتر به قله‌ای که برای‌مان ترسیم شده دست می‌یابیم.

به هیچ قیمتی شهرم را در روزهای جنگ ترک نمی‌کنم 
جاسم غضبان‌پور هم یکی دیگر از عکاسانی است که هشت سال مداوم در جنگ ایران و عراق حضور داشت و از رهگذر این جنگ، صدمات جسمی متعددی متحمل شده است. او درباره جنگ اخیر تصریح می‌کند: یکی از بزرگ‌ترین پشیمانی‌های من در زندگی این است که ای‌کاش در جریان جنگ‌تحمیلی، زادگاه خود یعنی خرمشهر را رها نمی‌کردم. اگرچه ما با لشکر شهید جهان‌آرا به مدت ۴۵ روز در خرمشهر در مقابل دشمن مقاومت کردیم اما درنهایت ناچار شدم خرمشهر را ترک کنم. امروز وقتی کسی از من می‌پرسد شما در این روزها چرا از تهران نمی‌روید پاسخ می‌دهم که دیگر نمی‌خواهم شهرم را در چنین شرایطی ترک کنم، چون یک بار شهر خود را در گذشته ترک کردم و همچنان نسبت به آن اقدام پشیمان هستم. بعضی هم در جواب می‌گویند اگر آن زمان در خرمشهر می‌ماندی کشته می‌شدی، من هم پاسخ می‌دهم: بله، ولی با علم به این‌که می‌دانم اگر در خرمشهر می‌ماندم کشته می‌شدم بازهم از ترک آن پشیمان هستم.

خیانت به خاک میهن خیانت به خودمان است 
این عکاس جنگ ادامه می‌دهد: به خاطر دارم در جریان جنگ ایران و عراق اتفاق عجیبی افتاد؛ یک‌سال بعد از انقلاب، عراق به رهبری صدام به شکل گسترده، به نیروهایی که فکر می‌کرد می‌توانند بعدها برایش منفعتی داشته باشند اسلحه داد. این کار او باعث شد تا همزمان با جنگ، کشور ما از سوی برخی احزاب دستخوش درگیری‌هایی شود. صدام به خیال خودش می‌خواست با این اقدام، خوزستان را از مملکت ما جدا کند. اما بعد از پایان جنگ، اولین گروهی از کسانی که به وسیله او اعدام شدند، همین کسانی بودند که به تحریک او، علیه کشور خودشان ایران اسلحه به دست گرفتند. توجیه او این بود که وقتی شما به خاک خودتان خیانت می‌کنید به من هم نمی‌توانید وفادار باشید! بنابراین به یاد داشته باشیم که امروز هم در این شرایط، خاک وطن‌مان را به هیچ قیمت نفروشیم و به کسی واگذار نکنیم، بلکه تا زمانی که در توان‌مان باشد، از تمامیت ارضی و ناموس‌مان دفاع کنیم. من هم امروز به نوبه خود همین کار را خواهم کرد، دست‌کم با ماندن در تهران. یک‌ساعت پیش خبر شهادت یک دختر و پسر جوان از همرزمانم به دستم رسید که مرا بسیار متاثر کرد. پدر این دو جوان سال‌ها در خرمشهر و در جنگ ایران و عراق دوشادوش رزمندگان دیگر در برابر دشمن جنگید و امروز هم فرزندان خود را در این جنگ از دست داده است. پس، ما هستیم و همچنان به مقاومت و پیکارمان با ظلم ادامه می‌دهیم. 

خانه امید هنرمندان تخریب شده است 
مونا خوش‌اقبال، مدیر گالری کاما یکی از گالری‌داران پرسابقه و پرکاری است که گالری‌اش به‌دلیل اصابت موشک دچار صدمات بسیاری شده است. او می‌گوید: اگرچه این اولین باری نیست که گالری کاما به‌دلیل حمله دشمن دچار خسارت می‌شود، کما این‌که در طول جنگ ۱۲روزه نیز این گالری آسیب دید ولی خسارتی که در جنگ اخیر به این مکان وارد شده با آنچه در جنگ ۱۲روزه برای‌مان اتفاق افتاده قابل مقایسه نیست و در ابعاد وسیع‌تری شکل گرفته است. درحال‌حاضر که با شما صحبت می‌کنم، تکه‌هایی از موشک پهپادی همچنان در حیاط گالری قابل مشاهده است. این موشک از داخل ساختمان گالری عبور و به محلی که مورد نظر دشمن بوده اصابت کرده است. درواقع موج انفجار به قدری زیاد بوده که موجب ویرانی بخش اعظمی از گالری شده است. به‌طوری‌که تعدادی از آثار هنرمندان که در فضای بیرونی گالری نصب شده بود، درحال‌حاضر ناپدید و مفقود است و آن تعداد از آثاری هم که روی دیوارهای داخل گالری قرار داشته به‌طور کلی آسیب جدی دیده است. اگرچه جای شکرگزاری است که این حمله، صدمات جانی به همراه نداشته چراکه درآن ساعت، گالری تعطیل بوده و پرسنل حضور نداشته‌اند. اما به‌هرحال این اتفاقی دردناک تلقی می‌شود، از این جهت که گالری‌ها همیشه خانه و مأمنی برای هنرمندان حوزه هنرهای تجسمی به‌شمار می‌روند. گالری کاما نیز در طول سال‌های فعالیت خود به‌واسطه برگزاری نمایشگاه‌های مختلف تلاش کرده محل امید هنرمندان باشد و همیشه خود را وسیله‌ای می‌دانیم که دوست داشته‌ایم این چراغ روشن بماند. از این رو، تخریب گالری باعث شده تا جمع زیادی از هنرمندان خانه خود را از دست بدهند. 
این گالری‌دار با اشاره به این‌که در روزهای اخیر جمعی از مسئولان و دست‌اندرکاران فرهنگی از بنای تخریب‌شده گالری بازدید کرده‌اند اضافه می‌کند: آیدین مهدی‌زاده، مدیرکل دفتر هنرهای تجسمی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و علیرضا سمیع‌آذر و کاظمی از حراج تهران ازاین مکان بازدید کردند وبعد از آن، میزبان مهدی شفیعی، معاون هنری محترم وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در گالری بودیم. خوشبختانه همکاران ما در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی پیگیر خسارت واردشده به گالری هستند و قول‌های مساعدی داده‌اند که در بازه زمانی مناسب، گالری مرمت خواهد شد. امیدوارم این مسأله هرچه زودتر محقق شود تا همچون گذشته بتوانیم روزنه‌ای از نور و امید در چشم هنرمندانی باشیم که دوست داشته‌اند مجموعه آثارشان را در این مکان به نمایش بگذارند. 

چشم‌انتظار حمایت‌های دولتی برای ترمیم گالری هستیم
خوش‌اقبال در پاسخ به این سؤال که در جریان حملات اخیر، کدام تابلوها تخریب شده‌اند می‌گوید: ازآنجایی که مالکیت بعضی از این آثار متعلق به خود من بوده و درواقع آثاری که ذکر کردم جزئی از مجموعه شخصی بنده به‌شمار می‌رود. اگر نام هنرمندان آثار را ذکر کنم شاید باعث آزردگی خاطر ودلهره خالقان این آثار شود.همین‌قدر بگویم بعضی از تابلوهایی که در جریان جنگ اخیر آسیب دیده‌اند قابل ترمیم هستند. آن دسته از تابلوهایی هم که به شکل امانی نزد ما بوده‌اند، طبعا مسئولیت‌شان به عهده ماست و خسارت واردشده به این تابلوها را جبران خواهیم کرد. آنچه شاید در این بین جبران‌ناپذیر باشد، ضربات ناشی از جنگ است که بر پیکره فرهنگ و هنر وارد می‌شود و لطمات آن تا سال‌ها در ذهن و روح هنرمندان و متولیان هنر باقی می‌ماند.