چگونه ارتفاعات ایران تماشایی شد؛

ورزش کوهنوردی از معدود ورزش هایی است که نه به پول خاصی نیاز دارد و نه زمان زیادی از ما می گیرد.

کد خبر: ۱۵۴۸۷۱

کافی است در یک روز تعطیل خودمان را به یکی از کوهپایه های شهری که در آن زندگی می کنیم برسانیم و از یک تفریح کم خرج و کم دردسر لذت ببریم . این همان بهانه ای است که به خاطر آن به سراغ عباس فعال ، یکی از تهیه کنندگان برنامه های ورزشی رفتیم. فعال از تهیه کننده های قدیمی سازمان صدا و سیماست که سال هاست در زمینه ساخت برنامه های ورزشی به خصوص برنامه های مربوط به ورزش کشتی حضوری مستمر دارد.
این روزها برنامه ای با نام «طبیعت و ورزش ایران» از ساخته های وی در حال پخش از شبکه یک سیماست. تولید این برنامه بهانه ای برای انجام این گفتگو با این تهیه کننده است.

«طبیعت و ورزش ایران» از تولیدات شبکه جهانی جام جم بود که با تاخیری طولانی از شبکه یک سیما پخش شد. چه شد تصمیم گرفتید این برنامه را از یک شبکه داخلی پخش کنید؛
من از تهیه کنندگانی هستم که پیش از افتتاح شبکه جهانی جام جم در آنجا حاضر بودم. در طول مدت حضور در این شبکه برنامه های ورزشی مختلفی را تهیه کردم. یکی از آنها برنامه ای 26 قسمتی با نام «هنگام با ورزش» بود که شامل سه بخش مختلف می شد. «آداب و سنن زورخانه» در بخشی با نام گود مقدس مورد توجه قرار می گرفت. در بخش دیگری «سیر و تکامل اسب در جهان» توسط دکتر ابراهیمی بررسی می شد. یک بخش هم به «دیدار با بزرگان ورزش» اختصاص داشت که توسط عطائالله بهمنش اجرا می شد.در همان زمان پیشنهاد ساخت برنامه طبیعت و ورزش ایران را دادم . می خواستم در این برنامه کوه های ایران را به تصویر بکشم و مخاطب خارج از کشور را از زیبایی های سرزمین خود آگاه کنم.

ساخت برنامه ای با چنین موضوعی چند سال طول کشید؛
ساخت این برنامه حدود 7سال طول کشید و در این مدت به کوه های مختلف صعود کردیم و در قالب هر برنامه یکی از این صعودها را به تصویر کشیدیم. تا امروز یکصد قله و مسیر زیبا به تصویر کشیده شده است.

در میان برنامه های ورزشی که این روزها از صدا و سیما پخش می شود، اولویت در بیشتر مواقع با برنامه هایی است که به موضوع های پر طرفداری مانند فوتبال می پردازند. چه انگیزه ای سبب شد تا سراغ ورزش کوهنوردی رفتید؛
کوه ها آیات الهی روی زمین هستند. خداوند در چند بخش از قرآن به کوه ها سوگند یاد کرده و به عنوان یکی از مواهب الهی از آنها نام برده است .کوه ها شگفت انگیز و اسرارآمیز هستند و معمولا در خطاب قرار دادن افراد، صفاتی مانند استقامت ، بردباری ، صبوری ، پاکی و ایستادگی با کوه ها مقایسه می شود. مثلا حضرت علی (ع) می فرمایند مومن مانند کوه محکم و استوار است و هیچ تندبادی او را به حرکت در نمی آورد. از سویی رسالت پیامبران بزرگ الهی بویژه حضرت محمد (ص) در کوه حرا به او ابلاغ شد و اولین آیه برای سعادت بشر در کوه نازل شد.

با توجه به این توصیفات کجا می توان رشته ای ورزشی را پیدا کرد که مانند کوهنوردی مجموعه ای از لطافت ، زیبایی ، بصیرت ، معنویت و حضور روحانی خداوند را در خود داشته باشد؛
این همان انگیزه ای بود که سبب شد تا ما به سراغ کوه برویم. برای ساخت این برنامه هم گروهی از همکاران خوب و با تجربه را جمع و ساخت این برنامه را آغاز کردیم.

علاوه بر حضور گروه فنی ، چه افراد دیگری در ساخت این برنامه در کنار شما بودند؛
با توجه به حساسیت موضوع ، همیشه 2 کارشناس و راه بلد به نام محمود افغان و اصغر پاشا در کنار ما حضور داشتند. وقتی هم برای تولید برنامه به شهرستان ها می رویم ، گروه های کوهنوردی مختلف که در آن شهرستان ها فعال هستند با ما همکاری می کنند.

با توجه به این نکته که چنین برنامه ای ابتدا برای مخاطبان خارج از کشور تولید شد، آیا جنبه های آموزشی در این برنامه پر رنگ است؛
هدف اصلی این برنامه نشان دادن جلوه های زیبایی از طبیعت ایران به مخاطبان خارج از کشور بود اما در لابه لای برنامه به نکات آموزشی هم توجه می شد. مثلا در یکی از قسمت های این برنامه به معرفی سلسله ارتفاعاتی در حاشیه کویر به نام ارتفاعات کرکس پرداختیم. این رشته کوه متشکل از چندین قله بلند است . شاید برایتان جالب باشد که بدانید اگر این کوه ها در دل کویر کاشان نبودند نزولات جوی این منطقه به مراتب کمتر از امروز بود.در کاوش های باستان شناسی در تپه سیلک کاشان بقایای زندگی از هفت هزار سال قبل در این منطقه قابل رویت است اما اگر این کوه ها نبودند، هیچ گاه زندگی در نیاسر، کاشان و قمصر جاری نمی شد زیرا این کوه ها جلوی حرکت ابرهای باران زا را می گیرند و به همین دلیل در این مناطق همیشه شاهد بارش هستیم . در همین منطقه ، چشمه ای به نام سلطانیه است که آب حوض باغ فین از آن می آید.

گاهی می شنویم افرادی به دلیل بی اطلاعی از شرایط یک صعود صحیح دچار مخاطرات جانی می شوند. آیا در این برنامه تلاش کرده اید این جنبه از کار را هم آموزش دهید؛

همان طور که اشاره کردید به دلیل بی اطلاعی مردم از مسائل مربوط به کوهنوردی ، خطرات زیادی علاقه مندان این رشته را تهدید می کند. قله توچال یکی از مکان هایی است که تا به حال خیلی خطرآفرین بوده است.
بر عکس تصور عمومی ، خطرات در این منطقه تنها محدود به ایام زمستان نیست و مثلا اوایل بهار رعد و برق های این محل جان کوهنوردان را تهدید می کند.
حتی یکی از مجرب ترین کوهنوردان به نام محمد سعادتی هم که خودش اهل شمیران بود، در این منطقه جان خود را از دست داد. یا در خیلی از مواقع کوهنوردان برای رسیدن به مقصد به جای کوه در دره ها حرکت می کنند که این مساله نیز اغلب خطرآفرین است و وقوع سیل جان کوهنوردان را تهدید می کند.
ما تلاش کردیم تا در این برنامه به جنبه های آموزشی کار هم توجه نشان دهیم و به مخاطب خود بگوییم چه زمان هایی مناسب صعود از کوه نیست. بر این نکته هم تاکید کرده ایم که حتما هنگام کوهنوردی دیگران را از مسیر صعود خود مطلع کنند.

خوشبوترین گل های دنیا هم در این منطقه می روید که از گلاب به دست آمده توسط این گل ها هر سال خانه کعبه شستشو می شود.این مساله درباره قله توچال هم مورد توجه قرار گرفته است . این رشته کوه دارای 17 قله 2750 متر تا 3960 متری است و حضور آن برای تهران و تهرانی ها موهبت بزرگی است و همواره سبب بارش های خوبی در این منطقه می شود.نشان دادن کوه ها به عنوان یکی از نشانه های موهبت الهی همان چیزی است که در این برنامه به دنبال آن بودیم ضمن آن که علاقه مندان این ورزش معمولا با ارزان ترین وسیله می توانند به ورزش دلخواه خود بپردازند و هیچ گاه پولی برای رفتن به کوه نمی پردازند. در صورتی که در برخی کشورها برای کوهنوردی باید پول پرداخت شود. در بسیاری از نقاط دنیا هم رفتن به کوه به اندازه شهرهای ایران سهل الوصول نیست که بتوان با کمترین مخارج به کوه رفت . در برخی از قسمت های برنامه هم تلاش کردیم برخی از جنبه های بهداشتی و آموزشی را به مخاطب خودمان یادآوری کنیم. این بی انصافی است که افرادی هنگام کوهنوردی بهداشت را رعایت نمی کنند و یا در مسیر حرکت خود، بوته گیاهی مانند «گون» را که به گفته گیاه شناسان 50سال طول می کشد تا شکل کاملی به خود بگیرد، آتش می زنند. اگر پوشش گیاهی نباشد کوه به سنگ و خاک تبدیل می شود و دیگر شادابی و سرسبزی لازم را ندارد.

برای تولید این برنامه از وسایل خاصی استفاده می کنید؛
تجهیزات فنی مورد استفاده ما اغلب همان چیزهایی است که در تولید برنامه های دیگر مورد استفاده قرار می گیرد. مهمترین مشکل در این زمینه فراهم آوردن همه تجهیزات است. گاهی کوله پشتی من به تنهایی 20 کیلو بار را در خود جای می دهد. نکات مهمی هم وجود دارد که باید آن را در نظر گرفت . مثلا از ارتفاع 3هزار متر به بالا آب آشامیدنی وجود ندارد و باید از چشمه های پایین تر آب برداریم. معمولا حمل و نقل چادر و دیگر وسایل مورد نیاز بخش عمده ای از انرژی ما را می گیرد.

معمولا ساخت هر برنامه چقدر از وقت شما را می گیرد؛
بستگی به مسیر و کوهستان دارد. مثلا برای رفتن به قله «کهار و ناس» که 4118 متر ارتفاع داشت ، مسیرمان را از روستای «کلوان» آغاز کردیم . این مسیر تا رفتن به نوک قله زمان زیادی را نمی طلبد اما مهم این است که در مسیر همه جزئیات به شکل درستی به تصویر کشیده شود. مثلا وقتی بر فراز قله کهار قرار می گیریم باید دیواره و منطقه علم کوه را نشان دهیم یا وقتی برفراز قله ناز هستیم حتما باید طالقان را نشان دهیم تا مخاطب شاهد یک تنوع تصویری گسترده در فیلم باشد.

آیا جزییاتی مانند پناهگاه هایی که در کوه ها ساخته شده اند هم مورد توجه شماست؛
به نکته جالبی اشاره کردید. حتما بارها در مسابقه های فوتبال با اصطلاح بازی و حرکت جوانمردانه مواجه شده اید. این که در هنگام مسابقه وقتی برای یک بازیکن اتفاقی رخ می دهد، بازیکن تیم مقابل توپ را به خارج از زمین پرت می کند. البته این اصطلاح بیشتر تقلیل دادن مساله جوانمردی در حد و اندازه پرت کردن توپ به خارج از زمین است . بازیکنی هم که این کار را می کند بلافاصله می رود آب بخورد. جوانمردی واژه ای است که در صدر اسلام به حضرت علی اطلاق شد. در کوهنوردی اما جنبه های جوانمردانه زیادی وجود دارد. در بسیاری از این مسیرها با پناهگاه هایی مواجه می شویم که مثلا در ارتفاع بالای 3000 متر ساخته شده است و هیچ اثری از نام سازنده آن نیست . چنین فضاهایی که سبب می شود یک کوهنورد جان خود را در ارتفاع های بالا حفظ کند، بسیار شایسته لفظ جوانمردی است و در این برنامه نیز بارها به چنین مواردی برخوردیم و به آن اشاره کردیم.

به عنوان تهیه کننده در تمامی مراحل گروه را همراهی می کنید؛
شیوه صحیح کار این است و من هم همیشه همراه گروه هستم. بعد از تصویربرداری هر قسمت هم معمولا کار تدوین و ضبط گفتار متن آغاز می شود.

تداوم ورزشی مانند کوهنوردی سبب می شود تا فرد دچار مسائلی همچون غلظت خون و دیگر عوارض جسمی شود. با توجه به تداوم تولید برنامه در 7 سال گذشته آیا شیوه مشخصی برای مقابله با این مشکلات دارید؛
هفته ای 4 تا 5 روز در منطقه ولنجک کوهنوردی می کنم تا بدنم آمادگی لازم را برای پذیرش شرایط موجود در صعودهای طولانی داشته باشد. معمولا 3 روز هفته تا ایستگاه 2 می روم و دو روز هم تا ایستگاه 5 می روم. تلاش می کنم همیشه شرایط جسمانی خوبی داشته باشم تا هنگام تولید برنامه مشکلی پیش نیاید.

بودجه تولید چنین برنامه ای رقم قابل توجهی است؛
هر یک از قسمت های این برنامه 2 بار در کانال های مختلف شبکه جام جم پخش می شود. با در نظر گرفتن 3 کانال اروپا ، امریکا و آسیا ، در مجموع هر برنامه تنها شش بار از شبکه جام جم پخش می شود. تولید چنین برنامه هایی معمولا سختی فراوانی دارد اما برآوردی که به تولید برنامه اختصاص یافته برای هر دقیقه زیر 40هزار تومان است اما عمیقا از این که چنین برنامه ای با مساعدت مسوولان سازمان از شبکه یک هم در حال پخش است خوشحالم. مدتی این برنامه در هفته تنها یک بار پخش داشت. مدتی دو بار پخش شد، اما بتازگی به یک بار پخش رسیده است اما برای چنین برنامه ای انصافا یک بار پخش در هفته کم است.

تا به حال چه قسمت هایی از این برنامه پخش شده است؛
تا به حال حدود 8 قسمت از این برنامه از شبکه یک پخش شده است. صعود به سبلان با 4851 ارتفاع ، همهن با بیش از 4000 متر ارتفاع ، قلل خرسنگ شمالی و جنوبی با بیش از 4000 متر ارتفاع ، قله بدر در سنندج با 3250 متر ارتفاع ، غار کتله خور در زنجان با قدمتی حدود 40 میلیون سال ، گلستان کوه در خوانسار با 4000 متر ارتفاع و آتش کوه با 3750 متر ارتفاع برنامه های پخش شده است.