قره کلیسا معروف ترین کلیسای ایران

گفته می شود پادشاه ارمنستان «آبکار» از حضرت مسیح ع دعوت کرد تا به ارمنستان سفر کند. پیامبر مسیحیان نیز در پاسخ به او قول داد تا یکی از حواریون را نزد او بفرستد. پس از عروج حضرت مسیح ع توماس «تاتائوس» را که از حواریون حضرت مسیح بود، به ارمنستان فرستاد. پس از مرگ «آبکار» خواهرزاده اش «سانا دروک» بر تخت می نشیند و به تاتائوس دستور می دهد از تبلیغ دین مسیح دست بردارد.
تاتائوس برخلاف دستور پادشاه عمل می کند و در نتیجه 3500 نفر به دین مسیحیت می گروند که در میان آنها «ساندوخت» دختر پادشاه نیز وجود دارد. پادشاه ارمنستان دستور قتل تمامی ارامنه مسیحی از جمله دختر خود را صادر می کند. بعد از شهادت تاتائوس او را در محل کنونی کلیسای تاتائوس به خاک می سپارند. بعدها روی قبر او نمازخانه کوچکی می سازند و در قرن هفتم میلادی این نمازخانه به کلیسای بزرگی تبدیل می شود.
قره کلیسا در بین ارامنه بسیار مقدس است و بسیاری از آنان فرزندان خود را برای غسل تعمید به این کلیسا می برند. در آنجا جشن می گیرند، گوسفند قربانی می کنند و از خدا و حضرت مسیح (ع) خواسته های خود را طلب می کنند. هر ساله در چهارم مرداد برابر با 26 ژوئن میلادی ارامنه از سراسر ایران به این کلیسا می آیند و ضمن زیارت مقبره «تاتائوس مقدس» آیین «باداراک» (عشای ربانی) و نیایش و قربانی بجای می آورند. به سبب شهرت جهانی این کلیسا، مسیحیان دیگر کشورهای ارمنستان ، سوریه ، لبنان ، هلند، فرانسه ، اتریش ، آلمان ، کانادا و... نیز در این مراسم شرکت می کنند.
قره کلیسا در سال 1319 میلادی بر اثر زلزله تخریب و در سال 1329 م دوباره بنا شد. در سال 1691 م نیز با نصب سنگهای سیاه در آن تعمیر و مرمت شد. این کلیسا در سال 1810 م دوباره از سوی سیمون بزنونی اسقف ماکو به وسیله سنگهای سپید مرمت و تعمیر و در دوره قاجار نیز توسط عباس میرزا مجددا مرمت و زمینهای زیادی وقف آن شد.
قره کلیسا یکی از زیباترین و پر نقش و نگارترین کلیسای ارمنیان در ایران است. نقش برجسته هایی که در این کلیسا دیده می شود، در نهایت زیبایی ، ظرافت ، تناسب و با مضامین مرتبطی به دست هنرمندان باذوق ، باتجربه و با مهارت ساخته شده است و این کلیسا را یکی از نابغه های هنر حجاری ایران و بی نظیر در جهان مسیحیت ساخته است. زیبایی ها، تناسبات و رنگ سنگها، هر بیننده ای را به تحسین وامی دارد.
قره کلیسا از 2 قسمت کلیسای سیاه (قسمت قدیمی با ارتفاع گنبد 18.60 متر) و کلیسای سفید (بخش جدیدتر و بزرگتر با ارتفاع 24 متر) تشکیل شده است. تعداد دیرهای اطراف کلیسا 44 باب و مساحت کل مجموعه 6.285 مترمربع است.
در طول سالیان متمادی این کلیسا بارها دستخوش زلزله ، غارت و انهدام شده ؛ اما همچنان پابرجا مانده است که به عقیده بسیاری ، دلیل این پایداری تنها جنبه مقدس بودن این مکان است.

مقبره ساندوخت

این مقبره که در جنوب غربی قره کلیسا قرار دارد، متعلق به ساندوخت ، دختر سانادروک ، پادشاه ارمنستان است که به دین مسیحیت گروید و همراه با تاتائوس و دیگر مسیحیان به دستور پدرش به قتل رسید. این مقبره از سنگهای مکعبی تراشیده شده و همراه با ملات ماسه و آهک ساخته شده است. طاقهای مورد استفاده در آن از نوع رومی است و دارای یک سالن اصلی به همراه اتاق محراب است. این مقبره بازسازی و احیاء شده است.

آیسا اسدی