هیاهوی نو شدن طبیعت ایران

مدیرکل دفتر زیستگاه ها و امور مناطق سازمان حفاظت محیط زیست گفت: منطقه حفاظت شده توران در سال 1975 میلادی به دبیرخانه برنامه انسان و کره مسکون سازمان ملل با عنوان (Manand Biospher) به عنوان یکی از 9 ذخیره گاه جمهوری اسلامی معرفی شد.
مهندس امیر عبدوس افزود: ایران در آن سال 9 ذخیره گاه به این برنامه معرفی کرد که مجموعه مورد حفاظت توران بزرگترین مجموعه حفاظتی است ؛ چرا که این منطقه با وسعت یک میلیون و 450 هزار هکتار، بزرگترین منطقه مورد حفاظت محیط زیست دنیا پس از منطقه سرنگیتی در آفریقاست.
وی با اشاره به این که مجموعه حفاظت شده توران میزبان بسیاری از گونه های نادر جانوری و گیاهی است ، افزود: این منطقه دارای منابع غنی تنوع زیستی است و مهمترین و شاخص ترین گونه منطقه یوزپلنگ آسیایی است که به عنوان نماد حیات وحش کشور انتخاب شده است ؛ چرا که هر کشوری یکی از گونه های حیات وحش خود را به عنوان نماد برگزیده است که در این میان می توان به ببر بنگال در هندوستان ، پاندای سفید در چین و قوچ مارکوپولو در مغولستان اشاره کرد.
وی ادامه داد: یوزپلنگ آسیایی در راس هرم اکولوژیک کشور قرار دارد و نقش کلیدی آن در تامین غذای گوشتخوران کوچک تر انکارناپذیر است. این گونه در تمام دنیا تنها در ایران باقی مانده است و ایران هم تنها در مناطق محدودی از استان های مرکزی کشور مانند منطقه توران پذیرای این حیوان است که متاسفانه این گونه ارزشمند هم اکنون در معرض انقراض است.
هم اکنون طرحهای بین المللی با همکاری GEF و سازمان حفاظت محیط زیست در استان سمنان و یزد در حال اجرا برای حفاظت از نسل این گونه است.
در میان گربه سانان ، پس از یوزپلنگ این منطقه دارای گونه های باارزش دیگری نظیر گورخر، پلنگ ، کاراکال ، گربه وحشی و گربه شنی است که متاسفانه این گونه ها در معرض تهدید هستند.
مدیرکل دفتر زیستگاه ها و امور مناطق سازمان محیط زیست با اشاره به آخرین وضعیت گورخر آسیایی که در این منطقه زیست می کند، گفت: گورخر آسیایی نیز هم اکنون در معرض خطر انقراض است. این گونه در ایران و آسیای میانه وجود دارد که گورخر ایرانی یک زیرگونه از گورخر آسیایی است. به گفته وی ، تفاوت های این گونه با نوع آسیای میانه آن است که گورخر ایرانی هر 2 سال یک بار و عموما تک قلو زایمان می کند و از این رو در معرض خطر قرار دارد، اما گورخر آسیایی سالی یک بار زایمان می کند. این گونه در ایران منحصر به توران در استان سمنان و بهرام گور در استان فارس است.

پرنده زاغ بور ، گونه ای منحصر به فرد

پرنده زاغ بور نوعی گونه باارزش و منحصر به فرد از پرندگان و تنها پرنده آندمیک ایران است. این پرنده را اروپایی ها به پرنده میلیون دلاری می شناسند؛ چراکه برای دیدنش تنها باید به ایران سفر کرده و هزینه کنند. این پرنده دارای پراکنش خوبی در ایران است ؛ اما موفقیت دیدن این پرنده در مجموعه حفاظت شده توران 90درصد است.

تنوع گونه های گیاهی در منطقه تحت حفاظت توران مجموعه ای از نادرترین و کمیاب ترین گونه های گیاهی در مجموعه تحت حفاظت توران وجود دارد که باریجه ، وشق ، سالسولا، ابرقوسین ، در منه ، انواع گون و گز از جمله گونه های گیاهی را در منطقه شامل می شود. منطقه حفاظت شده توران معرف یکی از 4 ناحیه کلان رویشی است. ناحیه کلان رویشی هیرکانی ، ناحیه کلان رویشی ایران تورانی ، ناحیه کلان رویشی زاگرس و ناحیه کلان رویشی خلیج عمانی ، 4 ناحیه کلان رویشی را شامل می شود. ناحیه رویشی ایرانی تورانی بزرگترین ناحیه کلان رویشی ایران که بیشترین سطح کشور را تشکیل می دهد، مشخص است که اسمش را از منطقه توران گرفته است. منطقه تحت حفاظت توران تمام گونه های گیاهی نواحی رویشی ایرانی تورانی را دارد و مجموعه عظیمی از گونه های گیاهی باارزش را در خود جای داده است

این پرنده بیشتر روی قیچ زارها و کاروان کش ها لانه می سازد و از خانواده کلاغهاست و «Bird watcher» های اروپایی و امریکایی برای طی کردن مدارج علمی خود دیدن این پرنده را انتخاب می کنند و برای مشاهده آن به این منطقه می آیند. سالانه حدود یکصد گردشگر داخلی و خارجی به این منطقه سفر می کنند و این منطقه میزبان گردشگران طبیعی از کشورهای سوئد، سوئیس و آلمان است.

تنوع زمین شناسی

تنوع زمین شناسی منطقه هم دارای تنوع اقلیمی و زمین شناسی بی نظیری است ، به طوری که انواع اکوسیستم ها را مثل چشمه های آب شیرین و شور و رودخانه های دائمی به وجود آورده است. به طوری که طولانی ترین رودخانه استان سمنان به نام کال شور در این منطقه جریان دارد. وجود اکوسیستم های کوهستانی ، کوهپایه ای ، دشتی و کویری منطقه بی نظیری را به تصویر کشیده است ، به طوری که از کوهستان تا کویر تا باتلاق لم یزرع در منطقه وجود دارد. اگرچه نباید فراموش کرد که همین کویر هم دارای املاح معدنی است که در نوع خود بسیار ارزشمند است و می تواند جزو ثروت های ملی به شمار آید.
گزارش های کارشناسان محیط زیست نشان می دهد بارندگی های مناسب امسال سرسبزی منحصر به فردی را در توران به ارمغان آورده است تا توران بهار سرسبزی را پشت سر بگذارد. باید در نظر گرفت رودخانه کال شور خار توران با آبی بسیار شور منطقه را به 2 نیمه شرقی و غربی تقسیم می کند. در اطراف این رودخانه که در منطقه حفاظت شده توران واقع است ، اقلیم هایی متفاوت با دیگر قسمتها تشکیل شده که بخشی از آن پوشیده از نی و گیاهان مناطق مرطوب است و پرندگان آبزی را نیز در خود جای داده است. تنوع زیستی و طبیعت منطقه به همراه اقلیم کویری بیابانی ، جلوه های خاصی را به وجود آورده است که بی شک حفاظت از آن برای نسلهای آینده وظیفه ای سنگین است تا از این منابع برای آیندگان محافظت شود.

حمیده سادات هاشمی