...و همچنان چشم انتظار

نهم مارس امسال برابر با 18 اسفند برای اولین بار از سوی فدراسیون بین المللی کلیه به عنوان روز جهانی کلیه انتخاب شده است.

کد خبر: ۱۲۸۲۹۸

در این میان سازمان دهندگان این روز جهانی به دنبال آن هستند تا شرایط بهتری برای دیالیز بیماران کلیوی که در واقع تنها راه فعلی برای نجات جان آنها به شمار می رود ، فراهم کنند. در سراسر جهان حدود 1.5 میلیون تن با استفاده از دیالیز به زندگی خود ادامه می دهند و گفته می شود که این رقم طی یک دهه به 2 برابر افزایش خواهد یافت. براساس تحقیقات جهانی بیماری مزمن کلیه و بیماری های غیرمزمن دیگر تا سال 2015 میلادی زندگی بیش از 36 میلیون نفر از مردم دنیا را با خطر جدی مواجه خواهد کرد و تنها راه ممکن برای پیشگیری از بروز این بحران جهانی شناسایی زودهنگام و پیشگیری از بیماری های خطرناک و پرهزینه کلیه است.

دیالیز برای هر فرد سالانه به طور متوسط مبلغی بالغ بر 65 هزار دلار هزینه دارد حال آن که این خدمات در اختیار بسیاری از مردم کشورهای غیرپیشرفته نیست.

فروش دارو برای امرار معاش

فروش دارو از سوی بیماران مشکل دیگری است. در واقع امروز شرایط زندگی و مالی بیماران دیالیزی و کلیوی کشور به اندازه ای بحرانی است که اغلب بیماران داروهای حیاتی خود را به دلالان بازار سیاه می فروشند تا مخارج زندگی شان را تامین نمایند. با وجود آن که کارشناسان سلامت بارها اعلام کرده اند به نفع دولت است که داروهای حیاتی بیماران را در اختیار بخشهای دیالیز بگذارند ، اما این کار محقق نشده است.
این در حالی است که اگر بیمار داروهای لازم را مصرف نکند ، در اثر کم خونی مجبور به تزریق خون می شود و در اثر این تزریق ممکن است به بیماری های قلبی یا ویروسی مثل ایدز و هپاتیت مبتلا شود که درمان آنها بودجه بیشتری از مملکت صرف خواهد کرد.

کمبود نیرو

شاید کمبود نیروهای متخصص که بتوانند به بیماران دیالیزی کمک کنند را بتوان مهمترین مساله مبتلایان به نارسایی کلیه دانست. در بعضی از مراکز دیالیز در شهرستان ها ، حتی یک پزشک متخصص دیالیز وجود ندارد و طبیعی است که پزشک عمومی در برخی موارد نتواند مراقبت های لازم از بیماران دیالیزی را به خوبی انجام دهد.
شاید بهتر باشد دولت و سیستم آموزشی برنامه های تشویقی برای فوق تخصص کلیه (نفرولوژی) در نظر بگیرد. به عنوان مثال بخشهای پژوهشی در این زمینه ایجاد کند تا گرایش به این تخصص بیشتر شود. در حال حاضر نسبت به سایر رشته های تخصصی ، نفرولوژیست های کمی وجود دارد و تا این کمبود متخصص بیماری های کلیه هست تمام راه حل های دیگر نیز محدود می شود.

تلاش برای بهبود

کاهش تعداد بیماران دیالیزی ، افزایش دیالیزهای بی کربناتی و نوسازی مراکز دیالیز را باید از اقدامات موفق وزارت بهداشت در جهت بهبود بیماران دیالیزی دانست. در سال گذشته حدود 700 بیمار در نوبت دیالیز بودند ، اما در حال حاضر این تعداد به حدود 70 مورد رسیده و این امر قدم بسیار مهم و مثبتی در کاهش بیماران مبتلا به مشکلات کلیوی در نظام سلامت کشور است.
تبدیل 60 درصد از دیالیزهای استاتی به بی کربناتی از دیگر توفیقات وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی در امر رسیدگی به بیماران دیالیزی است ، رشد سالانه تعداد بیماران دیالیزی در کشور حدود 14 درصد است متناسب با این میزان رشد، سالانه 10 درصد از دستگاه های دیالیز نیز اسقاط می شود. با توجه به این که در حال حاضر روش دیالیز در کشور به سمت دیالیز بی کربنات سوق داده می شود ؛ لذا نیاز نسبی کشور در هر سال ، ورود بین 500 تا 700 دستگاه دیالیز جدید است تا از این طریق شرایط ایده آل برای دیالیز بیماران ، فراهم شود و هیچ بخشی مجبور به انجام دیالیز بیش از دو شیفت نباشد اما متاسفانه هنوز اعتبار لازم برای دست یابی به چنین ایده آلی فراهم نشده است .

همچنان در انتظار

فرسودگی دستگاه های دیالیز که در حال حاضر معضل کمبود این دستگاه ها را بحرانی تر کرده ، مشکلات زیادی از جمله حملات و ناراحتی های قلبی را برای بیماران دیالیزی به وجود آورده است. این بیماران برای ادامه حیات در هفته 12 ساعت متوسل به دستگاه های دیالیز هستند که به دلیل فرسودگی این دستگاه ها در اغلب بیمارستان های کشور از دریافت دیالیز با کیفیت محرومند.
وزیر بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی اعلام می کند که 400 دستگاه دیالیز تا آخر امسال وارد سیستم دیالیز می شوند. این مژده از سوی رئیس بنیاد امور بیماری های خاص نیز منتشر می شود. اما این وعده اکنون این گونه تغییر یافته است: دستگاه های دیالیز اوایل سال 86 وارد خواهد شد.
مرکز مدیریت پیوند و بیماری های خاص وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی در این خصوص اعلام می کند: درباره خرید دستگاه های دیالیز جدید این گونه مقرر شده بود که 150 دستگاه توسط وزارت بهداشت و 150 دستگاه نیز از سوی دانشگاه ها خریداری شود تا مجموع این تعداد به 300دستگاه برسد.

13 هزار دیالیزی

در حال حاضر در حدود 13 هزار نفر از هموطنان ما با انجام دیالیز به حیات خود ادامه می دهند و منتظر هستند که روزی پیوند کلیه شوند تا از انجام این عمل جانکاه که هفته ای 3 روز باید به آن تن دهند نجات پیدا کنند ، این در شرایطی است که وضعیت تهیه داروی این نوع بیمارها چه قبل از پیوند و چه بعد از آن در کشورما نامناسب است و خیلی از بیماران دیالیزی از ترس این که نتوانند داروهای زمان پیوند خود را تامین کنند ، از عمل پیوند منصرف می شوند و با وجود همه گرفتاری ها و سختی های دیالیز ، انجام این کار را بر پیوند ترجیح می دهند.
با توجه به جایگزینی دیالیز بی کربنات با دیالیز استات ، هم اکنون آمار مرگ و میر بیماران دیالیزی کاهش و تعداد بیماران افزایش یافته است ؛ پیش بینی می شود که تعداد بیماران دیالیزی در سال آینده از مرز 15 هزار بیمار بگذرد. گفتنی است میزان مرگ و میر بیماران دیالیزی در امریکا 20 درصد و در کشور ما این میزان در سال 82 در حدود 16.8 درصد بوده است. طبق آمار سال 83 در کشور ما جمعیت بیماران مزمن کلیوی پیشرفته که نیاز به درمان جایگزین (دیالیز و پیوند کلیه) داشته اند 22 هزار و 376 نفر بوده که با توجه به نرخ رشد حدود 11 درصدی این بیماری در سالهای اخیر ، طی 5 سال آینده این تعداد به حدود 40 هزار نفر خواهد رسید که اگر در این آمار افرادی که درجاتی از نارسایی مزمن کلیوی را نیز دارا هستند ، لحاظ کرد این رقم 20 تا 30 برابر خواهد شد

اما در حال حاضر مقرر است که 120دستگاه دیالیز از سوی وزارت بهداشت و 120 دستگاه نیز توسط دانشگاه ها خریداری شود.بیماران دیالیزی می پرسند: اگر دستگاه ها وارد شده اند پس چرا اثری از آنها دیده نمی شود؛ چرا هنوز بیماران باید به علت دچار شدن به افت سدیم و پتاسیم بعد از 4 ساعت قرار گرفتن زیر دستگاه دیالیز تازه به اتاق مراقب های ویژه بروند؛ چرا حین دیالیز شدن تپش قلب بیماران از حد مجاز بالاتر رفته یا فشار خون آنها تا اندازه ای پایین می افتد که قادر به تحمل ادامه دیالیز نیستند؛ بیماران تا کی باید در حسرت دستگاه های جدید بمانند؛! و آیا برای اتمام این مشکلات زمان معینی وجود دارد؛

پیشگیری از بیماری بی صدا

یک بیمار دیالیزی می گوید: من به هنگام دیالیز از بهار هم نفرت پیدا می کنم ، زیرا بهترین اوقات من دراین فصل نیز زیر دیالیز سپری می شود. از تابستان نیز بیزارم زیرا که گرمایش با گرمای بدن من مسابقه می دهد ، اما پاییز مانند من است که برگ درختان می ریزد همان گونه که ذره ذره وجود من زیر دستگاه دیالیز پرپر می شود و زمستان را دوست دارم که همچون خانه قلبم سرد و بی روح است. هر قدر که برایتان بگویم باز هم نمی توانم درد سوزن های دیالیز که مثل میخ در بدن من فرو می روند و باید همیشه نگران آنها باشم را به طور دقیق بیان کنم تا شما دقیقا بدانید که یک بیمار دیالیزی چگونه درد می کشد. اما کاش درد فقط درد بیماری بود.
این تنها قسمتی از دردنامه بیماران دیالیزی است. درد و رنجی که شاید بتوان با قدری توجه از آن جلوگیری کرد. جمعیت بیماران مبتلا به نارسایی کلیه پیشرفته در ایران طی 5 سال آینده 2 برابر خواهد شد که این اعلام خطر جدی برای مردم و سیستم بهداشتی محسوب می شود.
دکتر میترا مهدوی در این خصوص می گوید: با توجه به افزایش روز افزون هزینه های درمانی بیماران دیالیزی قطعا از عهده درمان مبتلایان به نارسایی کلیه برنخواهیم آمد و در این صورت است که استانداردهای درمانی کاهش می یابد. رئیس مرکز مدیریت بیماری های خاص وزارت بهداشت با تاکید بر ضرورت توجه بیشتر به بیماران فشار خونی و دیابتی می افزاید: این افراد با ریسک بالا تلقی می شوند و بیشتر در معرض خطر ابتلا به نارسایی کلیه قرار دارند لذا نیازمند مراجعات مکرر پزشکی جهت پیشگیری هستند.
دکتر مهدوی می گوید: ورود به مرحله پیشرفته تر بیماری با تحمیل هزینه به خانواده ، سیستم دارویی درمانی کشور همراه است به نحوی که هر جلسه دیالیز 30 تا 50 هزار تومان هزینه دربر دارد این هزینه بدون احتساب نیاز پرسنلی و هزینه های تجهیزاتی مراکز است.
این در حالی است که هزینه درمان نارسایی کلیه در مراحل ابتدایی ناچیز است و از سوی دیگر ارزش درمان در این مرحله به مراتب بیشتر است به نحوی که چنانچه 50 تا 70 درصد کار کلیه کاهش یابد طول عمر کلیه بیمار با دارو درمانی و رعایت رژیم غذایی چند برابر شده و دیرتر به مرحله دیالیز یا پیوند می رسد.

بیماریابی

در سالهای گذشته به رغم هشدار جدی جامعه پزشکی و انجمن های علمی کشور هیچ برنامه جدی برای پیشگیری از علل مهم بروز نارسایی های کلیوی و سایر بیماری های ناشی از آن در دستور کار قرار نداشت.
رئیس انجمن حمایت از بیماران کلیوی نیز معتقد است موضوع بیماریابی در این زمینه باید یکی از مهمترین سرفصل های اجرایی وزارت بهداشت باشد چراکه هم اکنون اغلب کشورهای دنیا با بررسی افراد سیگاری بالای 50 سال ، مبتلایان به دیابت و فشار خون در وهله اول به دنبال شناسایی این بیماران هستند زیرا این کار نخستین گام در این راستاست.
خوشبختانه در سالهای اخیر این امر مورد توجه مسوولان وزارت بهداشت قرار گرفته است و برنامه های متعددی را در این خصوص پیاده کرده اند.
دکتر کاظمینی درخصوص برنامه پیشگیری از پیشرفت نارسایی کلیه که هم اکنون در برخی از نقاط کشور در حال اجراست ، می گوید: اجرای این برنامه با جلوگیری از پیشرفت نارسایی کلیه و به تاخیر انداختن آن همچنین شناسایی گروههای پرخطری که احتمال ابتلا به بیماری نارسایی کلیه در آنها وجود دارد ، صورت می گیرد تا ضمن افزایش کیفیت زندگی این بیماران و به تاخیر انداختن پیشرفت بیماری ، از ابتلای گروههای پرخطر به این بیماری جلوگیری شود.
امید است که با اجرای مستمر این برنامه ها بتوان میزان ابتلا به ناراحتی های مزمن کلیه و در نهایت از دست دادن کلیه ها و نیاز به پیوند و دیالیز را در کشور به حداقل ممکن رسانید.