آنان که حنجره خود را به مهر اولاد علی (ع) می فروشند

برگزاری همایش هایی نظیر تجلیل از پیرغلامان اهل بیت از سوی رسانه چه تعریفی می تواند داشته باشد؛

کد خبر: ۱۲۵۲۲۳

آیا رسانه موظف است فرهنگ سازی در زمینه های مذهبی یا هر حوزه دیگری را منعکس کند یا این که به عنوان متولی فرهنگ می تواند در این عرصه قدم بردارد؛ این پرسشی است که مرد شماره یک رادیو ، دکتر حسن خجسته ، معاون صدا می تواند به آن پاسخ بگوید ، بخصوص این که رادیو در سالهای اخیر در برگزاری همایش ها و جشنواره های مذهبی و قرآنی پیشرو بوده است.

با برگزاری همایش هایی نظیر پیرغلامان اهل بیت از سوی رسانه و رادیو موافق هستید؛
همان طور که می دانید ابزار رادیو صوت و صداست ، در نتیجه این رسانه به کسانی که از این ظرفیت بهره مند هستند توجه مخصوصی دارد. از طرفی نیز رادیو به محتوا و نوع اجرا نظر خاصی دارد. پس نوحه ، نوحه سرایی و مداحی از نکاتی هستند که باید این رسانه به آنها توجه ویژه ای مبذول دارد.
رادیو به مناسبت های مختلف در طول سال ، به مزین کردن برنامه های خود ، با ارائه مطلوب و قابل قبولی از اشعار مذهبی و مداحی اهل بیت نیاز دارد. دوستان ما (شهرام گیل آبادی و دیگر عزیزان) سالهای پیش در رادیو تهران ، 2 دوره در رادیو جوان ، کمر همت بسته و برآن شدند تا عاشقانی که با عشق حقیقی به محمد ص و آل محمد در راستای این هنر قدسی ، قدم برمی دارند و حنجره و صدای خود را در راه تعالی و اشاعه مهر علی و اولاد علی به کار می گیرند به عموم عاشقان اهل بیت و جامعه معرفی کنند ، زیرا این بزرگواران انسان های نامداری هستند ، ولی در حوزه های محدود.
پس رسانه که به نوعی وامدار این عزیزان نیز بود برآن شد که از آنان قدردانی کند ، صدالبته اجر درخور ایشان را تنها حضرت حق و خود سیدالشهدا می تواند بپردازد و از توان انسان خاکی خارج است ؛ البته همه می دانیم که خدمتگزار واقعی امام حسین (ع) هیچ نیازی به شهرت و تمجید و ظواهر مادی ندارد ، ولی اول آن که این مهم را وظیفه خود می دانستیم و مهمتر از آن ، احساس نیاز در راستای ارائه و انتقال منش ، سیرت ، اخلاق ، پشتکار ، دلسوزی و توجه خاص به قداست موضوع و مخاطب و انتخاب شعر و در نهایت نوع و روش مداحی این عزیزان به نسل جوان تر بود که لزوم برگزاری این همایش را دوچندان کرد.
رادیو تلاش می کند با برگزاری همایش پیرغلامان ، برجستگی های شخصیتی و کرداری و سبک پیشکسوتان این عرصه را چه در سطح رسانه و چه در سطح جوان ترها ، که غالبا در جستجوی الگو و شیوه های تاثیرگذار هستند اشاعه دهد ، در ضمن با توجه به این که منتخبان از استان های مختلف کشورند ، این بزرگداشت محمل قابل توجهی برای آشنایی و انتقال تجارب نیز است.

آقای خجسته! پیرغلامان در این سه دوره توانسته اند تاثیری در مقوله مداحی در جامعه داشته باشد؛
به طور قطعی در گام اول در حوزه مداحان و مرثیه خوانان و شعرای اهل بیت تاثیر خوبی داشته است. وقتی نسل اول و حتی نسل میانه به دیده دل دیدند و با سرشت جان حس کردند که جمعی آگاه که هم نگاهی حرفه ای به این مقوله دارند و هم دل آشنا با این هنر قدسی هستند مورد تقدیر قرار گرفتند ، تحرک و شور و اشتیاق مضاعفی در ایشان به وجود آمد ، هم در راستای ارتقای علمی و هم در راه تکامل هنر مداحی خود با دلگرمی بیشتری کوشیدند ؛ البته همان طور که قبلا هم گفتم به حقیقت این انسان های شریف در جستجوی نام و نشان نیستند ، که خود را در معبود گم کرده اند.
من هر زمان در جلسات آنان شرکت کردم ، هیچ اثری از حب ، بغض و عطش نام مشاهده نکرد ، که هر چه دیدم حس همدلی بود و حالی معنوی که به یقین منشاء آن نیز اتصال تمام این عزیزان به یک رشته ، آن هم عشق به خدا و رسول خدا و اهل بیت است.
ایشان در رقابت با هم نیستند ، بلکه آنچه بین شان محسوس است ، سلسله مراتب اخلاقی ، مراعات و توجه و احترام به بزرگی و پیشکسوتان است. همه حکم پرگاری را دارند که گرد نقطه عشق می گردند و هیچ یک حس برتری بر دیگری ندارد.

در زمینه شعر چطور؛ منظورم به طور خاص مرثیه و نوحه است.
در رابطه با شعر و مرثیه نیز نیازمند بررسی و نقد حرفه ای هستیم ، چون جز نوع اجرا و مداحی ، مساله مهم مفهومی است که مداح ارائه می کند. خود بهتر می دانید که یک بیت خوب معنوی ، انسان گرفتار روزمرگی و مادیات امروزی را نیز تحت تاثیر قرار می دهد. حال اگر این بیت با لحن و صوتی تاثیرگذار همراه شود ، او را منقلب می کند و روحش را شستشو می دهد. حتی بعضی را متحول می کند و شاید مسیر زندگیشان را تغییر دهد.

تاریخچه مدیحه سرایی در ایران

از همان صدر اسلام و بعد از رسول خدا یک سری اختلاف های سیاسی و نظری میان صحابه و نسل پس از آن که تابعین باشند ، بروز کرد. این اختلاف ها منجر به ایجاد مذاهب مختلفی در داخل دین اسلام شد. پیروان حضرت علی (ع) به عنوان علویان و اهل سنت دو گروه بسیار بزرگ را تشکیل می دادند. اتفاقا هر دو گروه نیز در زمینه مدح بزرگانشان آثاری را خلق کردند. کسانی بودند که در حقیقت فضایل خوان گفته می شدند و در مورد کرامات و رشادت ها و عدالت خلفای راشدین سخن می گفتند.
در برابر آن ، مناقب خوانان بودند که در مورد ائمه اطهار سرور اولیا «حضرت امیر (ع)» و فرزندان ایشان سخن می گفتند: بخصوص بعد از حادثه کربلا و حادثه هایی از آن قبیل و مسائلی که برای علویان اتفاق افتاد ، مناقب خوانی توسعه بیشتری یافت. آری ، تحقیقا در دوره بنی عباس.
در کتاب «نشوار المحاضره» چند قصه هست که از آنها متوجه می شویم در همان زمان در بغداد ، شیعیان مجالسی مانند مجالس محرم ما داشتند و عزاداری می کردند. نوحه خوانان و مناقب خوانان بنامی نیز در میان آنها حضور داشتند که نوحه خوانی و مرثیه خوانی می کردند و بیشتر این مرثیه ها درباره اباعبدالله بود که در نشوار المحاضره نقل شده است.
در تواریخ هم آمده که آل بویه وقتی به عنوان شحنه بغداد از سوی خلیفه منصوب شدند ، یکی از مسائلی را که آزاد کردند ، همین عزاداری شیعیان بود. از آن زمان در حقیقت اولین قدمهای عزاداری حسینی برداشته شد و این مجالسی هم که الان ما داریم ، وارث آن مجالس است.

علی معلم دامغانی

پس نباید از مقوله شعر بسادگی گذشت.
هر چه شعر تاثیرگذارتر باشد ، مخاطبان بیشتری پیدا می کند و مدت تاثیرگذاری آن نیز بیشتر خواهد شد. اشعاری هستند که از حقیقت به دورند یا در حد و شان ائمه اطهار نیستند. بعضی اشعار مضامین خوب و قابل قبولی ندارند. بعضی با داشتن مضامین خوب ، ضعیف پرداخت می شوند و در بند واژگانی ناهمگون و خام اسیر می شوند. اگر به استعداد ذاتی و تجربه خوب یک شاعر ، عشق حقیقی و شناخت کامل نسبت به اهل بیت عصمت و طهارت را اضافه کنیم ، می توانیم انتظار مدیحه یا مرثیه قابل قبولی را داشته باشیم.

پس به نظر شما در کنار تحلیل و نقد مداحی به بررسی و زیبایی شناسی شعر آیینی نیز باید پرداخت؛
بله ، البته کارشناسان امر و خبرگان فن می دانند ، ولی می توان دلیل مقبولیت یک شعر را استخراج و به صورت فراگیر به مشتاقان ارائه کرد. چرا شعر محتشم (باز این چه شورش است که در خلق عالم است) پس از گذشت چند قرن ، باز هم زینت بخش تکایا و پارچه نوشته های عزای حسینی است؛ یا چرا قصیده (علی ای همای رحمت) شهریار در قلب و جان این مردم جای گرفته است؛ و از این دست اشعار بسیار است که باید مورد نقد و بررسی منصفانه قرار بگیرند.

مداحی هم نیاز به نقد اصولی و کار علمی دارد؛
بله حتما. باید شیوه های مداحی و مرثیه خوانی و حتی مولودی ها ، مورد بررسی کارشناسانه و نقد منصفانه و دائمی باشند. از آن رو بر نقد منصفانه تاکید دارم که اگر شخصی سهل انگاری و یا خطایی مرتکب شد ، نباید به حساب یک قشر گذاشت.
نقد باید منصفانه باشد. البته همه می دانیم کسانی که برای اعتلای اسلام و عشق ائمه اطهار خدمت می کنند ، ظرفیت نقدپذیری بالایی هم دارند. پس باید در کنار این بزرگداشت ، این موضوع به طور مستمر و در طول سال مورد بررسی مدام و نقد قرار بگیرد. البته هم اینک هم در محافل کوچک و پراکنده این عمل صورت می پذیرد ؛ ولی باید سازماندهی شود و جامعه پیرغلامان جلساتی را برای هدفمندی و اعتلای هرچه بیشتر این هنر قدسی برگزار کنند تا هم این رشته پیوسته تر شود و هم جوانان تشنه این کوثر الهی را در محفلی حرفه ای و کارآمد گرد هم آورند تا این عزیزان ، هر چه بیشتر با شعر ناب و شیوه صحیح مداحی آشنا شوند.
دوستان ما در رادیو نیز به این مهم توجه ویژه داشتند و در حال حاضر کاری را در رادیو تدارک دیده اند با نام نغمات دینی که به آموزش علمی و عملی شناخت مدیحه و مداحی می پردازد که فعلا در سطح تهیه کنندگان و برنامه سازان رادیوست. برای عزیزانی هم که به مرثیه خوانی علاقه مند هستند ، به صورت آماتوری و حرفه ای برنامه های آموزشی در نظر گرفته شده است.
در انتها باید بگویم کار معمولی رسانه ، تنها در ارائه آنچه که «هست» نیست بلکه یکی از رسالت های رسانه ، نقد منصفانه ، هدفمندی سالم ، تطهیر و تکامل مسائل پیرامون خود و ارائه دقیق و صحیح آنهاست.

و سخن آخر...؛
به امید خدای حسین بتوانیم خدمتی هر چند کوچک در جهت هر چه غنی تر شدن این هنر قدسی و مقدس کرده باشیم و نیز بتوانیم در شناساندن و معرفی کسانی که در این راه زحمت بسیار کشیده اند و عمر و زندگی خود را وقف اهل بیت کرده اند و از خود شناسی و گم شدن در عشق ائمه ، به خداشناسی رسیده اند ، گامی موثر برداریم.