پایان داستان ما کلیشه ای نیست

: «سایه سکوت» نام سریالی است که این روزها از شبکه یک سیما پخش می شود. جواد افشار ، کارگردانی که مدتی پیش از او «روز رفتن» را دیدیم

کد خبر: ۱۲۰۷۲۵

این اثر را 3 سال پیش در مرکز مهاباد جلوی دوربین برده است. سایه سکوت که پیشتر «راز نرگس» نام داشت ، داستان دختری به نام نرگس را واگو می کند که در آستانه ازدواج به یکباره متوجه می شود فرزند این خانواده نیست ؛ اتفاقی که زندگی او را به هم می ریزد ، در حالی که عموی او وارد ماجرا می شود.
او آدمی منفعت طلب است که درصدد نفی بلد نرگس است تا به این وسیله پس از مرگ برادرش ، وارث اموال او شود ؛ اما داستان با ورود نرگس واقعی شکلی دیگر پیدا می کند.

سریال سایه سکوت داستان بسیار آشنایی دارد. در واقع خیلی بیشتر از آن که فکر کنیم این سریال مصالح آشنا دارد. دختری که یک باره متوجه می شود فرزند خانواده نیست ، یک آدم بدی است که قصد دارد او را از حقش محروم کند ، ورود آدم واقعی داستان ، همه و همه آن چیزهایی است که باعث می شود فکر کنیم سریال سایه سکوت را پیشتر دیده ایم.
خود جواد افشار در این باره به ما می گوید: از آنجا که پخش این سریال 3 سال عقب افتاد داستان به نظر تکراری می آید ؛ در حالی که تا آن زمان هیچ کدام از داستان های مشابه مانند طلسم شدگان ، عشق گمشده ، ریحانه و... ساخته نشده بود ، ولی متاسفانه سریال ما پس از همه این سریال ها امکان پخش یافت و طبیعی است که مخاطب فکر می کند ما از روی دست این آثار سریال را ساخته ایم.
او در ادامه می افزاید: ما حتی مجبور شدیم نام سریال را به خاطر پخش سریال دیگری تغییر دهیم. نام اولیه سریال ما راز نرگس بود که به سایه سکوت تغییر یافت. با این همه ، سایه سکوت روایتگر داستانی است که مخاطب به خاطر ویژگی های ساختاری آن پیگیری خواهد کرد ، چرا که اولا در این کار دچار تکلف نشده و دوم این که داستان ویژگی هایی دارد که مخاطب دوست دارد آن را دنبال کند ، اما نتیجه کار چیزی نیست که جواد افشار را راضی کند. خودش می گوید: خودم از نتیجه کار راضی نیستم ، چون این سریال با سلیقه و دانش 3 سال پیش من ساخته شده است و آن هم با امکانات بسیار محدود شهرستان. این سریال اگر در زمان خودش امکان پخش می یافت ، هم به لحاظ موضوعی و هم به لحاظ ساختاری جذاب تر بود.

چرا این سریال دیر پخش شد؛
جواد افشار در پاسخ این پرسش که اصلا چرا سریال سایه سکوت دیر پخش شد ، می گوید: بخشی از این اتفاق به نوع سیاستگذاری های مدیران شبکه ها برمی گردد ، مثلا می گفتند بازیگر نقش اولتان عبدالرضا زهره کرمانی بازیگر نقش اول سریال روح مهربان و نسیم وصل است و ما نمی توانیم همزمان یک سریال دیگر با نقش آفرینی این بازیگر پخش کنیم ، اما برای من این پرسش هست که چرا آقای سیاوش طهمورث که در سریال زیر تیغ همین نقش را بازی می کند ، پخش آن سریال را عقب نینداختند ، در حالی که پخش سریال ما زودتر آغاز شده بود.
افشار البته به موارد دیگری هم اشاره می کند: «نکته دیگر افراط و تفریط در ممیزی های پخش است. ما درباره دیالوگ ها ، نحوه پوشش و گریم ، سختگیری بیشتری نسبت به 3 سال گذشته می بینیم. اگرچه ما این موارد را در حد معقول رعایت می کنیم ، اما تشدید این ممیزی ها ضربه شدیدی به روند داستان و ارتباط با مخاطب خواهد زد.

ترکیب بازیگران
در این سریال عنایت بخشی نقش پدر را بازی می کند؛ یک آدم مثبت که تلاش می کند دیگران هم در زندگی نقش فعال و مثبتی داشته باشند. در مقابل او سیاوش طهمورث را داریم. آدم منفی سریال است که بازی اش به شکل غریبی یادآور نقش آفرینی او در سریال زیرتیغ است و جالب اینجاست که او در زیرتیغ هم هم یک عموی پرخاشگر، توطئه گر و لجباز است که می خواهد به هر شکلی حرفش را به کرسی بنشاند.
بجز این دو ، انوشیروان ارجمند هم حضور دارد در یک نقش متفاوت که پیداست برای آن که این نقش را دربیاورد ، بسیار زحمت کشیده است.
عبدالرضا زهره کرمانی ، سولماز فرخ منش ، مونا داوودنژاد ، زهرا سعیدی ، افسانه ناصری ، نسرین نکیسا ، امیر آتشانی ، علی منصوری ، فرشید زارعی فرد، عزیز هنرآموز ، صدیقه کیانفر ، علی جاویدفر ، شهرزاد صفوی و... هم بازیگران دیگری هستند که در این سریال به ایفای نقش می پردازند.
سایه سکوت مشخصا بر نقش زن در خانواده و جایگاه او می پردازد و از این نظر سریالی است که در آن نقش زن بسیار پررنگ است ؛ زنی که به دنبال هویت واقعی خود است.

آدم های سایه سکوت خیلی معمولی هستند و نسبت به شرایط واکنش نشان می دهند

حضور زنان سنتی و زنی که می خواهد شان تازه ای پیدا کند ، سایه سکوت را به اثری زنانه تبدیل کرده است. افشار در این باره می گوید: خب ، از جهتی حق با شماست. چون قصه یک ملودرام اجتماعی خانوادگی است و اساس قصه هم بر هویت اعضای خانواده بنا شده است و خب طبیعی است که حضور زنان که یکی از ارکان اصلی خانواده محسوب می شوند و ماجراهای آنان ، پررنگ به نظر برسد.
از جواد افشار بزودی سریال های جابربن حیان و پول کثیف را خواهیم دید. او همچنین ساخت سریالی به نام «کیش و مات» را برای شبکه تهران آغاز خواهد کرد. وقتی از او می پرسیم اگر قرار باشد همین سریال را در زمان حال بسازد ، بیشتر روی چه مواردی توجه می کند ، می گوید: راستش الان دیگر چنین قصه ای نخواهم ساخت ، چون مشابه آن فراوان ساخته شده اند ؛ ولی اگر مجبور باشم آن را بسازم ، بیشترین تمرکزم روی جابه جایی شخصیت ها و موقعیت های جدیدی که برایشان خلق می شود، خواهد بود.
به این دلیل که جابه جایی شخصیت ها با وجود آن که یک فرمول امتحان شده و تکراری است و با همه ایرادهایی که به آن وارد است اما مخاطب بازهم تعلیق به وجود آمده براساس این جابه جایی را دوست دارد و آن را همراهی خواهد کرد. تیتراژ اول سریال را لاوک لطیفی ، یکی از آهنگسازان معروف کرد اجرا کرده است.
المان های دیگری مثل استفاده از ته لهجه کردی که برای عموم مخاطبان قابل فهم باشد هم از دیگر تمهیداتی است که کارگردان برای ساخت این سریال به کار بسته است. همچنین در خاطراتی که در گذشته اتفاق می افتد نیز به نوعی آداب و رسوم بومی منطقه لحاظ شده است.

غافلگیری مخاطب
با وجود آن که سایه سکوت داستانی کلیشه ای دارد ؛ اما ظاهرا روند داستان به شکلی است که مخاطب غافلگیر خواهد شد. افشار در این خصوص می گوید: با همه ایرادهایی که در زمان حال می توان به داستان سریال ما گرفت ؛ اما باید بگویم سریال ما پایان کلیشه ای ندارد. یعنی با وجود آن که بسیاری از گره های قصه باز می شوند ، با وجود این ، ابهاماتی هم درباره بعضی وقایع و شخصیت ها برای مخاطب باقی می ماند.
به عنوان مثال ، هویت نرگس تا پایان داستان مخفی می ماند. افشار درباره این که چرا پایان داستانش را برخلاف جریان داستان تمام نکرده است ، می گوید: درست است که در داستان ما ، کودکی در آغوش پدر و مادر دیگری بزرگ می شود ؛ اما انصاف این است که این پدر و مادر هم به اندازه پدر و مادر واقعی او سهم و جایگاه دارد. برایم خیلی سخت بود که چیزی غیر از این اتفاق بیفتد. بنابراین تلاش کردم حقیقت را به اندازه ای نشان بدهم که مصلحت است.
شاید برای خیلی ها پذیرش این نکته سخت باشد؛ ولی من کوشیدم قصه را خلاف آمد همه داستان هایی که دیده ایم ، به آخر برسانیم. بنابراین طبیعی است برای مخاطب حرفه ای ، سرنوشت چند شخصیت تا انتها در سایه قرار بگیرد. افشار همچنین درباره نوع شخصیت پردازی در این سریال می گوید: آدمهای سریال من خیلی معمولی هستند. آنها شخصیت هایی هستند که در شرایط از خودشان واکنش نشان می دهند و برحسب شرایط این واکنش ممکن است خوب ، معمولی یا بد باشد؛ ولی هیچکدام مطلق نیستند. خوب خوب و سیاه سیاه نداریم.
آدم بده قصه ما قربانی زیاده طلبی های خودش می شود، در جاهایی هم متوجه رفتار ناپسند خود می شود، ولی این قضیه آنقدر دیر اتفاق می افتد که عملا تاثیری بر سرنوشت او ندارد. از این نظر، فکر می کنم در این سریال تا حد امکان به آدمهای داستان ، روحیاتشان ، آرزوهایشان و هر چیزی که آنها را ویژه می کند ، نزدیک شده ایم و تلاش کرده ایم این نزدیکی به خلق شخصیت های قائم به ذات ، قابل لمس و البته باور کردنی منجر شود.
از این نظر ، احتمالا با من هم نظر خواهید بود که با بودجه ای که ما در اختیار داشتیم ، بهترین ترکیب بازیگران را برای این کار انتخاب کردیم. چنان که آمد سایه سکوت سریال بی نقصی نیست که حتی کارگردانش نیز بر بسیاری از آنها واقف است. سایه سکوت در زمان خودش می توانست یک سریال دیدنی باشد ؛ اما زمانی پخش می شود که ما جوهره اصلی کار را قبلا دیده ایم و چند شخصیتی که باید موتور اصلی و پیش برنده کار باشند ، برای ما به عنوان بیننده ، تازگی و طراوت یک شخصیت قائم به ذات را ندارند و بیشتر به نظر می رسد از کارهای دیگر به این اثر رجوع کرده باشند ، اتفاقی که ما می دانیم لااقل برای این کار نیفتاده است.