جشنواره‌ای به‌وسعت ایران

از میان اصلی‌ترین اقوام ایرانی می‌توان فارس‌ها، کردها، لرها، بلوچ‌ها، بختیاری‌ها، ترک‌های آذری، تالشی‌ها، ترکمن‌ها، قشقایی‌ها و عرب‌ها را نام برد. البته با توجه به گستردگی و تنوع اقوام در کشور ایران، اقلیت‌های قومی و گروه‌های نژادی کوچک‌تری نیز در ایران زندگی می‌کنند که ذکر نام هریک از آنها فهرست بلندبالایی خواهد شد.

بیش از ۷۵ زبان و گویش در کشور ما رواج دارد که عمده‌ترین گویش‌های زبانی ایران را فارسی، ترکی آذربایجانی، کردی، ترکمنی، گیلکی، مازندرانی، خلجی، تالشی، لری، بختیاری، عربی، بلوچی، لکی، دیلمی، تاتی، ارمنی، آشوری، مندایی، گرجی، عبری و کلدانی تشکیل می‌دهند.‌‌تنوع اقوام و به‌تبع آن‌ آیین‌ها، آداب و رسوم، لباس‌ها و غذاهای محلی و بومی در شهرهای مختلف ایران یک جاذبه مهم گردشگری محسوب می‌شود که هنوز بالقوه باقی‌مانده است و البته بسیارند گردشگرانی با علایق خاص و ویژه و عکاسانی علاقه‌مند به این بخش که بازدید و سیاحت در بین اقوام را به هر نحوی شده در برنامه گردشگری و مسافرت‌های خود می‌گنجانند؛ اما تدبیری برای انسجام و فراهم کردن امکانات رفاهی نیز باید اندیشیده شود تا از این بعد جاذبه فرهنگی نیز در زمینه درآمدزایی و جذب گردشگر در نظر گرفته شود؛ چراکه مسافرت‌ها می‌تواند سود اقتصادی قابل ملاحظه‌ای برای مناطق مختلف کشور و ازجمله مناطقی با قابلیت‌های فرهنگی خاص همچون دربرگرفتن اقوام و وابسته‌های آن به همراه داشته باشد که همانا صنعت مهم و قدرتمند گردشگری است.‌‌با تغییر فرهنگ‌ها، غذاهای محلی نیز به عنوان شاخصه اصلی یک فرهنگ تغییر می‌کند که این یک ویژگی منحصربه‌فرد از تنوع اقوام و فرهنگ‌های مختلف ایرانی و یک جاذبه مهم گردشگری است که متاسفانه هنوز از این ظرفیت بالقوه استفاده نشده است.

تنوع اقوام در فراموشی

اقوام متنوع ایران در جای جای این کشور پهناور، با آداب و سنن گوناگون که برگرفته از ریشه‌های ناب آنهاست، در کنار سایر جاذبه‌های گردشگری ایران اگر مورد هجوم بیرحمانه و همه‌جانبه فرهنگی و یکسان‌سازی قرار نگیرد، می‌تواند مامن و منبع باارزشی برای گردشگران، چه از داخل و چه از خارج‌ایران‌ برای سیاحت، پژوهش و ثبت شیوه زیست و تنوع‌های بسیار فرهنگی آنان باشد.

اکنون شیوه‌های بومی زندگی همچون زندگی عشایری به دلایل مختلف در حال نابودی است. تنوع موجود در این شیوه از زندگی در کنار ریشه‌های درخشان زندگی ایلی می‌تواند فرصتی برای خلاصی انسان خسته از زندگی شهری امروز باشد.

با رشد صنعت گردشگری و افزایش شاخه‌های آن، گردشگری در بین اقوام با هدف‌های متفاوت، برای گردشگران جذاب بوده و استقبال زیادی از این نوع گردشگری نه‌تنها در ایران، بلکه در کل دنیا به وجود آمده است. تنوع حیرت‌انگیز قومی در ایران با آداب و رسوم مختلف و سنت‌های قدیمی، فرم زندگی عشیره‌ای و روستایی خاص و ویژگی‌های فرهنگی، جاذبه‌های بسیار مطلوب و فوق‌العاده مفرحی برای گردشگران داخلی و خارجی به شمار می‌آید.

تماشای شیوه‌های سنتی زندگی و آشنایی با مراسم، جشن‌ها، آیین‌های زندگی و شیوه معیشت اقوام از جاذبه‌های این بخش از گردشگری به شمار می‌رود که البته در موارد متعددی خود گردشگران نیز در این شیوه زندگی مشارکت کرده و تجربه‌های غنی‌تری از این رهگذر کسب می‌کنند.

در ایران اقوام مختلف کرد، لر، ترک، بلوچ، عرب، ترکمن و... با شیوه‌های زندگی دلپذیر و آداب و رسوم به غایت انسانی وجود دارند که ترویج گردشگری به منظور شناخت این اقوام قابلیت‌های قابل توجهی برای توسعه در ابعاد گردشگری داخلی و بویژه گردشگری ورودی دارد.

براین اساس برگزاری جشنواره اقوام ایرانی اقدامی مناسب، هرچند محدود برای معرفی این جاذبه بسیار مهم گردشگری به علاقه‌مندان داخلی و خارجی است. لازم است در این جشنواره‌ها زمینه لازم را فراهم آورد تا بخش‌های خصوصی، دولتی و انجمن‌های مردم‌نهاد با همکاری و هماهنگی یکدیگر راهکارهای جدید و شیوه‌های نوینی را در جهت توسعه گردشگری قومی و عشایری در پیش بگیرند.

جشنواره‌ای که اقوام را ماندگار می‌کند

در سال‌های اخیر همایش گردشگری اقوام ایرانی با هدف شناسایی و معرفی ظرفیت‌های بی‌بدیل و داشته‌های ارزشمند اقوام ایرانی و استفاده از این میراث گرانبها در توسعه گردشگری برگزار شده است، اما این که این جشنواره‌ها محدود به جمع‌کردن تعدادی از این اقوام در کنار هم در شهر شود و پس از چند روز به ورطه فراموشی سپرده شود تا سالی دیگر، کاری از پیش نخواهد برد. چراکه جذابیت این نوع خاص از گردشگری در نمایشی چند روزه به طور محدود خلاصه نمی‌شود و زمانی می‌توان امیدوار بود که برگزاری این جشنواره‌ها مفید بوده که اطلاع‌رسانی، حضور مهمانان داخلی و بویژه خارجی، معرفی قابلیت‌ها، صنایع دستی، آداب و رسوم، غذاها و... به نحو احسن و با برنامه‌ریزی هدفمند انجام شده باشد تا پس از اتمام جشنواره شاهد حضور گردشگران در منطقه‌هایی باشیم که اقوام را در خود جای داده‌ است. ‌البته نباید از نظر دور داشت که فراهم آوردن امکاناتی در مناطق جهت احساس امنیت و آرامش و رفاه گردشگران نیز از ضروریات مهم است.

استان گلستان به عنوان استانی که بخشی از اقوام ایران را در خود جای داده که همگی به صورت مسالمت‌آمیز ‌کنار یکدیگر زندگی می‌کنند، از هفت سال پیش اقدام به برگزاری جشنواره بین‌المللی فرهنگ و اقوام ایران‌زمین در شهر گرگان کرده است که خوشبختانه به جرگه نمایشگاه‌ها و جشنواره‌هایی پیوسته که یکی دو سالی برگزار و بعد فراموش می‌شوند. ‌این جشنواره بین‌المللی برای هفتمین دوره، هشتم تا یازدهم مهر امسال در محل دائم نمایشگاه‌های بین‌المللی استان گلستان برگزار می‌شود.

اجرای موسیقی و آیین‌های فاخر، برگزاری غرفه‌های نمایش صنایع دستی به همراه اجرای زنده آنها توسط هنرمندان، نمایش لباس، پوشاک، وسایل زندگی و مسکن عشایر و اقوام ایران از سراسر کشور که تنوعی چشمگیر و بی‌نظیر دارد، ارائه غذاهای محلی و معرفی آیین‌ها و سنت‌های اقوام در قالب برنامه‌هایی زنده و اجرای رقص‌های محلی از جذابیت‌ها و نقطه‌قوت‌های این جشنواره بین‌المللی است که هر ساله تعداد بی‌شماری از علاقه‌مندان را به این خطه از کشورمان می‌کشاند.

نرگس لطیف‌پور