بابانوئل روی پرده سینما

برای بازیگران سینما هم بازی در نقش بابانوئل یا شخصیت‌هایی که درگیر ماجراهای کریسمس می‌شوند از جذابیت و اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. صنعت سینما در طول سال‌ها و دهه‌های گذشته تلاش کرده فیلم‌های کریسمس خود را در ایام تعطیلات کریسمس و سال نو روانه پرده سینماها کند تا با جلب تماشاگران بیشتر فروش بالاتری را برای آن رقم بزند، اما همیشه در عمل این اتفاق‌ رخ نداده است و بسیاری از فیلم‌های کریسمسی با استقبال کم و پایین تماشاگران روبه‌رو شده‌اند.

«چه زندگی فوق‌العاده‌ای» محصول سال 1946 یکی از قدیمی‌ترین و معروف‌ترین فیلم‌های کریسمسی است که توسط فرانک کاپرا کارگردانی شد و جیمز استوارت و دانا رید بازیگران آن بودند. این درام اجتماعی و انتقادی هم‌اکنون لقب یکی از شاهکارهای کلاسیک تاریخ سینما را گرفته و اهمیت بعد اجتماعی و انسانی آن بسیار بیشتر از وجه کریسمسی آن است. قصه فیلم درباره جورج بیلی، مرد جوانی است که تلاش دارد کارهای خوب و درست را انجام دهد و در شب سال نو با یکسری اتفاقات پیش‌بینی‌نشده روبه‌رو می‌شود. فیلم، پایان خوشی دارد که با کریسمس گره می‌خورد و کام شخصیت‌های قصه و تماشاگران را شیرین‌ می‌کند.

این فیلم فاصله زیادی با «تنها در خانه» (1990) دارد که کریس کلمبوس کارگردانی کرد و مککالی کالکین کوچولو، با آن تبدیل به یکی از گران‌ترین بازیگران زمان خود شد. این فیلم زنده بر مبنای قصه فیلمنامه‌ای از جان هیوز، حال و هوایی کارتونی دارد و درباره پسربچه‌ای است که در ایام تعطیلات سال نو از سفر خانوادگی جا مانده و در خانه تنها می‌ماند. او باید با دو سارق محلی ـ‌ که با استفاده از فرصت تعطیلات و خلوتی محل قصد سرقت از منازل را دارند ـ‌ مقابله کند. مبارزه بین این سه شخصیت اصلی قصه، باعث خلق موقعیت‌هایی کمدی و خنده‌دار می‌شود.

جان فاورو (کارگردان «مرد آهنی» 1 و 2)‌ در «کوتوله» خود در سال 2003، سراغ بخش ویژه‌ای از مراسم کریسمس رفت و قصه کوتوله‌هایی را تعریف کرد که برای اهدای هدایای کریسمس بابانوئل به کمک او می‌آیند. ویل فرمال و جیمز کان نقش‌های اصلی این فیلم را بازی کردند، اما تری زویگوف در «بابانوئل بد» در همین سال، یک فیلم عجیب و غریب کریسمسی ارائه داد. شاید همین غیرمتعارف و عجیب و غریب بودن قصه فیلم بود که باعث عدم استقبال تماشاگران در آن شد. بیلی باب تورنتون در این فیلم در نقش سارقی درآمد که برای فرار از دست ماموران پلیس در ایام کریسمس، لباس بابانوئل را به تن می‌کند و دست به کارهایی می‌زند که یک بابانوئل هیچ‌وقت انجام نمی‌دهد. منتقدان سینمایی گفتند اگر فیلمنامه فیلم کمی دقیق‌تر و موشکافانه‌تر بود، می‌توانست لقب یک فیلم ماندگار را ـ که می‌تواند با استفاده از عناصر کریسمسی، قصه‌ای بر ضد آن ارائه دهد ـ از آن خود کند.

جو دانته، فیلمساز مطرح دهه 80 میلادی هم کمدی درام علمی ـ تخیلی خود «گرملین‌ها» هم به شوخی با کریسمس پرداخت. در فیلم او که در سال 1984 فروش خوبی در جدول گیشه نمایش سینماها کرد، یکسری موجود کوتوله و عجیب و غریب فضایی در ایام کریسمس به کره زمین می‌آیند و یکسری مشکل برای خانواده‌هایی خلق می‌کنند که به زور حکم مهمان ناخوانده را برایشان دارند. آرنولد شوارتزنگر، قهرمان اکشن دنیای سینما هم با «تمام راه جرنگ جرنگ کن» یک کمدی کریسمسی را تجربه کرد. فیلم را برایان لوانت در سال 1996 کارگردانی کرد و برای تماشاگران سینما دیدن کمدی بازی‌های بازیگر سرسخت فیلم‌های «کونان» و «ترمیناتور» جالب بود. این فیلم، حرف تازه‌ای را در رابطه با کریسمس و ماجراجویی‌های آن مطرح نکرد، اما حضور کسی مثل آرنولد در نقش اصلی آن یک مزیت به حساب می‌آمد.

«معجزه در خیابان سی و چهارم» کاملا یک فیلم کریسمسی است. نسخه اصلی فیلم در سال 1947 ساخته شد و در سال 1994 دوباره‌سازی شد، اما نسخه جدید نتوانست موفقیت دو نسخه کلاسیک اصلی را تکرار کند. ران هاوارد هم که همیشه دوست داشت فیلمی در ارتباط با ایام سال نو میلادی بسازد، در سال 2000 سراغ قصه کلاسیک و معروف دکتر سو به نام «چگونه گرینچ کریسمس را دزدید» رفت و آن را با حال و هوایی کارتونی ساخت. جیم کری با یک گریم تازه و غیرمتعارف در نقش گرینچ بازی کرد. سال 1966 هم یک فیلم کارتونی از این قصه تهیه شده بود. جیم کری در سال 2009 هم در «یک سرود کریسمسی» در نقش شخصیت اسکروچ ظاهر شد. این فیلم به کمک فناوری‌های نوین کامپیوتری، بازیگران خود را به شکل کارتونی روی پرده سینماها به نمایش گذاشت. رابرت زمه‌کیس ـ کارگردان فیلم ـ در سال 2004 از همین تکنیک بهره گرفت و قصه کریسمسی «قطار سریع‌السیر قطب» را با بازی تام هنکس کارگردانی کرد. در قصه این فیلم، یک پسربچه با قطار قطب راهی محلی می‌شود که بابانوئل در آنجا گرفتار شده و نمی‌تواند کادوهای شب سال نو را به دست بچه‌ها برساند.

بالاخره بابانوئل در فیلم «بابانوئل» در سال 1994 به صورت شخصیت‌ محوری یک محصول سینمایی درآمد. جان پاسکوئین ـ کارگردان فیلم ـ نقش بابانوئل را به تیم آلن داد. این فیلم کمدی، به شرح مشکلاتی می‌پردازد که یک بابانوئل تپل در ایام سال نو میلادی با آنها روبه‌رو می‌شود. تیم برتون هم ازجمله فیلمسازانی است که علاقه زیادی به کریسمس دارد. او در «بتمن برمی‌گردد» (1992) قصه فیلم کمیک‌استریپی خود را به ایام سال نو و تعطیلات کریسمس برد. کریسمس به عنوان یک پس‌زمینه قوی در خدمت قصه فیلم و رویارویی او با شخصیت منفی قصه یعنی پنگوئن (با بازی دنی دویتو) قرار گرفت. کریسمسی که تیم برتون نشان داده و ارائه می‌کند، فضایی سرد و تیره دارد. این فیلمساز در انیمیشن «کابوس قبل از کریسمس» ـ که تهیه‌کننده‌اش بود و توسط هنری سلیک کارگردانی شد ـ‌ شخصیت اصلی ترسناک قصه را از دنیای هالووین راهی ایام کریسمس می‌کند تا یکسری ماجراجویی خنده‌دار خلق کند.

در فیلم‌هایی اکشن و درام مثل «اسلحه مرگبار» (1987)‌، «دقیقا عشق» (2003)‌ و «کیس‌کیس بنگ‌بنگ» (2005)هم کریسمس به صورت یک پس‌زمینه مهم خود را به نمایش می‌گذارد. به گفته منتقدان، می‌توان یک فهرست بلندبالا از فیلم‌هایی ارائه کرد که کریسمس یک جورهایی در یک گوشه ‌آن حضور و نقش داشته باشد. پل درگارابدیان، منتقد و تحلیلگر اقتصادی می‌گوید: کریسمس چیزی نیست که صنعت سینما بتواند براحتی از کنار آن رد شود و اگر ما از ژانر کریسمس استفاده کنیم، کار گزافی نکرده‌ایم. کریسمس همیشه بهانه خوبی به دست فیلمنامه‌نویسان می‌دهد تا قصه‌ای جذاب، سرگرم‌کننده و خانوادگی را تعریف کنند. طبیعی است که قصه‌های کریسمسی به دلیل حال و هوای مثبت و درام این زمان باید فضایی گرم با پایان خوش داشته باشند. به همین دلیل است که تماشاگران سینما کمتر فیلمی را در این زمینه می‌بینند که حال و هوایی تلخ یا ترسناک داشته باشد. با فیلمنامه‌نویسان زیادی برخورد کرده‌ام که طرح‌های متفاوت و غیرمتعارفی برای قصه‌های کریسمسی خود دارند، اما آنها می‌گویند جرات آن را ندارند که این قصه‌ها و طرح‌ها را به فیلمنامه تبدیل کنند. نگرانی آنها این است که تماشاگران سینما با پس‌زدن فیلم‌هایی که براساس این فیلمنامه‌ها ساخته می‌شود، آینده کاری آنها را به خطر بیندازند.