اجرای تئاتر پشت کامیون

این کامیون یک صحنه دارد که مجهز به دستگاه‌های صوتی، تصویری و نوری است. یعنی امکان اجرای کامل یک نمایش روی آن وجود دارد و حتی با توجه به تجهیزات نورپردازی آن، علاوه بر روز، شب‌ها نیز می‌توان از آن برای اجرای نمایش استفاده کرد؛ البته نمایشی که هر لحظه امکان حضور در هر مکان دور و نزدیکی را دارد.

اما از آنجا که این کامیون شرایط مسکوت و ساکن یک تالار نمایشی را ندارد، باید نمایش‌های اجرا شده بر آن، شرایط و ویژگی‌های خاص خود را برای گرفتن ارتباط با مخاطبانش لحاظ کرده باشد تا با مشکلات عدیده برای ریزش تماشاگر و از دست دادن آنها مواجهه نشود.

تئاتر سیار به دلیل حمل صحنه می‌تواند به هر جایی سرک بکشد از تهران گرفته تا دورافتاده‌ترین روستاها. در حال حاضر با توجه به کمبود تالارهای نمایش تئاتر سیار با هزینه‌ای پایین‌تر رفع‌کننده این نقیصه خواهد بود.

از سوی دیگر، بسیاری نه حوصله تئاتر دیدن دارند و نه تئاتر برایشان به عادتی رایج تبدیل شده است، اما تئاتر سیار که به صورت رایگان در اختیار مردم قرار می‌گیرد، این فرصت را مهیا می‌کند که بسیاری از افراد بیگانه با مقوله تئاتر با آن آشنا شوند و حتی در صورتی که به آن علاقه‌مند شوند، تئاتر را به شکل رسمی‌تر و جدی‌تر از طریق حضور در تالارهای نمایش دنبال کنند.

نکته دیگر این که از آنجا که تولیدات این نوع نمایش با اهداف بلندنظرانه در اختیار عموم تماشاگران قرار می‌گیرد، بنابراین فی‌النفسه تئاتر سیار فرهنگساز است و بسیاری از مسائل عمومی و اجتماعی را از طریق این نوع تئاتر می‌توان برای مردم مطرح کرد و این آگاهی‌بخشی به آنان، زمینه تعالی و شکوفایی فرهنگی جامعه را موجب خواهد شد. چه از این بهتر که با صرفه‌جویی بتوان در توزیع و تعالی فرهنگ نقش بازی کرد.

اساسا یکی از اهداف عالیه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی هم همین است و این روند و رویکرد چنین ضرورتی را حتی در کوتاه مدت به سمت محقق شدن نتیجه مثبت سوق خواهد داد. این خود یک امکان بزرگ است که باید در تکثیر و تعمیم آن برنامه‌ریزی بلند مدت کرد، چراکه در تمام ایران، تئاتر سیار با مخاطبان بسیار مواجه خواهد شد.

تئاتر سیار چون به دنبال ارتباط سریع و آنی با مخاطب است، باید زبان و بیانی به ظاهر سهل و راحت داشته باشد، بنابراین موضوعات عمومی یکی از راهکارهای ارتباط گرفتن با مردم است و زبان محاوره هم در این ارتباط موثرتر خواهد بود.

شیوه طنز و کمدی نیز در برقراری ارتباط سهل و آسان مفید واقع خواهد شد. کمدی دلارته در قرن 16 در ایتالیا و بعد اروپا به همین شیوه تئاتر سیار در اختیار عموم علاقه‌مندان قرار می گرفت. در ایران خودمان هم روحوضی نوعی تئاتر سیار بوده که در خانه‌های مردم به مناسبت‌های مختلف اجرا می‌شده است.

هر چند از تئاتر سیار می‌توان برای بیان مضامین مذهبی و حماسی به مناسبت‌های مذهبی نیز بهره‌مند شد،
اما به واسطه این گونه از تئاتر ، فرصتی دیگر نیز فراهم خواهد شد تا هنرمندان به بیان طنز و کمدی نقدهای اجتماعی بپردازند.

در این تئاتر ارتباط آنی با تماشاگران اجراها را به سمت ایجاد فاصله‌گذاری، آشنایی‌زدایی و مستند جلوه کردن تئاترها سوق خواهد داد. یعنی هر چه حضور و مشارکت مردم در آن جدی‌تر گرفته شود، از آن سو نیز مردم به باوری درست و منطقی از اجرا خواهند رسید؛ بنابراین ساختار نمایش‌های ایرانی مانند روحوضی، نقالی و پرده‌خوانی و حتی تعزیه در تئاتر سیار به ارتباطی بایسته‌تر منجر خواهد شد.

هر چند شیوه‌های اجرایی برتولت برشت، آگوستو بوال، داریو فو و پیتر شومان (نان و عروسک) و مدل‌هایی از این دست می‌تواند مصداق عینی و عملیاتی تئاتر سیار شود و این شیوه‌ها به طور حتم در ارتباط لازم و کافی برقرار کردن با مخاطبان آزمایش خود را پس داده‌ است. یعنی از مرحله آزمون و خطا عبور کرده و امروز می‌تواند شکل کاربردی به خود بگیرد.

تئاتر سیار باید همواره با حمایت متولیان دولتی و مردمی همراه باشد تا عموم مردم بتوانند به صورت رایگان از محصولات فرهنگی آن بهره‌مند شوند. در ضمن با این وسیله می‌توان در مناسبت‌هایی مانند نوروز در ارائه آیین بومی و ملی بهره‌مند شد.

چنانچه در نوروز 91 چند گروه نمایشی جوان توانستند تولیدات خود را در شهرهای مختلف برای مردم عرضه کنند و استقبال از آن هم در حد چشمگیری بوده است.

البته این خود یک امکان بسیار مهم برای فعال کردن کارگردانان و گروه‌های جوان و آماتور است که از طریق تئاتر سیار می‌توان کارآفرینی در سطح کلان کرد. با توجه به افزایش میزان فارغ‌التحصیلان رشته تئاتر می‌توان با استفاده از تئاتر سیار و جذب گروه‌های جوان برای تعداد زیادی از هنرمندان ایجاد شغل کرد که این خود زمینه ایجاد نوعی تئاتر حرفه‌ای را بتدریج و به طور مستقل فراهم خواهد کرد.

به هر تقدیر تئاتر سیار یک نیاز ملی و فرهنگی است که می‌تواند برای تئاتر ایران و ایجاد شرایط پویاتر فرهنگی مورد استفاده بهینه واقع شود. به امید گسترش هر چه بیشتر تئاتر سیار!