اخوان،‌ گنجور زبان فارسی

در مجموعه 2 جلدی «حریم سایه‌های سبز» که بخشی از نوشته‌های اخوان ثالث را فراهم آورده است، گنجینه‌ای از فرهنگ، هنر و تاریخ ایران در اختیار مخاطبان قرار می‌گیرد.

درباره ارزش علمی و پژوهشی این نوشته‌ها در این مجال کوتاه نمی‌توان به شایستگی سخن گفت، اما درباره نثر پرصلابت و شیوای اخوان به چند نکته اشاره می‌کنم.

نخست آن‌که، تصوری نادرست درباره زبان معیار فارسی امروز در محافل ادبی رایج است مبنی بر این که گویا زبان شتابزده و خالی از پشتوانه ارجاعات، کنایات و اشارات مرتبط با فرهنگ و ادب فارسی،‌ تنها زبان پذیرفتنی برای نوشتن و حتی سرودن شعر است. یعنی شاعران و نویسندگان چاره‌ای ندارند جز پیروی از زبان سهل‌انگارانه رسانه‌های فراگیر و هر چه غیر از این باشد زبان معیار امروز نیست و با مخاطب امروز نمی‌تواند سخن بگوید.

نوشته‌ها و سروده‌های اخوان ثالث، بیهودگی این نظر را نمایان می‌سازد. شعرهای ارزشمندی چون؛ زمستان، قاصدک، آخر شاهنامه و مقالات خواندنی آن بزرگمرد، جلوه‌هایی از شکوهمندی زبان فارسی را همراه با رسایی و کارآمدی نمایان می‌سازند به گونه‌ای که خواننده این آثار هیچ احساس تکلف و بیگانگی در زبان ندارد.

و اما نکته آخر این که در محافل ادبی سالیانی است که درباره زبان شعر و نثر و لزوم سبک خاص زبانی برای هر شاعر و نویسنده بحث‌های بی‌پایان رواج دارد. برخی حتی افزون بر زبان خاص، شیوه خط اختصاصی دارند، یعنی با تغییر در املای کلمات و بازی با گسسته و پیوسته‌نویسی می‌کوشند که رسم‌الخط ویژه خود را به بازار عرضه دارند، غافل از این که زبان و خط از بنیان‌های فرهنگی این سرزمین محسوب می‌شوند و نمی‌توانند دستمایه بازی‌ها و نمایش‌های فاضل‌نمایانه شوند. وقتی سروده‌ها و نوشته‌های اخوان ثالث را می‌خوانیم، می‌توانیم در این نکته نیز تامل کنیم که دست‌یافتن به سبک خاص زبانی، نه غایت مطلوب اهل سخن و اندیشه است و نه حاصل کوشش و تمهیدات و شگردهای پیش‌اندیشیده، زبان شعر و نثر اخوان ثالث اگرچه از زبان دیگران متمایز است اما این تمایز بر اثر چاره‌گری و طراحی و موقع‌شناسی رایج در محافل ادبی و رسانه‌ای حاصل نشده است. بلکه برآیند شیوه طبیعی سخن و اندیشه آن بزرگمرد است که فراهم‌آمده از محیط بالیدن و مطالعه و دلبستگی‌های اوست.