اهل کدام محلی؟

به همین دلیل می‌توان ادعا کرد که سویه رسانه‌ای تلویزیون بیش از سینماست. ناگفته نماند که این وجوه رسانه‌ای در عین حال می‌تواند سرگرم‌کننده هم باشد و ضمن اطلاع‌رسانی و انتقال آگاهی، لذتبخش و مفرح هم باشد.

واقعیت این است که صاحب نظران ارتباطات برای تلویزیون رسالت آموزشی مهمی را تعریف کرده‌اند که بخشی از آن به تصویرسازی از واقعیت‌های اجتماعی و تجربه‌های زیسته مخاطب برمی گردد. در این ماجرا سهم مستندهای اجتماعی بسیار پررنگ است.

از جمله این تجربیات که اتفاقا تجربه‌ای مشترک و عمومی هم محسوب می‌شود، می‌توان به زیست یا بهتر بگویم همزیستی شهری اشاره کرد.

اساسا شهر واجد تجربه‌ها و موقعیت‌های دراماتیک و البته واقع گرایانه‌ای است که می‌توان به دستمایه‌ای جذاب برای برنامه سازی‌های تلویزیون قرار بگیرد. همه آدم‌ها نسبت به شهر و محله خود یک احساس تعلق و حتی تعصبی دارند که نشانه‌های آن را می‌توان در ابراز احساسات نسبت به فیلم، خبر یا گزارش‌های مستندگونه‌ای بازشناسی کرد که در سینما یا تلویزیون می‌بینند. حتی در نمونه‌های شخصی‌تر مثل فیلم‌های عروسی وقتی محله و خیابان خود را در قالب تلویزیون می‌بینیم، حس خوشایندی به ما دست می‌دهد. از سوی دیگر اگر رسانه‌ای مثل تلویزیون با بازنمایی شهر و محله در قاب تصویر، جدا از وجوه هنری و زیباشناسانه آن در خدمت اهداف گردشگری و توریسم هم قرار بگیرد، به توسعه این صنعت کمک می‌کند.

تلویزیون می‌تواند این فرصت و امکان را در اختیار دست‌اندرکاران این صنعت قرار دهد تا با معرفی و به تصویر کشیدن شهر و محله و کوچه و بازار به جذب توریسم و رونق اقتصادی و فرهنگی برساخته آن دامن بزند. لزومی هم ندارد که حتما این توریست و گردشگر یک خارجی و بیگانه باشد. در درجه اول مردم خود شهر هستند که نسبت به محل زندگی خود، اطلاعات و آمار بیشتری به دست می‌آورند و از ظرفیت‌های مختلف آن استفاده می‌کنند. اگر این دو موقعیتی را که در بالا به آن پرداختیم، در کنار هم قرار دهیم، آن‌گاه باید از تهیه و پخش مجموعه مستند «محله ما» که از شبکه تهران در حال نمایش است، قدردانی کنیم. این مجموعه که با همکاری معاونت فرهنگی ـ هنری شهرداری تهران ساخته شده به معرفی محله‌های مختلف تهران می‌پردازد که علاوه بر اهداف اطلاع‌رسانی‌اش، سرگرم‌کننده و جذاب است. بویژه صدا و نوع لحن و بیان منوچهر والی‌زاده به عنوان گوینده متن این مستند بر جذابیت و صمیمی بودن برنامه افزوده است.

مستند محله ما در هر قسمت سراغ یکی از محلات قدیمی و ریشه‌دار تهران رفته و فرهنگ بومی و محلی، مکان‌ها و بناهای کهن و تاریخی یا کوچه و بازار و مغازه‌های مشهور و قدیمی را به تصویر می‌کشد و با کسبه و اهل محل بخصوص قدیمی‌ترهای آن به گفتگو می‌نشیند و ضمن ارائه اطلاعاتی درباره موقعیت جغرافیایی و طبیعی آن، خاطرات اهالی محله را از قدیم یا درد دل‌های آنها را از معضلات و مشکلات جدید روایت می‌کند.

گاهی تقابل یا همزیستی بافت‌های سنتی و ساختارهای مدرن و همجواری کهنگی و تازگی در بافت شهری و نوع معماری محله به تصویر کشیده می‌شود و با خاطراتی که قدیمی‌ترهای محل از شمایل آنجا ارائه می‌کنند، می‌توان به یک مردم شناسی یا شهرشناسی بصری دست زد که واجد واقعیت‌های گوناگون اجتماعی ـ فرهنگی است.

واقعیت‌هایی که از یک‌سو برای اهالی آن محله و منطقه جذاب و دیدنی است و از سوی دیگر سندی تصویری است که می‌توان معضلات و چالش‌های آنجا را به اطلاع مسوولان و مدیران شهری رساند.

به عبارت دیگر این برنامه هم دارای سویه جریان‌شناسی است که وضعیت محله را از دیروز تا امروز نشان می‌دهد و از سوی دیگر نوعی آسیب‌شناسی شهری نیز محسوب می‌شود که می‌تواند در جهت بهبود زندگی شهری و حقوق شهروندی قرار بگیرد. ضمن این‌که این برنامه در عین حال می‌تواند نقاط قوت و توانمندی‌های هر محله را در ابعاد مختلف نشان دهد و فرصت بهره‌مندی از این توانمندی‌ها را برای آنجا فراهم آورد.

محله ما 2 تصویر عمده از شهر تهران را به تصویر می‌کشد که یکی به ساختار فیزیکی و جغرافیایی آن برمی‌گردد یعنی بازنمایی کالبد شهر در سلول‌های آن یعنی محلات و دوم، نمایش بافت فرهنگی و اجتماعی شهر که از یک محل تا محله دیگر فرق می‌کند و نشان‌دهنده تنوع زیستی در یک محدوده شهری مشخص است. ساخت چنین برنامه‌هایی قطعا از سوی مخاطب با استقبال خوبی مواجه می‌شود.

چرا که مخاطب بخشی از هویت و تشخص بیرونی خود را در آن می‌بیند و لذت می‌برد. به همان اندازه‌ای که مسابقه محله برای کودکان جذاب است، محله ما نیز برای بزرگ‌ترها، جذاب و دیدنی است. تماشای آن را از دست ندهید. مهم نیست که اهل کدام محل هستید، مهم این است که اهل این شهر و عاشق آن باشی.