زنجیره توسعه صنعتی؛ از بازسازی تا رقابت‌پذیری هوشمند

امروز که اقتصاد ایران بیش از هر زمان دیگری نیازمند تاب‌آوری و جهش است، صنعت به‌عنوان پیشران اصلی توسعه، نقش حیاتی‌تری بر‌عهده دارد. نگاه ما در سیاست‌گذاری‌های صنعتی نگاهی جامع، مسأله‌محور و آینده‌نگر است؛ نگاهی که در آن نوسازی، بهره‌وری و توسعه زنجیره‌های ارزش نه یک انتخاب، که ضرورتی گریزناپذیر برای بقا و رقابت در بازار‌های جهانی است. 

 

تجربه صنعتی ایران نشان می‌دهد توسعه صرفا با ساخت کارخانه و افزایش ظرفیت فیزیکی به نتیجه نمی‌رسد بلکه به نهادسازی پایدار، حکمرانی حرفه‌ای و تفکیک درست نقش‌ها نیاز دارد. ایدرو امروز فراتر از یک نهاد اجرایی، به‌عنوان بازوی توسعه‌ای و تسهیل‌گر حاکمیت در صنعت ایران شناخته می‌شود. ماموریت ما دیگر فقط احداث کارخانه نیست؛ طراحی مدل‌های توسعه، گشودن گره‌های پیچیده صنعتی و هدایت صنعت کشور به سمت ارزش افزوده بالاتر است. بار‌ها در بازدید‌های میدانی و گفت‌و‌گو با تولیدکنندگان به این حقیقت رسیده‌ام که برای عبور از گلوگاه‌های اقتصادی نمی‌توان به ابزار‌های کلاسیک مدیریتی بسنده کرد. ایدرو زمانی نقش واقعی خود را ایفا می‌کند که از بنگاهداری مستقیم فاصله بگیرد و به‌عنوان تسهیل‌گر تحول صنعتی عمل کند. جایگاه ایدرو در سپهر اقتصاد ملی، جایگاه کاتالیزوری است که باید مسیر سخت تحول صنعتی را برای بخش خصوصی هموار سازد. 

 

ما در سال‌های پس از جنگ، تجربیات گرانبهایی از بازسازی زیرساخت‌ها اندوختیم. اولویت نخست، بازسازی بود؛ دوره‌ای که زیربنا‌های صنعتی کشور متولد یا بازسازی شدند و ظرفیت‌های بنیادین تولید شکل گرفت، اما امروز در دنیای رقابت فناورانه، ماموریت ما از بازسازی صرف به نوسازی و بهسازی هوشمندانه تغییر یافته است. 

نوسازی در نگاه ما یک اقدام واکنشی برای فرار از فرسودگی نیست بلکه ارتقای تکنولوژی، اصلاح ساختار مدیریتی و بازمهندسی فرآیندهاست. در ماه‌های اخیر اقدامات ما برای احیای واحد‌های راکد و نیمه‌فعال دقیقا در همین راستا بوده است، اما تجربه صنعتی شدن ایران نشان می‌دهد بازسازی واحد‌ها اگر به نهادسازی، انتقال دانش و اصلاح قواعد بازی منجر نشود، فقط به احیای موقت می‌انجامد. 

 

این زنجیره بدون بهینه‌سازی انرژی ناقص می‌ماند. امروز ناترازی انرژی یکی از بزرگ‌ترین تهدید‌ها برای رقابت‌پذیری صنعت ماست؛ بنابراین در ایدرو، بهینه‌سازی انرژی را به‌عنوان یک پیوست الزامی در تمامی پروژه‌های توسعه‌ای گنجانده‌ایم. هر پروژه‌ای که تعریف می‌کنیم، پیوستی از بهره‌وری انرژی دارد. چون در دنیای جدید، صنعتی که نتواند انرژی را مدیریت کند به‌سرعت از گردونه رقابت خارج می‌شود. چه در نوسازی ناوگان حمل‌ونقل و چه در خطوط تولیدی که احیا می‌کنیم، هدف غایی کاهش هزینه‌های پنهان تولید از طریق بهینه‌سازی است. 

 

یکی از مهم‌ترین نکات در بازآفرینی ایدرو، تغییر نقش از بنگاهداری صرف به راهبری توسعه است. سازمانی مانند ایدرو باید بتواند علاوه بر میدانداری نوسازی صنعتی، نقش تسهیل‌گری، اجرای طرح‌های بزرگ و ملی و از همه مهم‌تر سیاست‌گذاری صنعتی کشور را ایفا کند. این تغییر رویکرد، ایدرو را از یک سازمان صرفا اجرایی به یک نهاد راهبردی در توسعه صنعتی ایران تبدیل می‌کند. 

سخن پایانی این‌که در سالروز تأسیس ایدرو باید به این حقیقت بازگردیم که توسعه صنعتی کشور بدون نهاد‌های قدرتمند، هوشمند و آینده‌نگر ممکن نیست. ایدرو یکی از مهم‌ترین این نهادهاست؛ نهادی که در حافظه صنعتی ایران ریشه دارد و ایفاگر نقشی تعیین‌کننده در آینده صنعتی کشور خواهد بود.