طنز، لبخند درونی است

تا آنجایی که به یاد دارم تاکنون هیچ همایش و سمیناری درباره طنز رادیویی حداقل در خود سازمان صداوسیما برگزار نشده است. چه شد که به فکر برپایی چنین همایشی افتادید؟

بله، این نخستین هم‌اندیشی طنز رادیویی است که برگزار می‌شود. البته در سال 78 یک سمینار بزرگی در مرکز تحقیقات سازمان برگزار شد که حاصل آن کتاب سنجش شماره 13 و 14 بود که در مورد طنز، مقالات خوبی را گردآوری کرد، اما نه با محوریت طنز رادیویی. در واقع این دو جلد مجموعه مقالاتی با محوریت طنز و رسانه است، اما با مساعدت و پشتیبانی جناب آقای صوفی معاونت محترم صدا، مسوولیت برگزاری این هم‌اندیشی به رادیو فرهنگ گذاشته شد.

اساسا برگزاری این نشست‌ها و همایش‌ها در دستور کار همه شبکه‌های رادیویی قرار دارد، اما توجه به مقوله طنز در رادیو به اهتمام ویژه این رسانه به مقوله طنز در سال 89 برمی‌گردد؛ به همین دلیل احساس کردیم که اولین گام در این مسیر، شناخت علمی و درست طنز است. ضمن این که جامعه ما در شرایطی قرار دارد که بیشتر به طنز محتاج است.

نه این‌که رادیو به طنز توجه نمی‌کرده، اتفاقا یکی از باسابقه‌ترین و معروف‌ترین برنامه‌های رادیو، صبح جمعه با شما بود که یک برنامه طنز بود، اما حجم برنامه‌های طنز کافی نیست یا برخی از آنها به ورطه تکرار افتاده‌اند. از سوی دیگر مقوله طنز نیز مثل هر پدیده دیگری به نوآوری و خلاقیت نیاز دارد و ضروری است تا رادیو به راهبردهای عملی این خلاقیت‌ها در طنز دست پیدا کند. به طور کلی 3?رویکرد اطلاعاتی و آموزشی، تفریحی و سرگرمی و ارشادی ـ تربیتی که هر کدام از اینها باید بیش از 30 درصد برنامه‌های صداوسیما را پوشش دهد. اما سال‌هاست که در رادیو ما حتی 10 درصد را هم به طنز اختصاص ندادیم.

دقیقا همین طور است. طنز به واسطه جذابیتی که دارد آموزش و انتقال فرهنگ را تسهیل کرده و به فرهنگ‌سازی در سطح عمومی کمک می‌کند.

درست است که ابزار رادیو سخن و کلام است اما طنز صرفا در گفتار خلاصه نمی‌شود. مهم‌ترین عاملی که می‌تواند طنز را ماندگار کند و گسترش دهد تخیل است و این ویژگی منحصر به فرد رادیو است و تلویزیون هم از این امتیاز محروم است. در کنار این مساله با مقوله شخصیت‌پردازی و تیپ‌سازی در طنز هم مواجه هستیم که بسیاری از طنزهای موفق رادیویی بر همین اساس شکل گرفته است. به عنوان مثال شخصیت ملون و دست و دلباز با اجرای هنرمندانه مرحوم نوذری یا استاد خرناس با اجرای داریوش کاردان نمونه‌های موفق شخصیت‌پردازی طنز در رادیو هستند که در ذهن شنوندگان رادیو ماندگار شده است لذا طنز رادیویی صرفا به طنز کلامی محدود نمی‌شود. ما در رادیو فرهنگ طنز را در سه حوزه سیاسی ـ اجتماعی، حوزه فرهنگ و ادبیات و حوزه طنز جهانی به آن می‌پردازیم ضمن این‌که سعی می‌کنیم طنز خلاقه و روز را هم فراموش نکنیم.

کاملا درست است و ما سعی کردیم با توجه به سطح مخاطبان، طنزهای متفاوتی را مورد توجه قرار دهیم. ازجمله سیاست‌های ما در این زمینه توجه بیشتر به طنز کودک و نوجوان و کشف استعدادهای شایسته در میان این طیف سنی است.

بله، ما در روز دوم هم‌اندیشی در 6 اردیبهشت با تشکیل کارگاه‌های تخصصی طنز به آسیب‌شناسی طنز رادیویی خواهیم پرداخت و امیدوارم به نتایج خوبی در این زمینه دست پیدا کنیم.

تقریبا 68 برنامه طنز از مراکز استان‌ها به دبیرخانه همایش رسیده است که نشان می‌دهد در شهرستان‌ها نیز به مقوله طنز توجه خوبی شده است. همین دستاوردها نیز نشان می‌دهد شبکه‌های رادیویی در مراکز استان‌ها توانسته‌اند از ظرفیت‌های بومی و محلی خود در خلق و تولید طنزهای رادیویی به درستی استفاده کنند. با این حال برای شناخت و پرورش استعدادهای طنز در شهرستان‌ها برنامه مدونی وجود نداشته و چه بسیار استعدادهای طنزپردازی که انرژی و توان خود را از دست داده‌اند. ما امیدواریم که برگزاری این همایش گام مهمی باشد در جهت شناخت استعدادهای قابل در زمینه طنز رادیویی.

علاوه بر آسیب‌شناسی طنز رادیویی که می‌تواند راهبردهای عملی برای اعتلای طنز رادیویی باشد در معاونت صدا نیز شورای عالی طنز رادیویی تشکیل خواهد شد تا بتوانیم در مجموع از همه این دستاوردها در راستای بهبود طنز رادیویی بهره‌مند شویم.

ژان پل سارتر درباره طنز اصطلاح لبخند درونی را به کار می‌برد. به نظر من آنچه به لبخند بیرونی منجر می‌شود کمدی است، آنچه به لبخند درونی منجر می‌شود طنز است و آنچه هم به قهقهه می‌انجامد هجو و هزل است. ما به هر سه این مقولات توجه می‌کنیم، اما رویکرد اصلی ما در رادیو فرهنگ طنز و لبخند درونی است که دوبال تامل و تفکر هم آمیخته است و در نهایت به بهبود زندگی می‌انجامد.