روایت مصیبت عاشورا در ارمغان آفتاب

آرم برنامه پخش می‌شود. حوریه صداقتی می‌گوید: به نام خدا سلام آفتاب محرم بردمیده و کربلای دل را به حرم سوزانش گداخته. ما نیز دل در گرو خورشید به خون نشسته کربلا حضرت اباعبدالله الحسین‌(ع) می‌نهیم و با کاروان او همراه می‌شویم.

پس از پخش یک موسیقی، کارشناس اول برنامه حجت‌الاسلام واحدی مدرس و استاد دانشگاه در مورد چرایی و چیستی عاشورا سخن می‌گوید و از اصرار بزرگان و پیشوایان دینی برای اقامه مجالس امام حسین‌(ع.) حجت‌الاسلام واحدی اظهار می‌کند: بیش از 10 آیه در قرآن کریم وجود دارد که مسلمانان را ترغیب و تشویق می‌کند که به حوادث گذشته نگاه عبرت‌آمیز داشته باشند.

این کارشناس برنامه دینی با نقل روایتی علت قیام عاشورا را مطرح می‌کند. او ادامه می‌دهد: در کتاب نهج‌الشهاده امام حسین (ع) می‌فرمایند: ما با بنی‌امیه دشمنی‌مان به خاطر خدا و دیانت پیامبر بود و این امر تا روز قیامت ادامه دارد.

وله «چکاچک شمشیر» پخش می‌شود و تو فضای صحنه کربلا را مجسم می‌کنی. موسیقی ملایمی پخش می‌شود. پس از آن حوریه صداقتی متنی را در وصف دیوارهای کوفه اجرا می‌کند. این‌که دیوارهای کوفه سالیان سال است که خود را نفرین می‌کنند و از شرمساری بارها فروریخته‌اند. زمانی که آن دو طفل مسلم به آن تکیه داده بودند و تکیه‌گاه نداشتند.

پرنده ذهن من ناخودآگاه به کوفه می‌رود، به آنجایی که دو طفل مسلم تنها و بی‌یاور دنبال پناهگاهی می‌گشتند اما پناهگاهی را نمی‌یافتند. و صداقتی زبان حال دیوارهای کوفه با چه سوز‌و‌گدازی می‌خواند. تا جایی که احساس می‌کنی تو هم همراه کودکان مسلم به دنبال مامن امنی می‌گردی اما غیر از دندان‌گردی مردمان این شهر یخی و برق شمشیر تیزشان چیز دیگری نمی‌بینی! و صداقتی ادامه می‌دهد: «ما دیوارهای کوفه‌ ای‌کاش نبودیم. ای کاش نبودیم که آغاز ظلمت را با علی‌(ع) شروع کنیم و تا ابد شرمسار انسان باقی بمانیم.»

صحبت‌ها و اظهار پشیمانی ذوالجناح امام حسین‌(ع)، نهر فرات، قنداقه علی‌اصغر(ع)، دایه‌های علی‌اصغر و علی‌اکبر علیهماالسلام، اظهار ندامت شمشیر شمر که چرا ساخته شده از دیگر موضوعات این بخش از برنامه است.

پس از آن تاریخ‌نگاری واقعه محرم از زمانی که مردم امام حسین(ع)‌ را به کوفه دعوت می‌کنند تا با او بیعت کنند تا 2 روز بعد از واقعه عاشورا و شام غریبان مطرح می‌شود. واقعه‌های این ایام از زبان کارشناسان همچون حاج آقا علی پری تهرانوند استاد تاریخ بیان می‌شود. در انتهای همین بخش کتاب‌هایی که درخصوص واقعه عاشورا منتشر شده است، همچون مقتل‌خوانی معرفی می‌شود. در بخش آخر برنامه مداح خوش‌صدا حاج حسن منصوری با توجه به مناسبت‌های هر روز ماه محرم نوحه یا مرثیه‌ای را به صورت آواز می‌خواند.

در فرصتی که پیش می‌آید از حجت‌الاسلام سیدمحمدرضا واحدی، کارشناس برنامه می‌پرسم به نظر شما یک برنامه مذهبی فرهنگی باید دارای چه ویژگی‌هایی باشد تا بتواند مخاطب خود را داشته باشد؟! او می‌گوید: آنچه مسلم است یک برنامه مذهبی و اصولا هر برنامه فرهنگی و تبلیغی باید مطابق با اقتضای روز و زبان مخاطب و فهم مخاطب باشد. روایتی از پیامبر اکرم‌(ص)‌ داریم که می‌فرمایند: «کلم الناس علی قدر عقولهم» یعنی با مردم به میزان توان درک و فهم آنها صحبت کنید. اگر یک جامعه‌ای توان فکری و فهم وظرفیت فکری بالایی داشته باشد، نمی‌شود با زبان و ابزار 40 سال پیش با او صحبت کرد و همین طور بالعکس. یعنی یک جامعه‌ای کم‌ظرفیت از نظر فکری باشد نمی‌شود با استدلال‌ها و مسائل علمی و تکنولوژی با او صحبت کرد. به هر حال جامعه امروز ایران ما یک جامعه جوان، روشن و فرهیخته است که با توجه به دنیای این عصر اطلاعات و انفجار اطلاعات باید با اینها به زبان خودشان و مکانیزم‌های مربوط به خودشان و شیوه‌ها و اصطلاحات مختص زمان صحبت کرد که متون دینی و مسائل مذهبی برای نسل جوان جامعه زیباتر و قابل قبول‌تر باشد. این یک ضعف است که مبلغان دینی، مذهبی و فرهنگی ما نتوانسته‌اند نیازهای دینی و فرهنگی جوانان را به زبان خودشان منتقل کنند.

حجت‌الاسلام واحدی به وظیفه خطیر برنامه‌سازان رادیو در راستای انتقال فرهنگ عاشورا به نسل جوان جامعه اشاره می‌کند و می‌گوید: «رادیو یکی از پرمخاطب‌ترین رسانه‌هاست که شاید به نظر نیاید اما معتقدم رادیو مخاطب فرهیخته خاص خودش را دارد.»

برنامه‌سازان باید با پرهیز از بدعت‌ها و خرافات از دیانت و فرهنگ تشیع حفاظت کنند و این میسر نمی‌شود مگر این که برنامه‌سازان در ابتدا خودآگاهی کسب کنند و بدانند که برای ساخت یک برنامه سراغ چه محورهایی بروند که از لحاظ محتوایی و شکلی با فرهنگ شیعی سازگار باشد. چنانچه برنامه‌سازان مسائل و بدعت‌ها را روشن نکنند، خیلی‌ها خرافات را پای دین و فرهنگ تشیع می‌گذارند و از دیانت و فرهنگ تشیع فاصله می‌گیرند.

وقتی از امینی‌پور می‌پرسم در این ویژه‌ برنامه محرمی از چه موسیقی‌هایی استفاده کرده‌اید؟! ضمن تشکر از آرشیو موسیقی ساختمان شهدا می‌گوید: در تمامی این ویژه برنامه‌ها از موسیقی فیلم خانه‌ای روی آب، از کرخه تا راین، موسیقی نی استاد کسایی، «شرق اندوه» از استاد کیوان ساکت، موسیقی ارکسترال از آقای علی بیگلری‌پور، حسین بهروزی‌نیا، حمید جعفری و مسعود قریب‌نواز که ویژه عزا می‌باشد، همچنین سوگ جاویدان (نغمه‌های عاشورایی)‌ و موسیقی کلام‌دار ویژه ایام محرم (محراب علقمه، علمدار، حضرت عباس)‌ استفاده کرده‌ام که توانسته روی برنامه بنشیند و جوابگو باشد.

وقتی از امینی‌پور می‌پرسم با چه حسی این برنامه را می‌سازید؟ می‌گوید: «می‌خواهم از دیدگاهی که نسبت به این برنامه دارم، بگویم. این که من با ساخت این برنامه، واسطه‌ای بین نسل جوان و نسل کهن شده‌ام. تقریبا در طول این مدتی که آدم‌ها را دیده‌ام که چه جوری و با چه عشقی در مراسم امام حسین(ع)‌ شرکت می‌کنند، به این نتیجه رسیده‌ام که ما برنامه‌سازان بایستی به واقعه کربلا و آنچه را که اتفاق افتاده، نگاه تحلیلگرانه داشته باشیم تا بتوانیم کهن واقعه را بازگو کنیم. روزشمار کردن این واقعه خوب است؛ اما مهم این است که بتوانیم از درون ماجرا را بشکافیم تا جوانان علاقه‌شان نسبت به این ایام سوگواری بیشتر شود.

امینی‌پور که سابقه 14 سال فعالیت برنامه‌سازی را در پرونده هنری خود داراست، به اولین برنامه‌‌اش به نام «گلگشت» اشاره می‌کند که نگاه تحلیلی به هنر روز ایران و اتفاقاتی که در فرهنگسراها و گالری‌ها رخ داده، پرداخته است.

این سردبیر برنامه‌های فرهنگی ادامه می‌دهد: «وقتی اسم امام حسین(ع)‌ را بر پرچم سیاه محرم می‌بینم، بغض گلویم را می‌گیرد. سکوت می‌کنم و به آن اسم قشنگ مزین بر پرچم‌های سیاه و سبز خیره می‌شوم. وقتی جمله «یا عملدار کربلا» را می‌بینم، تمام وجودم از حرکت می‌ایستد؛ اما درونم منقلب می‌شود. بی‌اختیار اشک از چشمانم سرازیر می‌شود و تمام چهره‌ام داغ می‌شود و من به این موضوع فکر می‌کنم که چطور می‌توانم کاری و حرکتی انجام دهم که امروز تاثیرگذار باشد. مطالبی که در قسمت «چکاچک شمشیر» خوانده می‌شود، درونیات من است که در قالب ندامت ادوات مطرح می‌شود.

تا یادم نرفته بگویم، ویژه‌برنامه «ارمغان آفتاب» هر شب از ساعت 30/21 دقیقه به مدت نیم ساعت به سردبیری و تهیه علی‌اکبر امینی‌پور و گویندگی حوریه صداقتی پخش می‌شود.

زهره زمانی