اصفهان هنوز شاخ برج جهان‌نما را نشکسته!

به گزارش ایسنا، در سال 1376 منظور از این کاربری، احداث برجی بلندمرتبه بدون اعلام دقیق ارتفاع آن عنوان شد که بعدها در کنار موافقت‌ها و مخالفت‌های مسؤولان، ارتفاع آن به 48 متر رسید تا این‌که کارشناسان یونسکو با سفر به اصفهان در سال 1382 و بازدید از برج جهان‌نما، اعلام کردند که این برج باید کوتاه شود، چون سبب مخدوش شدن حریم منظری میدان نقش جهان شده است. آن‌ها در گزارشی به کمیته‌ی میراث جهانی، کوتاه شدن برج جهان‌نما را خواستند و تهدید کردند که در غیر این صورت، میدان نقش جهان اصفهان در فهرست میراث جهانی در خطر قرار می‌گیرد.

پس از آن، اخبار منتشرشده در رسانه‌ها از کشمکش میان مدیران شهری و سازمان میراث فرهنگی درباره‌ی کوتاه کردن برج جهان‌نما تا مهلتی که یونسکو به ایران داده بود (13 بهمن‌ماه 1384)، حکایت داشتند. در این جریان، ابتدا در کمیته‌ی پی‌گیری که با عضویت نمایندگان سازمان میراث فرهنگی، شهرداری و استانداری تشکیل شد، رأی به کوتاه کردن برج جهان‌نما تا ارتفاع شش متر (دو طبقه) داده شد؛ ولی یونسکو سال 1384 در دوربان آفریقای جنوبی این میزان تعدیل را در بخش شرقی (چهارباغ) تا 12 متر و در بخش غربی (شمس‌آبادی) تا 24 متر قابل قبول دانست.

البته هنوز کشمکش‌ها بر سر میزان تعدیل این برج ادامه دارند. کشمکش‌هایی که هر سال در اجلاس یونسکو و هنگام بررسی پرونده‌های میراث جهانی ایران، ترس قرار ‌گرفتن پرونده‌ی نقش جهان را در فهرست میراث جهانی در خطر ایجاد می‌کنند.

در اجلاس یونسکو در لیتوانی که تیرماه 1385 برگزار شد، رییس‌ سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ـ اسفندیار رحیم‌مشایی ـ در نامه‌ای که به رییس کمیته‌ی میراث جهانی یونسکو داد، درخواست تمدید مهلت را برای انجام تعهد ایران با هدف تعدیل برج جهان‌نما مطرح کرد، البته در این زمان، فقط یک طبقه از برج جهان‌نما کوتاه شده بود.

به این ترتیب، ایران هر سال درحال دادن تعهد برای تعدیل 12 متر از ارتفاع برج جهان‌نما در بخش شرقی (چهار‌باغ) و 24 متر در بخش غربی (شمس‌آبادی) است تا میدان نقش جهان به فهرست میراث جهانی در خطر وارد نشود.

در اجلاس سال 2008 میلادی یونسکو نیز شاهد تعهد ‌دادن ایران و تعهد گرفتن یونسکو بودیم، برای تعدیل برجی که روزی قرار بود، سبب سربلندی ایران باشد و امروز به‌نظر می‌آید، عامل سرافکندگی ایرانیان شده است.

در آن اجلاس، هرچند از ایران برای فعالیت‌هایی که در راستای کاهش ارتفاع برج جهان‌نما انجام داده بود، تشکر شد، ولی هم‌چنان از ایران خواسته شد تا مصوبه‌ی پیشین یونسکو کماکان اجرا شود و این‌بار زمان اجرای این کار به اول فوریه‌ی سال 2009 میلادی (12 بهمن 1388) موکول شد.

این روند بهانه‌ای برای دادن هشدار و اظهار نگرانی مؤسسه‌ی فرهنگی ایکوموس ایران از وضعیت موجود برج جهان‌نما و میدان نقش جهان شد.

در نخستین بند بیانیه‌ی «شورای بین‌المللی بناها و محوطه‌ها» (شاخه‌ی ایکوموس ایران) که به‌مناسبت روز جهانی بناها و محوطه‌های تاریخی در جهان (29 فروردین‌ماه ـ هشتم ماه آوریل) منتشر شد، نسبت به وضع موجود در اصفهان هشدار داده شد.

در این بیانیه آمده است: «با توجه به نقش تعیین‌کننده‌ی ایکوموس جهانی در ثبت آثار در یونسکو، هشدار ایکوموس درباره‌ی ثبت «محور تاریخی ـ فرهنگی اصفهان» در فهرست جهانی باید جدی تلقی شود و زنگ خطری است که باید مورد توجه قرار گیرد. نشنیدن آن نه‌تنها ثبت این محور را در آینده‌ای که هر لحظه دورتر می‌رود، ناممکن می‌سازد، بلکه پیوستن اصفهان را در تابستان امسال به فهرست «میراث جهانی در خطر» محتمل می‌گرداند. تا به‌حال، کوشش‌های پیوسته‌ی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری برای پیشگیری و رفع خطر به‌علت عدم استقبال مسؤولان در اصفهان، نتیجه‌ی دلخواه را فراهم نیاورده است.»

البته رییس سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ـ اسفندیار رحیم‌مشایی ـ از تعدیل دو طبقه از برج‌ جهان‌نما تاکنون خبر داده و اعلام کرده است که در سفر دوم هیأت دولت به اصفهان مقرر شد تا تخریب دو طبقه‌ی دیگر با منابع دولتی که در اختیار شهرداری قرار می‌گیرد، به‌زودی انجام شود؛ ولی آیا در شرایطی که تخریب دو طبقه‌ی این برج به گفته‌ی رییس سازمان میراث فرهنگی و گردشگری اصفهان ـ احمد امین‌پور ـ از سال 1385 تا کنون انجام شده است، می‌توان دو طبقه‌ی دیگر را در مدت نه‌ماه تخریب کرد؟

رحیم‌مشایی هشتم بهمن‌ماه 1385 نیز اظهار کرده بود: رییس جمهوری به من دستور داد که برای کشور ما، ماندن میدان امام (ره) در فهرست یونسکو اصل است و این امر قابل معامله نیست و حتی اگر لازم باشد، جهان‌نما را خریداری و تخریب می‌کنیم.

وی اضافه کرده بود: در زمان اوج مباحث جهان‌نما، ‌اداره کل میراث فرهنگی وقت اصفهان شکایتی را به مراجع قضایی انجام داد، اما به‌خاطر ارتباطی که با مدیریت شهری اصفهان برقرار کردیم، روش قضایی را روش مناسبی نیافتیم.