میانگین مصرف روزانه بنزین در سال جاری به حدود ۱۳۰میلیون لیتر در روز رسیده و البته در برخی روزهای پرتردد از ۱۳۴میلیون لیتر نیز فراتر رفته است. این در حالی است که متوسط تولید روزانه بنزین کشور، با احتساب تولید پالایشگاهها و بنزین اختلاطی حدود ۱۲۰ میلیون لیتر برآورد میشود که این میزان تولید در تیرماه امسال رخ داد. با این حال در سال جاری کسری مصرف بنزین به روزانه ۱۰ تا ۱۵ میلیون لیتری رسیده است.
ادامه این روند، علاوه بر افزایش وابستگی به واردات و تحمیل هزینههای ارزی، ضرورت اصلاح الگوی مصرف، ارتقای ظرفیت پالایشگاهها و اجرای سیاستهای مؤثر برای مدیریت تقاضا را بیش از هر زمان دیگری آشکار کرده است.
در همین حال روزهای پایانی تیرماه امسال مالک شریعتی عضو کمیسیون انرژی مجلس، خبر از افزایش قیمت سوم بنزین از ۵ به ۱۰ هزار تومان خبر داد. با این حال فاطمه مهاجرانی سخنگوی دولت در روزهای گذشته، از قطعی بودن اجرای تصمیم بنزینی دولت خبر داد و گفت: بدیهی است برای متعادلسازی وضعیت بنزین باید راهکاری اتخاذ شود و این موضوع قطعی و اجتنابناپذیر است و اینکه راهکارها از طریق سهمیهبندی یا قیمت اعمال شود موضوعی است که در زمان مناسب با دقت، شفافیت و صادقانه، همانند دفعات گذشته به مردم اعلام خواهد شد.
در همین حال برخی رسانهها طی دو روز گذشته از تصمیم سران قوا درباره افزایش نرخ سوم بنزین به ۱۰ هزار تومان خبر دادهاند. اکنون و با توجه به افزایش ناترازی بنزین، محدودیت در واردات و ضرورت حفظ ذخایر راهبردی کشور، دولت با توجه به مصوبه سال گذشته خود بر اصلاح فصلی نرخ سوم بنزین تاکید دارد و قرار است این تصمیم در تابستان اجرایی شود. طبق خبرهای منتشر شده و براساس تصمیم دولت قرار است نرخ سوم بنزین افزایش یابد، هرچند قیمت بهصورت رسمی اعلام نشده، اما تاکنون عدد ۱۰ هزار تومان مطرح شده است. برآوردهای نهادهای اقتصادی دولت نشان میدهد این اصلاح میتواند به کاهش مستقیم و غیرمستقیم مصرف بنزین تا حدود ۶ میلیون لیتر در روز منجر شود.
کاهش سهمیه دوم بنزین
فاطمه مهاجرانی سخنگوی دولت روز گذشته درباره اخبار و شایعات مربوط به افزایش نرخ بنزین اعلام کرد که ما مجاز نیستیم منابع آیندگان را به چیزی تبدیل کنیم که به آلودگی و درنهایت انواع بیماری منجر میشود. همانطور که میدانید دولت در آذر سال گذشته قیمت بنزین با کارت جایگاه را به ۵هزار تومان افزایش و در ایام جنگ تحمیلی سوم نیز میزان سهمیه دوم را کاهش داد و از ۱۰۰ لیتر به ۷۰ لیتر رسید. وی افزود: ما اکنون یک بنزین سهمیهای ۱۵۰۰تومانی داریم که ۶۰لیتر است و یک سهمیه دوم ۳هزار تومانی که در ایام جنگ به ۷۰لیتر و اکنون به ۵۰لیتر رسیده و مابقی نیز باید با قیمت جایگاه که همان ۵هزار تومان است پرداخت میشود. هنوز هیچ تصمیمی بهصورت جمعبندی شده برای تغییر قیمت جایگاه اتخاذ نشده و همزمان با اتخاذ این تصمیم آن را اعلام خواهیم کرد. سخنگوی دولت با اشاره به آسیبهای وارده به زیرساختهای تولید بنزین گفت: وقتی مورد حمله دشمن قرار گرفتیم، ظرفیتهای تولید بنزین کشورمان کاهش یافت و امروز باید این مسأله را مدیریت کنیم. روزانه ۱۰۰میلیون لیتر تولید بنزین داریم که بدون تردید در اختیار مردم قرار خواهد گرفت، اما از آن طرف بخشی از بنزین را وارد میکنیم و باید برای آن ارز تخصیص دهیم.
مهاجرانی ادامه داد: در بنزین سهمیهای تغییر قیمتی نخواهیم داشت، اما در بنزین غیرسهمیهای_ چنانچه تصمیمی باشد_ بهصورت رسمی و روشن اعلام خواهیم کرد. ارسال هر لیتر بنزین تا جایگاه و هزینه جایگاهدار بین ۳ تا ۴هزار تومان است و این بنزین ۱۵۰۰تومان عرضه میشود.
او با اشاره به اقدامات دولت برای بهینهسازی مصرف سوخت تصریح کرد: دوگانهسوز کردن خودروها بهصورت جدی در دستور کار دولت قرار دارد. همچنین سرمایهگذاری در بخش سیانجی، دوگانهسوز کردن رایگان خودروها، تسریع اسقاط ناوگان فرسوده و هشدار رئیسجمهوری به خودروسازان درباره تولید خودروهای پرمصرف از دیگر اقدامهای انجامشده همسو با مدیریت مصرف سوخت است.
با این حال نکته مهم اینجاست که نیاز بیش از ۷۰ درصد مالکان خودروها که با سهمیه بنزین ۱۵۰۰ تومانی و ۳۰۰۰ تومانی تامین میشود، هیچ تغییری رخ نخواهد داد و خودروهای شخصی که بیش از ۱۱۰ لیتر در ماه مصرف بنزین دارند و جزو ۳۰ درصد پرمصرف بنزین محسوب میشوند، تقاضای مازاد خود را میتوانند با بنزین ۱۰ هزار تومانی تامین کنند که قرار است با کارت آزاد جایگاهها عرضه شود.
افزایش قیمت بنزین منتفی است
علی نیکزاد نایب رئیس مجلس شورای اسلامی روز گذشته در جلسه مجلس درباره قیمت بنزین گفت: روز دوشنبه هفته جاری جلسهای با رئیس سازمان برنامه و بودجه درباره موضوع بنزین داشتیم. طبق توضیحات سیدحمید پورمحمدی دو راه بیشتر وجود ندارد. یا سهمیه بنزین جابهجا شود یا قیمت بنزین افزایش پیدا کند. نایبرئیس مجلس با بیان این که دولت موضوع تصمیمگیری درباره بنزین را به رئیس سازمان برنامه و بودجه محول کرده است، تصریح کرد: طبق توضیحات رئیس سازمان برنامه و بودجه، افزایش قیمت بنزین منتفی است و جابهجایی سهمیه انجام خواهد شد.
رمضانعلی سنگدوینی عضو کمیسیون انرژی مجلس نیز اقدام دولت و وزارت نفت در رایگان کردن سوخت CNG برای خودروها را مثبت عنوان کرد و گفت: این اقدام در شرایط فعلی کشور قابل دفاع و درراستای منافع ملی است چراکه میتواند به کاهش مصرف بنزین، جلوگیری از واردات بخش قابل توجهی از سوخت مورد نیاز حملونقل و در نهایت کاهش خروج ارز از کشور کمک کند. از این تصمیم حمایت میکنیم و معتقدیم هر اقدامی که بتواند بدون تحمیل بار جدید به مردم، به مدیریت مصرف سوخت و صیانت از منابع کشور کمک کند باید مورد توجه و تقویت قرار گیرد.
او با اشاره به اینکه سخنگوی دولت اعلام کرد دولت در حال بررسی اصلاح نرخ سوم بنزین است، گفت: مجلس و کمیسیون انرژی در شرایط فعلی که کشور در شرایط جنگی قرار دارد، زمان را برای افزایش قیمت مناسب نمیداند. شرایط اقتصادی مردم در حال حاضر مناسب افزایش فشارهای جدید نیست. امروز کشور در شرایط خاصی قرار دارد و مردم نیز از نظر معیشتی با دشواریهایی مواجه هستند؛ بنابراین در چنین فضایی، هرگونه تصمیم برای افزایش قیمت بنزین میتواند آثار مستقیم و گستردهای بر هزینههای حملونقل، قیمت کالاهای اساسی و مجموع هزینههای زندگی مردم بر جای بگذارد. سنگدوینی ادامه داد: افزایش قیمت بنزین صرفا محدود به یک قلم سوخت نمیماند بلکه بهصورت زنجیرهای بر بخشهای مختلف اقتصادی اثر میگذارد و در نهایت فشار آن متوجه عموم مردم میشود.
روحالله لکعلیآبادی یکی از نمایندگان مجلس نیز با بیان اینکه در جامعه نگرانیهایی درخصوص احتمال افزایش قیمت بنزین وجود دارد، گفت: در شرایطی که پیروزی هم در میدان و هم دیپلماسی اتفاق افتاده نباید با این نوع مسائل شیرینی پیروزی را به کام مردم تلخ کرد و فضایی ایجاد نشود که همانند حذف ارز ترجیحی به مردم شوک وارد شود.
بحران بنزین در ایران دیگر با راهکارهای مقطعی و قیمتی حل نمیشود. زیرا ریشه آن در ساختار تولید، توزیع و مصرف انرژی است. افزایش قیمت یا سهمیهبندی شاید در کوتاهمدت مصرف را کمی کاهش دهد، اما در اقتصاد تورمی و با وجود ضعف زیرساختها اثر پایداری ندارد و حتی میتواند فشار معیشتی و تورم را تشدید کند؛ بنابراین دولت باید بهجای شوکدرمانی، سراغ اصلاحات بنیادی برود.
مهمترین راهکار، نوسازی پالایشگاههای فرسوده و ارتقای فناوری تولید است. بسیاری از پالایشگاههای کشور به تعمیرات اساسی، بهینهسازی و افزایش بهرهوری نیاز دارند تا هدررفت انرژی کاهش یابد و ظرفیت تولید واقعی بنزین بالا برود. در کنار آن باید زیرساختهای انتقال، ذخیرهسازی و توزیع سوخت تقویت شود تا آسیبپذیری شبکه کاهش پیدا کند. از سوی دیگر، اصلاح ناوگان حملونقل نیز ضروری است. خروج خودروهای فرسوده، ارتقای استاندارد مصرف خودروهای جدید و توسعه حملونقل عمومی میتواند به کاهش پایدار تقاضای بنزین کمک کند. همچنین بهبود کیفیت سوخت، حمایت از سرمایهگذاری داخلی و خارجی و تدوین یک نقشه راه بلندمدت انرژی، شرط موفقیت هر اصلاحی است. در نتیجه حل ناترازی بنزین نه با افزایش ناگهانی قیمت بلکه با مدیریت علمی، سرمایهگذاری مداوم و اصلاحات ساختاری امکانپذیر است.
ملکی در گفتوگو با جامجم آنلاین:
در گفتوگو با دکتر عنادی مطرح شد:
