وقتی تیروئید پرکار و کم‌کار می‌شود

دکتر فرید فتاحی، متخصص داخلی و فوق تخصص غدد، تیروئید را غده‌ای با وزن تقریبی 20 گرم در جلوی گردن معرفی می‌کند که به صورت خیلی فعال، ید را جذب می‌کند.

این پزشک متخصص در گفتگو با جام‌جم می‌افزاید: «ید» توسط سلول تیروئید جذب شده و هورمون تیروئید ساخته می‌شود که در جاهای مختلف بدن، اثرات گوناگونی دارد، مثلا این هورمون یکی از فاکتورهای مهم ساخت و عمل عضله قلب است و در انبساط و انقباض آن نقش مهمی دارد.

وی نقش دیگر هورمون تیروئید را پمپ سدیم و پتاسیم می‌داند که باعث می‌شود سلول از نظر اسمزی (تعادل یون‌ها، آب و املاح)‌ در حالت تعادل قرار بگیرد، چرا که این پمپ در بدن تولید حرارت می‌کند و در واقع از این جهت هورمون تیروئید در حرارت بدن نیز نقش دارد.

نقش مهم دیگر این هورمون اثر در رشد قد، موها و تقویت فکری است، تحقیقات نشان می‌دهد هورمون تیروئید در مغز باعث رشد سلول‌های عصبی شده و باعث فعالیت سیناپس‌های عصبی (اتصالات سلول‌های عصبی)‌ می‌شود.

به گفته دکتر فتاحی در 2 سال اول زندگی و دوران جنینی، این اتصالات عصبی رشد می‌کنند و هر قدر که این سیناپس‌ها بیشتر و فعال‌‌تر باشد، هوش فرد بیشتر می‌شود.

بیماری‌های تیروئیدی‌

این پزشک متخصص، بیماری‌های تیروئیدی را به دو گروه عمده، کم‌کاری و پرکاری تقسیم می‌کند. وی با بیان این که کم‌کاری تیروئید می‌تواند مادرزادی و یا اکتسابی باشد، فرم مادرزادی این بیماری را در کشورها، مختلف ذکر کرده و می‌‌افزاید: اگر این بیماری به موقع تشخیص داده نشود، عقب‌‌ماندگی ذهنی، اختلال در رشد، بروز می‌کند و همچنین با این که غده تیروئید در جنین به صورت مستقل از غده تیروئید مادر است ولی در نواحی کمبود ید چون ید کمتری به جنین می‌رسد، اگر کم‌کاری مادرزادی تیروئید، وجود داشته باشد این اختلال بسیار شدیدتر بروز می‌کند.

این فوق تخصص غدد، علایم بیماری را در گروه‌های سنی، مختلف ذکر کرده و می‌افزاید: بیماری در بدو تولد همراه با اختلال در اجابت مزاج، طول کشیدن زردی، گریه‌های خشک و خشن است، ولی در کودکان سنین رشد به صورت اختلال رشد قدی و مغزی تشخیص داده می‌شود که در سنین بالاتر با اختلالاتی در پیشرفت درسی بروز پیدا می‌کند. دکتر فتاحی در ادامه ابراز می‌کند: با آزمایش هورمون تیروئید در خون می‌توان از ظهور این بیماری در هر سنی باخبر شد.

علایم این بیماری در بزرگسالان بدون هیچ‌گونه علامتی شروع و تا اختلال در قاعدگی، نازایی، ریزش مو، ورم صورت، خشکی پوست، ریزش ابروها، اختلال فکر و افزایش چربی خون است که معمولا پس از بروز این بیماری، شخص دیگردرمان نشده و مجبور است تا آخر عمر از دارو استفاده کند.

دکتر فتاحی بااعلام این مطلب می‌گوید: استفاده از داروهای این بیماری در زمان حاملگی، شیردهی و سنین رشد، ضرورت بیشتری پیدا می‌کند و با بالا رفتن سن نیاز به دارو کمتر احساس می‌شود.

گفتنی است در اغلب مواقع،‌ التهابات تیروئیدی باعث بروز و پیدایش کم‌کاری تیروئید در بالغین می‌شود که در این میان، «ارث» نقش مهمی را ایفا می‌کند، این فوق تخصص غدد اظهار می‌کند: در این مواقع بدن، تیروئید را جسمی غریبه تلقی کرده و خود به خود شروع به تخریب آن می‌کند که در دو گروه تحت حاد و مزمن طبقه‌بندی می‌شود.

به گفته وی، در اشکال مزمن، تیروئید کاملا تخریب می‌شود که به آن بیماری «هاشیموتو» گفته می‌شود و بیمار مجبور است تا آخر عمر از دارو استفاده کند ولی در اشکال تحت حاد، درصدبالایی از بیماری بهبود می‌یابد و بیشتر در زنان قابل مشاهده است. این تیروئیدها ویروسی‌اند و به آنها تیروئید‌های گذرا و یا تحت حاد گفته می‌شود که معمولا با یک سرماخوردگی و یا التهاب شدید در تیروئید، اتفاق می‌افتد و با این که در ابتدا علایم پر سر و صدایی دارد ولی در اغلب مواقع بعد از چند هفته کاملا از بین می‌رود.

این متخصص داخلی می‌افزاید: در پرکاری تیروئید بدن نسبت به گیرنده‌های هورمون TSH واکنش نشان داده و تیروئید شروع به تحریک و پرکاری می‌کند که بیشتر در سنین جوانی مشهود است.

وی در ادامه همچنین خاطرنشان می‌کند: اغلب افراد رده سنی 20 تا 50 سال دچار پرکاری (گریوز)‌ می‌شوند و اگر در کودکان و یا مردان اتفاق بیفتد، بسیار شدید بروز پیدا می‌کند و می‌تواند با فلج عضلانی همراه باشد.

تپش قلب، کاهش وزن، افزایش تعریق که به صورت ناگهانی و تحت‌حاد اتفاق بیفتد، بیرون زدگی چشم‌ها، ریزش مو، خاکستری رنگ شدن موها و بلند شدن ناخن از بسترش رامی‌توان از علایم پرکاری (گریوز)‌ نامید.

دکتر فتاحی، ضمن اشاره به این مطالب، یادآور می‌شود؛ در بسیاری از مواقع افراد با مشاهده عرق کف دست خود حدس می‌زنند که دچار پرکاری تیروئید شده‌اند در صورتی که این‌گونه نیست و حداقل باید ظرف 6 ماه گذشته دچار کاهش وزن و... شده باشند که در این صورت بیمار باید 6 ماه الی 5/1 سال دارو مصرف کند، که در صورت عودهای متوالی، عمل جراحی و یا استفاده از قطره ید  رادیو اکتیو چاره کار است.

وی با بیان این که پرکاری تیروئید می‌تواند علل زیادی داشته باشد، عنوان می‌کند: ندول (گره)‌ گرم سمی می‌توانند فعالیت سایر مناطق تیروئید را سرکوب کنند که عملیات تشخیصی آن توسط اسکن امکان‌پذیر است و درمان آن از طریق قطره ید رادیو اکتیو و یا جراحی صورت می‌گیرد، ولی در تیروئیدهای چند گره‌ای که در افراد مسن دیده می‌شود شروع آن با بروز گواتر ساده در دوران کودکی است که طی گذشت سالیان سال باعث سمی شدن آن می‌شود، و در این میان به گره‌هایی که از خود فعالیتی ندارند، گره سرد و گره‌هایی که توان سلول‌سازی و ترشح دارند، گره گرم (ندول گرم)‌ گفته می‌شود که بیشتر در افراد مسن با بیماری قلبی مشهود است. 

توصیه‌های ضروری‌

دکتر فتاحی ضمن اظهار این که اگر در کم‌کاری تیروئید دارو مصرف نشود، بیماری عود خواهد کرد، متذکر می‌شود، در پرکاری تیروئید، عدم مصرف دارو باعث مقاوم شدن بیماری به دارو شده و در نتیجه احتیاج به قطره ید رادیو اکتیو و عملیات جراحی می‌شود، پس بهتر است در هر دو نوع این بیماری، مصرف داروهای تجویزی فراموش نشود و برای جلوگیری از بیماری‌های تیروئیدی، هفته‌ای چند بار از غذاهای دریایی و نمک یددار استفاده نمود.