حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
گفتگوی رادیو ایتالیایی برون مرزی با مارچلو پامیو ، منتقد سینما
رادیو ایتالیایی معاونت برون مرزی سازمان صدا و سیما با مارچلو پامیو منتقد سینما
شما منتقد سینما هستید و مقاله ای هم در خصوص فیلم مایکل مور کارگردان امریکایی با عنوان Bowling for Columbine نوشته اید. لطفا درباره این فیلم توضیح دهید.
این فیلم و به عبارت بهتر این مستند یکی از زیباترین فیلمهایی است که حقایق را آن طور که باید به تصویر کشیده است. این فیلم زندگی روزمره در امریکا و مشکلات ناشی از آزادی بی اندازه در وجود و استفاده از سلاحها را به تصویر می کشد. البته این فیلم نارضایتی بسیار زیادی را در امریکا برانگیخت تا حدی که هیچ تهیه کننده ای برای ساخت این فیلم حاضر نشد با کارگردان آن همکاری کند و آقای مور ناچار شد به کانادا برود تا بتواند وسایل ساخت این فیلم را فراهم کند. بنابراین Bowling for Columbine در امریکا از هر نظر تحریم شد. مدت زمان این فیلم حدود 2ساعت است و در جشنواره کن هم برنده جایزه شد. این مستند میزان خشونت را در امریکا نشان می دهد؛ کشوری که در آن حدود 250میلیون قبضه سلاح وجود دارد. این فیلم حقایق زندگی روزمره را در امریکا بدون سانسور نشان می دهد و میزان خشونت بیش از اندازه را در این کشور برای بینندگان به تصویر می کشاند و این کار بسادگی هر چه تمام تر صورت گرفته است ؛ زیرا کارگردان با استفاده از یک دوربین فیلمبرداری به مناطق مختلف امریکا رفته و از صحنه های زنده تصویربرداری و در میان فیلم هم با مردم در زمینه خشونت مصاحبه کرده است . به نظر من هدف آقای مور تنها بیان آزادی استفاده از سلاحها در امریکا نیست . او کوشیده تا بیان کند که چرا در امریکا سالانه 11هزار نفر با اسلحه کشته می شوند؛ اما در کانادا، کشوری که با امریکا هم مرز است و حدود 7میلیون قبضه سلاح در میان 10میلیون خانواده موجود است ، تعداد قربانیان استفاده از سلاح بسیار کمتر از امریکاست.
با توجه به این مقایسه اگر دلیل این همه خشونت در امریکا استفاده آزاد از سلاح نیست پس دلیل آن چیست؛
در این خصوص نقش رسانه ها بسیار مهم است . منظور من تلویزیون ، رادیو و روزنامه هاست . به علاوه این که روشی را که دولت امریکا در اداره این کشور به کار می برد، اهمیت بسیار زیادی دارد. از طریق این فیلم می توان به تفاوت شدید میان دولت امریکا و کانادا پی برد. بنابراین باید بگویم رسانه ها نقش بسیار زیادی در افزایش ترس دارند ؛ زیرا این گونه وسایل ارتباط جمعی باعث دامن زدن به تروریسم می شوند. در مجموع باید بگویم این فیلم تمام بینندگان را پس از دوساعت حضور در سینما ، برای مدتی به فکر فرو می برد؛ زیرا باعث می شود چشم ما به بسیاری از حقایق روشن شود و از همه مهمتر این حقیقت را که رسانه ها وسیله ارتباطی بسیار خطرناکی هستند به شکلی بسیار زیبا بیان می کند، متاسفانه همان طور که می دانید رسانه ها شدیدا کنترل می شوند و نقش اصلی آنها ایجاد رعب و وحشت است . آقای مور در این فیلم می خواسته نشان دهد که تلویزیون و یا دیگر رسانه ها چه نقش مهمی در این کشور ایفائ می کنند.
بنابراین می توان گفت این رسانه ها هستند که بر اثر کنترل قدرتهای سیاسی ، دایما با ایجاد ترس میان مردم و با وارونه جلوه دادن حقایق ، ذهن آنها را برای جنگ آماده می کنند؛
دقیقا همین طور است ؛ زیرا اگر بخواهیم به دنبال آن باشیم تا بفهمیم قدرتهایی که در پشت رسانه های معروف قرار دارند و آنها را کنترل و هدایت می کنند چه کسانی هستند ، متوجه می شویم این افراد را بخوبی می شناسیم . چندی پیش خبرگزاری آنسا اعلام کرد: دانشمندان انگلیسی و آرژانتینی به وجود یک سیاره جدید در منظومه شمسی پی برده اند و آن را سیاره دهم نامگذاری کردند. ما همگی در نشریه NEXUS با دقت بسیار زیادی پیگیر این مساله شدیم و مشاهده کردیم هیچ مجله و یا خبرگزاری دیگری و حتی رادیو و تلویزیون ، در این خصوص خبری پخش نکردند. این به آن معناست که اگر برخی اخبار باعث رنجش خاطر مردم نشود؛ بویژه اگر منافع اقتصادی کشوری مانند امریکا را تامین نکند، ابتدا این امر، نقش رسانه ها را در مخابره این گونه اطلاعات مهم نشان می دهد و معلوم می شود اگر قرار نباشد خبر مهمی مخابره شود، رسانه ها به هیچ عنوان آن را در اختیار عموم نخواهند گذاشت . به این ترتیب اطلاعات مربوط به جنگ و تروریسم ، اگر قدرتهای برتر صلاح بدانند پخش می شود و اگر صلاح ندانند پخش نخواهد شد. البته اگر این قدرتها تصمیم بگیرند، می توانند آن را تحریف شده در اختیار عموم قرار دهند.
به نظر شما آیا دولت امریکا از ترسی که به واسطه رسانه ها در وجود امریکایی ها پدید آورده است ، استفاده ابزاری می کند؛
در پاسخ به این پرسش تنها می گویم به چه دلیل کشوری تنها 378میلیارد دلار برای تسلیحات خرج می کند؛ اگر ترس را در فردی پرورش دهیم ، می توان آن فرد را در اختیار خود قرار داد و او را کنترل کرد. ترس احساسی است که باعث زندانی شدن فرد می شود. این ترس می تواند ترس از جنگ ، ترس از بیماری ، گرسنگی و یا هر چیز دیگر باشد. اگر این ترس ، ترس از خشونت جامعه باشد، مردم برای غلبه بر آن اسلحه خریداری می کنند. این ترس می تواند ترس از جنگ هم باشد که رسانه ها با استفاده از واژه های متعدد مانند جنگ پیشگیرانه و با تغییر دادن مفهوم واژه ها، باز هم کنترل فرد را در اختیار می گیرند یا در زمینه ترس از بیماری هم قدرتهایی مانند امریکا، بازیهای خطرناک انجام می دهند تا به منافع خود برسند. من در زمینه پزشکی هم مشاهده کردم که چگونه اخبار مربوط به برخی از امراض ، حالت ساختگی به خود می گیرد و این اطلاعات در برخی سایتهای پزشکی که بی اساس بودن این خبرها را اعلام کرده ، موجود است ؛ اما متاسفانه مردم از منابعی مانند تلویزیون و یا رادیو و یا خبرگزاری های معروف که قدرتهای سیاسی در پشت آنها مخفی شده اند، تغذیه می شوند و اخبار به شکل نادرست در اختیار آنها قرار می گیرد.
دوباره به مساله فیلم ، برگردیم . لطفا بفرمایید از این فیلم در امریکا تا چه حد استقبال شد؛
این فیلم در امریکا از هر نظر تحریم شد. به عبارت دیگر هیچ تبلیغی برای آن صورت نگرفت. بنابراین اگر هم در سینماها به نمایش درآمده باشد ، بدون شک به همان شکلی است که در ایتالیا اکران شد. این فیلم در کشور ما در سینماهای درجه 2 و 3 به نمایش درآمد ؛ سینماهایی که به هیچ عنوان شناخته شده نیستند و گنجایش آنها هم بسیار کم است . از آن جا که برای این فیلم هیچ تبلیغی نشد ، بسیاری از مردم از وجود آن اطلاع نیافتند من هم از طریق اینترنت به وجود این فیلم پی بردم و 2بار آن را در سینما دیدم ؛ البته با وجود این که هیچ تبلیغی برای این فیلم صورت نگرفت ، هر 2بار که به سینما رفتم ، سالن سینما پر از تماشاچی بود. دراین فیلم همچنین مصاحبه ای با بازیگر معروف چارلتون هستون پخش شد. آقای هستون اکنون رئیس موسسه ملی اسلحه در امریکاست و موسسه تحت امر وی نیز طرفدار آزادی خرید و فروش و به کارگیری اسلحه است . این مصاحبه نشان می دهد چگونه از این فرد استفاده ابزاری شده است تا راه تبلیغی برای استفاده از اسلحه برای تمام سفیدپوستان هموار شود ؛ زیرا سیاهپوستان چنین امکاناتی ندارند.
به نظر شما به چه دلیل آقای مور از مصاحبه ها در این فیلم به عنوان محور اصلی استفاده کرده است؛
این بهترین روش است ؛ زیرا آنچه که در این فیلم توجه بیننده را جلب می کند، سادگی خاصی است که در بیان حقیقت به کار برده شده است . مثلا شاهد هستیم که آقای مور به شکلی بسیار عادی در کوچه و خیابان با مردم صحبت و در اصل مصاحبه می کند. یک یا دو دوربین فیلمبرداری هم با فاصله کمی از آنها تصویربرداری می کند. بنابراین به هیچ عنوان مانند فیلمهای دیگر حالت ساختگی ندارد.
به عبارتی می توان گفت ، جذابیت فیلم به این دلیل است که آقای مور برخلاف دیگر فیلمهای هالیوود ، زندگی حقیقی امریکایی ها را که بسیاری از اوقات هم همراه خشونت است به تصویر کشیده است.
بله من کاملا مطمئن هستم که آقای مور خواسته است حقیقت زندگی را در امریکا نشان دهد؛ زیرا در بخشی از این فیلم ، پشت صحنه گزارش های شبکه CNN نشان داده می شود و پس از این که این گزارش به پایان می رسد، فیلمبرداری همچنان ادامه دارد که در این بخش تصنعی بودن رفتار افراد جلوی دوربین را نشان می دهد و اما درباره مصاحبه با بازیگر معروف ، آقای هستون باید بگویم آقای مور بسیار هوشمندانه رفتار کرد؛ زیرا دقیقا آنچه را که می خواست در پاسخهای هستون به دست می آورد و این کار را با طرح پرسشهای پی در پی و بازی با کلمات انجام می داد. او در پایان ، وجهه این قهرمان سینما را در برابر بینندگان خراب کرد؛ زیرا این بازیگر معروف که در عین حال رئیس موسسه ملی اسلحه نیز است ، همراه اعضای موسسه خود درست در شهرهایی که در آنجا کودکان قربانی سلاح می شوند، جلساتی را برای حمایت از آزادی استفاده از اسلحه تشکیل داد و آن را به عنوان وسیله ای برای دفاع شخصی معرفی کرد. نکته جالب توجه دیگر در این فیلم ، پخش تصاویری از زندگی در کاناداست ؛ به شکلی که مردم این کشور بدون قفل کردن درها با کمال آرامش و امنیت زندگی می کنند. در حالی که در این طرف مرز در امریکا، مردم در خانه هایشان شدیدا تدابیر امنیتی اعمال می کنند و در مصاحبه هایی که با آنها می شود ، از این همه رعب و وحشتی که در آنها به وجود آمده است ، ابراز نارضایتی نمی کنند. من شخصا تصور نمی کنم که احساس واقعی آنها همین باشد؛ زیرا این طرز زندگی به هیچ عنوان جالب نیست.
به نظر شما مهمترین پیام این فیلم برای بینندگان چیست ؛
من فکر می کنم آقای مور در درجه نخست خواسته است اهمیت رسانه ها و میزان تاثیر آن را بر مردم نشان دهد. او در این فیلم همچنین نشان داد وجود اسلحه به تنهایی سبب خشونت نیست ؛ بلکه این رادیو، تلویزیون و یا هر رسانه ای دیگر هستند که ترس و وحشت را در میان مردم ایجاد کرده اند و آن را تقویت می کنند. در نتیجه این ملت برای حفاظت از خود به سراغ اسلحه می رود و نتیجه همان است که هر روز از طریق رادیو و تلویزیون درباره خشونت و کشتار در امریکا شاهد هستیم .
گفت و گو
