این تازه به دوران رسیده ها!

هر تحول اقتصادی که در عرصه اقتصاد از سوی دولت سامان می یابد، باعث بهره مندی گروهی می شود که به شکلهای مختلف در مسیر این تحولات قرار گرفته و زودتر از دیگران به آن آگاهی یافته اند.

کد خبر: ۱۷۹۸۴

در چنین شرایطی ، این گروه به منابع درآمد نویی دست می یابند که میزان آن بسیار بیشتر از لیاقت حرفه ای و شغلی آنان است . عموما به این گروه «نوکیسه» لقب داده اند. رفتار این گروه در جامعه به دلیل این که در کسب ثروت ، مراحل طبیعی را نپیموده اند، غالبا نابهنجار و متناقض است . او را می شناسی و بسیار می بینی در خیابان ، مغازه ، میهمانی و... تک تک اجزای لباسش اغلب گرانبهاست ؛ اما تناسب و سنخیتی با همدیگر ندارد. بلند بلند حرف می زند و در گفتارش متانت دیده نمی شود، معمولا سوابق خانوادگی اش را می پوشاند، یا برعکس بسیار بزرگنمایی می کند. در فخرفروشی و چشم و هم چشمی ، راه افراط در پیش می گیرد و در حرفهایش این جمله ها بسیار شنیده می شود: «ما هم یکی از اینها داشتیم ؛ اما فروختیم » یا «قرار است یکی بخرم » یا «...» به گفته جامعه شناسان ، مردم دگرگونی در فناوری «بخشی از فرهنگ مادی » را به آسانی می پذیرند؛ اما کمتر احتمال می رود که هنجارها، ارزشها، باورها یا سازمان اجتماعی شان را به همان سرعت تعدیل کنند. در نتیجه این ناهماهنگی منجر به پیدایش اختلال فرهنگی می شود؛ زیرا عناصر غیرمادی فرهنگ نمی توانند پابه پای عناصر مادی آن و به همان سرعت دگرگون شوند و پیش بروند. بواقع همین تمایز میان مادیات و معنویات این گروه است که به آنها لقب «نوکیسه» یا به اصطلاح «تازه به دوران رسیده» را اطلاق کرده است . واقعیت این است که چند سالی است جامعه ما درگیر ناهنجاری اجتماعی کمابیش بزرگی شده است ؛ درگیر گروهی نوکیسه که از برخی جهات شبیه «غربزده های» نوشته جلال آل احمد هستند، اما از برخی جهات دیگر با غربزده ها متفاوتند. بواقع خصوصیاتی دارند که شاید یک چیزی بدتر از غربزده هاست ؛ چون حتی از باورها و اعتقادات غرب نیز چیزی نمی شناسند بعلاوه از فرهنگ ملی ایران بی اطلاع بوده و خلاصه این که از نظر ثروت متعلق به طبقه بالا هستند و از نظر فرهنگی بسیار در سطح پایین قرار دارند. به گونه ای که برخی کارشناسان علوم اجتماعی ، این گونه افراد را متعلق به طبقه بالای سطح پایین می دانند. بروس کوئن در کتاب «درآمدی به جامعه شناسی » می نویسد: طبقه بالای سطح پایین ، از خانواده های تازه به دوران رسیده ترکیب می شوند، یعنی خانواده هایی که بتازگی ثروت و نفوذ به دست آورده اند و بسیاری از اعضای طبقه بالای سطح پایین ممکن است در واقع متعلقات مادی با ارزش و ثروتی بیشتر از اعضای طبقه بالای سطح بالا داشته باشند؛ اما از آنجا که در خانواده هایی سرشناس به دنیا نیامده اند، معمولا به طبقه بالای سطح بالا راهی ندارد؛ مگر... از دیگر ویژگی های این گروه آن است که دردسر برای خودشان نمی تراشند براحتی شانه هایشان را بالا می اندازند و... هنگام دور زدن با خودرو، راهنما نمی زنند و فکر می کنند که خیابان ها فقط برای گذر آنها ساخته شده است . «او» که بیاید، همه باید کنار بروند و احیانا اگر پیکانی جلویش سبز بشود و لحظه ای راه را بر او سد کند، زیر لب می گوید: «عمله!» بهروز صارمی ، فوق لیسانس ادبیات فارسی نوکیسه ها را این گونه توصیف می کند؛ این گروه ، صفات خاصی دارند. برای تظاهر، گوشت گوسفند نمی خورند و می گویند بو می دهد یا در مجالس و محافل برای یک دیزی با گوشت کوبیده می میرند؛ اما غذای مورد علاقه شان را میگو یا استیک بیان می کنند. او ادامه می دهد: نوکیسه در طراحی لباسهایش اغراق می کند. «آدم نوکیسه ، همیشه می کوشد خانواده اش را پنهان کند و هیچ وقت فامیلهایش را در مهمانی ها دعوت نمی کند، چون ممکن است لو برود. از ترکیب نام خانوادگی اش که معمولا طولانی است ، یک قسمت کوتاه و خوش آهنگ آن را انتخاب کرده و دوست دارد دیگران آن جوری صدایش کنند و دست آخر این که اگر نوکیسه ای عهده دار یک نقش مهم اجتماعی بشود، معمولا رفتار تحقیرآمیزی با زیردستانش خواهد داشت». خسرو رضامنش ، کارشناس علوم اجتماعی درباره ویژگی این گروه می گوید: «این افراد چون یک شبه به ثروت رسیده اند، معمولا از قانونمندی های روابط اجتماعی بی بهره و بی خبرند. بنابراین سعی دارند از هر راه ممکن این ضعف خود را بپوشانند». معمولا مجموعه ای از اشیای قدیمی و عتیقه چون ساعت شماطه دار قدیمی ، بوفه ها و ویترین های عتیقه ، قالی کهنه ، تابلوهای قدیمی و... را در خانه های خود گرد می آورند. رضامنش در این باره می گوید: «به آسانی می شود این گروه را غافلگیر کرد؛ چون آداب اجتماعی را صرف غذا یا هنگام گفتگو و برقراری ارتباط با دیگران ، آنجا که می کوشند مبادی آداب باشند، کافی است آنها را عصبانی کنید. آن وقت چهره پنهانشان را نشان می دهند». او ادامه می دهد: «خلاصه فرهنگ نوکیسه ای در همه ابعاد زندگیشان قابل دیدن است ؛ اما از همه مهمتر این که حضور این گونه فرهنگ و افراد جامعه را تهدید می کند». اعظم شریعت می گوید: «نوکیسه ، مارکی است که مردم به طبقات ثروتمند جدید می زنند». او ادامه می دهد: «نوکیسه ، نمایانگر این است که در طبقات بالا و مرفه جامعه دگرگونی ها و جابجایی هایی صورت می گیرد؛ منتها طبقات بالای قبلی ظاهرا این جابجایی را نمی پذیرد. آنها معتقدند که نوکیسه ها در فرآیند منطقی کار و تلاش به اینجا نرسیده اند و بیشتر براثر تصادف ، اقبال و بحران های مقطعی به ثروت بادآورده و هنگفت رسیده اند. نه برای آن زحمت کشیده اند و نه راه حفظ و استفاده از آن را می دانند». یک کارشناس اقتصادی درباره علل پیدایش نوکیسه ها می گوید: «نوکیسه ها گروهی هستند که برحسب تصادف یا از طریق ارث یا...به مال و منالی رسیده اند». او ادامه می دهد: «البته بیشتر آنها در شرایطی در جامعه ای رشد می کنند که اقتصاد دچار ناهنجاری و تنگنا شده باشد. یک جامعه سالم از طریق کاربرد نظام سالم مالیاتی ، نظارت بر تولید و توزیع ثروت و... باید از رشد این گونه گروه ها جلوگیری بکند». زمانی که افراد از یک طبقه به طبقه ای دیگر بالا می روند، باید نقشهای تازه ای را فراگیرند: شیوه های تازه گذران اوقات فراغت و طرز لباس پوشیدن و صحبت کردن را تغییر بدهند، از واژه های جدید استفاده کنند و فرزندانشان را به شیوه ای متفاوت از تربیت خودشان پرورش دهند. علی گرانمایه ، کارشناس علوم ارتباطات در این زمینه می گوید: «فرزندان نوکیسه ها معمولا در روابط اجتماعی سطحی اند و اطلاعاتشان ژرف و عمیق نیست . خودشان را با انواع و اقسام کلاسها خفه می کنند و حتما باید برای پز دادن سفری به اروپا داشته باشند». حضور نوکیسه ها منجر به ظهور خرده فرهنگی شده است که شاید نه تنها از میان نرفته ، بلکه با رشد نوکیسه ها دوام و بقا بیابد. فرهنگها بسیار دیرپاتر از تحولات اقتصادی هستند. چه بسا، ممکن است ظرف مدت یک نسل یک طبقه اجتماعی ثروتمند پدید بیاید؛ اما تغییر فرهنگی همین نسل «طبقه» شاید حتی در 5نسل هم ممکن نباشد. حقیقت این است که نوکیسه ها، در میان ملت راهی جز استحاله فرهنگی و جذب در فرهنگ ملی ندارند. در غیر این صورت ، می بایست بارها و بارها فرهنگهای هر ملت ، در کوران تاخت و تاز نوکیسه ها، به باد فنا رفته باشد.