جشنواره فیلم فجر و حاشیه‌های فراتر از متن

 بسیاری از این حاشیه‌ها از متن اصلی زایش می‌کند و زنده می‌شود که از بروز و ظهور آن گریزی نیست و محصول طبیعی و انسانی فرآیند یک قضاوت هنری است و برخی دیگر البته ذاتا حواشی هستند که خود را بر متن اصلی تحمیل می‌کنند و حاشیه امن آن را به خطر می‌اندازند و به نقطه عطف آسیب‌پذیری جشنواره بدل می‌شوند. حاشیه‌هایی که مدیریت فرهنگی و سینمایی را نگران کرده و به چالش می‌کشاند و تا مدت‌ها بعد از پایان جشنواره نیز پس‌لرزه‌های آن تاثیر خود را می‌گذارد، دامنه این حاشیه‌ها بسیار طولانی‌تر از مدت خود جشنواره است و از یک ماه قبل تا ماه‌ها بعد از آن امتداد می‌یابد. در زمان‌های عادی و هنگام اکران عمومی نیز همان حواشی بار دیگر یا در شکل‌های دیگر زنده می‌شوند و اصل فیلم را تحت تاثیر خود قرار می‌دهند در حال حاضر اکران و حرف و حدیث‌های پشت آن برای فیلمسازان از خود فیلم مهمتر شده است و آنان را درگیر خود کرده است و البته این خود نشانه توسعه‌نیافتگی ما بویژه در عرصه‌های فرهنگی است که همواره به جای پرداختن به متن اصلی واقعیت، درگیر حواشی پررنگ آن می‌شویم این مساله تنها به سینما مربوط نمی‌شود عمیق‌تر از آن را در ورزش بویژه فوتبال نیز شاهد هستیم.

مجموعه همین حاشیه‌ها و جوانب در کنار متن اصلی است که موجب رسانه‌ای‌تر شدن جشنواره می‌شود. در این مطلب به مسائلی که در جشنواره به عنوان مسائل جانبی و حاشیه ساز مطرح است خواهیم پرداخت.

پوستر جشنواره‌

هر دوره‌ای از جشنواره‌ با طرح و آرم خاصی شناخته می‌شود که متناسب با فضای فرهنگی ‌ اجتماعی آن دوره شکل می‌گیرد و عناصر و المان‌های به کار رفته در طرح پوستر و مفاهیم و انگاره بر ساخته آن بر آن اساس ساخته می‌شود و در چیدمان گرافیکی لحاظ می‌گردد. پوستر جشنواره گر چه وجوه تبلیغاتی و پروپاگاندایی آن را در برمی‌گیرد اما خود محل مناقشه و دعواهای حرفه‌ای میان گرافیست‌هاست و هم اهالی سینما و مطبوعات. نقد‌های که از مسائل هنری پوستر تا حاشیه‌هایی سیاسی و صنفی آن را در برمی‌گیرد و دامنه آن تا نقدهایی مطبوعاتی کشیده می‌شود. این موضوع راجع به طراحی سیمرغ و کلیپ جشنواره نیز صدق می‌کند و حرف و حدیث‌های خاص خود را دارد.

فیلم‌های مسابقه

یکی از بخش‌های مهمی که قبل از شروع جشنواره شامل حاشیه و بازی‌های رسانه‌ای می‌شود فیلم‌های برگزیده شده برای بخش مسابقه و اصلی جشنواره است. شاید مهم‌ترین موضوعی که مورد توجه رسانه‌ها و مطبوعات سینمائی قرار می‌گیرد معرفی آثاری است که برای شرکت در بخش مسابقه انتخاب شده‌‌اند. همین انتخابی بودن مهم‌ترین دلیل و زمینه را برای مناقشات حرفه‌ای و غیر حرفه‌ای فراهم می‌کند و بیش از هر چیز به بازار داغ اخبار جشنواره‌ای دامن می زند و خوراک خوبی برای آن فراهم می کند. سلیقه‌های سیاسی و فکری در انتخاب فیلم‌ها و دخالت نیروهای غیر متخصص و غیرحرفه‌ای و مسائلی از این دست همواره بستر اعتراض‌های صنفی و رسانه‌ای را فراهم می‌کند و کانون حاشیه سازی‌های پررنگی می‌شود بویژه حذف فیلم کارگردان‌های بزرگ و مولف که طرفداران زیادی میان مخاطبان و منتقدان دارند و مناقشات و اعتراض‌های زیادی را در پی خواهد داشت و به مهمترین موضوع مورد بحث تا شروع جشنواره بدل خواهد شد. البته بحث انتخاب فیلم‌های برگزیده مسابقه جزء متن اصلی جشنواره است اما به دلیل اهمیت و عمق موضوع به کانون حاشیه‌ساز آن بدل می‌شود.

داوری جشنواره‌

هسته اصلی و حادثه‌خیز جشنواره که نقطه زایش حواشی پر رنگ جشنواره است و بیش از هر عنصر دیگری به مساله فرامتنی جشنواره بدل می‌شود مساله داوری و دامنه پر التهاب آن است. تمام هیجان جشنواره به اختتامیه و شیوه داوری و نتایجی است که ازدل این قضاوت بیرون می‌آید. نقطه اوج اعتراض‌ها و انتقادها و حرف و حدیث‌هایی که از پچ‌پچ‌های فردی یا نقدهای مطبوعاتی و رسانه‌ای را در بر می‌گیرد محتوی داوری قاضیان جشنواره است که البته به این موضوع باید انتخاب دبیر جشنواره و مسائل کلان مدیریتی در حوزه فرهنگ را نیز افزود.

حاشیه‌های داوری البته در دو حوزه مورد توجه قرار می‌گیرد یکی در انتخاب خود داوران به عنوان شخصیت‌های حقیقی و حقوقی است و دیگری راجع به عملکرد و قضاوت آنهاست که بدون امتناء و در هر شکلی با واکنش مخاطبان و منتقدان مواجه می‌شود.

جشنواره بیست و پنجم یکی از نمونه‌های بارز این مساله بود که جشنواره سال گذشته را به یک جشنواره پرحاشیه بدل کرده بود که متن را در خود فرو برده بود.

 حضور اولین‌ها

همیشه در هر حوزه و رشته‌ای حضور اولین چهره‌ها و تازه‌کارها مورد توجه پررنگ هم‌قطاران و دیگران قرار می‌گیرد. در جشنواره فیلم فجر نیز هاله حاشیه‌ساز اطراف نخستین کارگردان‌ها و بازیگران بیش از دیگران است و البته این حاشیه‌خیزی همواره بازیگران و سوپراستارها و کارگردان‌های مشهور را نیز دربر می‌گیرد، اما حضور اولین‌ها به دلیل تازگی دارای ارزش خبری است بخصوص اگر مخاطبان پیش‌زمینه‌ها و شناختی از آن طرف داشته باشند مثلا حضور مسعود ده‌نمکی و فیلم اخراجی‌ها در سال پیش مصداقی از این معناست که به دلیل حاشیه‌ای بودن خود وی به حاد شدن حاشیه در جشنواره بدل شد.

بدیهی است دلایل و زمینه‌های حاشیه‌ساز در جشنواره فیلم فجر به عوامل فوق محدود نمی‌شود و هر حادثه کوچکی در آن ممکن است به یک حاشیه بزرگ تبدیل شود و کلیت جشنواره را تحت تاثیر خود قرار دهد. قدرت رسانه بویژه مطبوعات زرد بخصوص در حوزه سینما که به دلیل ساختار فرهنگی ما بالذات حاشیه‌ساز است نیز به این حواشی دامن می‌زند و در نهایت فراتر از متن قرار گرفته و موجب فربهی آن می‌شود این وضعیت دارای یک شرایطی پارادوکسیکال است به این معنی که از یک سو موجب جلب توجه افکار عمومی و اهمیت مدیوم سینما می‌شود، اما از سوی دیگر به دلیل وارونگی و هویت کاذب که به واسطه حاشیه‌سازی‌ها ایجاد می‌شود، متن حقیقی و هدف را فدای وسیله می‌کند.

سیدرضا صائمی‌