از پیشگیری نابینایی تا هوش مصنوعی و نبرد با گرانی تجهیزات

جام جم آنلاین اصفهان؛ وقتی بیماری قبل از آنکه دیده شود، بینایی را تهدید می‌کند

بسیاری از بیماری‌های چشمی آرام و بی‌سروصدا پیش می‌روند؛ بدون درد، بدون هشدار و گاهی بدون آنکه بیمار متوجه تغییری در بینایی خود شود. زمانی که علائم جدی ظاهر می‌شود، ممکن است بیماری بخش قابل توجهی از مسیر خود را طی کرده باشد.

دکتر محمد قریشی، فوق‌تخصص قرنیه و رئیس مرکز جراحی چشم پارسیان، در نشست خبری این مرکز که ۲۵ مردادماه در سالن همایش‌های مجتمع مطبوعات اصفهان برگزار شد، بر همین نقطه تأکید کرد: چشم‌پزشکی نباید فقط زمانی آغاز شود که بیماری شکل گرفته است؛ پیشگیری و تشخیص زودهنگام باید به بخش اصلی مراقبت از بینایی تبدیل شود.

از نگاه او، سالمندان، بیماران مبتلا به دیابت و فشار خون، افرادی که سابقه خانوادگی بیماری‌های چشمی دارند و کودکان، بیش از دیگران به معاینه‌های منظم و مراقبت جدی نیاز دارند.

نسخه واحدی برای همه چشم‌ها وجود ندارد

فناوری‌های اصلاح عیوب انکساری حالا انتخاب‌های متنوعی پیش روی بیماران قرار داده‌اند؛ از LASIK و Femto-LASIK تا SMILE.

اما دکتر علیرضا پیمان، فلوشیپ قرنیه، یک نکته مهم را یادآوری می‌کند: پیشرفته‌ترین روش، لزوماً بهترین روش برای همه نیست.

به گفته وی، انتخاب نوع جراحی باید بر اساس وضعیت چشم، شرایط قرنیه و ویژگی‌های هر بیمار انجام شود. به این ترتیب، تصمیم‌گیری برای جراحی نه بر مبنای نام فناوری، بلکه بر اساس نیاز واقعی بیمار صورت می‌گیرد.

هوش مصنوعی؛ دستیار تازه چشم‌پزشک

فصل تازه چشم‌پزشکی اما فقط به اتاق عمل مربوط نیست. هوش مصنوعی نیز در حال باز کردن جای خود در این حوزه است.

پیمان معتقد است این فناوری می‌تواند با تحلیل تصاویر و داده‌های پزشکی، شناسایی الگوهای بیماری و تشخیص زودهنگام را تقویت کند؛ قابلیتی که می‌تواند در آینده، سرعت و دقت فرایندهای تشخیصی را افزایش دهد.

با این حال، قرار نیست الگوریتم جای پزشک را بگیرد. تفسیر وضعیت بیمار و تصمیم نهایی برای درمان همچنان به دانش و قضاوت پزشک وابسته است.

یک سوی درمان، فناوری؛ سوی دیگر، ارز

پشت هر دستگاه پیشرفته، یک چالش اقتصادی هم وجود دارد.

قریشی با اشاره به افزایش نرخ ارز گفت بخش قابل توجهی از تجهیزات چشم‌پزشکی با قیمت‌های دلاری تأمین می‌شوند، در حالی که درآمد مراکز درمانی ریالی است؛ معادله‌ای که فشار اقتصادی قابل توجهی بر مراکز تخصصی وارد کرده است.

اما او تأکید کرد افزایش هزینه‌ها نباید به قیمت کاهش کیفیت درمان تمام شود.

قریشی در توصیف رویکرد این مرکز نسبت به بیماران جمله‌ای صریح و قابل تأمل مطرح کرد:

«ما به جیب بیمار نگاه نمی‌کنیم، به چشم بیمار نگاه می‌کنیم.»

وقتی پرونده‌های پزشکی به سرمایه پژوهش تبدیل می‌شوند

سال‌ها فعالیت درمانی، تنها به تعداد جراحی‌ها و پرونده‌های بیماران ختم نمی‌شود؛ حجم بزرگی از اطلاعات پزشکی نیز در این مسیر تولید شده است.

دکتر حمید ستوده‌فر با اشاره به ظرفیت داده‌های پزشکی موجود در پارسیان، بر استفاده پژوهشی از این اطلاعات تأکید کرد و همکاری با دانشگاه‌ها، استادان و دانشجویان را مسیری برای تبدیل تجربه‌های درمانی به پژوهش‌های کاربردی دانست.

به این ترتیب، پرونده‌های پزشکی می‌توانند از بایگانی خارج شوند و به منبعی برای شناخت بهتر بیماری‌ها و ارتقای روش‌های درمان تبدیل شوند.

درمان؛ فراتر از توان مالی بیمار

موضوع دیگری که در این نشست مطرح شد، مسئولیت اجتماعی در حوزه درمان بود.

مرکز جراحی چشم پارسیان اقداماتی را برای تسهیل دسترسی بیماران کم‌بضاعت به خدمات درمانی دنبال کرده و امکان استفاده از تسهیلات و پرداخت هزینه‌ها در قالب اقساط بلندمدت را فراهم کرده است.

در واقع، مسئله فقط این نیست که چه فناوری‌ای در اختیار بیمار قرار دارد؛ مسئله این است که چه تعداد از بیماران امکان استفاده از آن را دارند.

راهی که از داخل می‌گذرد

در میان چالش تأمین تجهیزات، نگاه به توان تولید داخلی نیز پررنگ شده است.

قریشی از تولید پنج قطعه تخصصی با همکاری شرکت‌های داخلی خبر داد و گفت در یکی از موارد، یک طراحی ابتکاری توانسته هم مشکل تأمین قطعه را برطرف کند و هم هزینه‌ها را کاهش دهد.

این تجربه نشان می‌دهد بخشی از پاسخ به چالش تجهیزات پزشکی، می‌تواند نه در بازارهای خارجی، بلکه در ظرفیت‌های فنی و مهندسی داخل کشور جست‌وجو شود.

چشم‌پزشکی دیگر فقط «دیدن» نیست

آنچه از مجموع مباحث نشست خبری مرکز جراحی چشم پارسیان به دست می‌آید، تصویری متفاوت از چشم‌پزشکی امروز و فرداست؛ حوزه‌ای که دیگر نمی‌توان آن را تنها در نسخه، عینک یا اتاق عمل خلاصه کرد.

پیشگیری برای آنکه بیماری دیر دیده نشود، فناوری برای آنکه درمان دقیق‌تر شود، هوش مصنوعی برای آنکه تشخیص زودتر انجام گیرد، داده برای آنکه تجربه به دانش تبدیل شود، تولید داخلی برای کاهش وابستگی و مسئولیت اجتماعی برای آنکه هزینه، مانع درمان نشود.

آینده سلامت بینایی، به نظر می‌رسد در نقطه تلاقی همه این عوامل شکل خواهد گرفت؛ جایی که پیشگیری، درمان، فناوری، پژوهش و عدالت در دسترسی به خدمات، در کنار یکدیگر مسیر تازه‌ای برای حفظ بینایی ترسیم می‌کنند.

هاجر مقضی خبرنگار جام جم آنلاین اصفهان