حذف پول فیزیکی از مبادلات دقیقا چه زمانی دائمی میشود؟
تصویر خرید بدون اسکناس و سکه دیگر متعلق به آینده دور نیست. کارت بانکی و پرداخت موبایلی و انتقال فوری پول در بسیاری از کشورها به بخش عادی زندگی مردم تبدیل شده است.
جام جم آنلاین –Bank for International Settlements نوشت: همه چیز به سمت دیجیتالی شدن پیش میرود. با این حال یک نکته مهم وجود دارد. افزایش پرداختهای دیجیتال به معنی نزدیک شدن قطعی جهان به حذف کامل پول نقد نیست.
بررسی تازه بانک تسویه حسابهای بینالمللی نشان میدهد پرداختهای غیرنقدی همچنان در جهان رو به افزایش هستند. پرداختهای سریع در اقتصادهای نوظهور رشد قابل توجهی داشتهاند و در اقتصادهای پیشرفته نیز کارتهای بانکی سهم بیشتری پیدا کردهاند. با وجود کاهش دفعات برداشت پول نقد میزان پول نقد در گردش در بسیاری از کشورها تا حد زیادی تثبیت شده است.
همین آمار یک واقعیت مهم را نشان میدهد. جهان در حال حرکت به سمت اقتصاد کمنقدینه است، اما هنوز نشانهای وجود ندارد که بتوان بر اساس آن یک تاریخ مشخص برای پایان استفاده از اسکناس و سکه تعیین کرد.
چرا پول نقد هنوز حذف نشده است؟
یکی از مهمترین دلایل ادامه استفاده از پول نقد مسئله دسترسی است. همه مردم حساب بانکی یا تلفن هوشمند مناسب ندارند. برخی افراد نیز به دلیل سن یا شرایط اقتصادی ترجیح میدهند با اسکناس پرداخت کنند.
موضوع مهم دیگر وابستگی پرداختهای دیجیتال به زیرساخت است. قطع برق یا اختلال شبکه بانکی یا حمله سایبری میتواند پرداخت الکترونیکی را مختل کند. پول نقد در چنین شرایطی به شبکه اینترنت یا برق وابسته نیست.
بانک تسویه حسابهای بینالمللی نیز بر همین ویژگی تأکید کرده است. این نهاد معتقد است پول نقد همچنان نقش مهمی در اقتصاد دارد و میتواند در زمان اختلال زیرساختهای دیجیتال به عنوان یک ابزار پرداخت مقاوم عمل کند.
اسکناس فعلا حذف نمیشود
اروپا نمونه جالبی برای بررسی آینده پول نقد است. بانک مرکزی اروپا همزمان با آماده شدن برای یورو دیجیتال اعلام کرده که این پول دیجیتال قرار نیست جای اسکناس و سکه را بگیرد.
بانک مرکزی اروپا حتی در حال آمادهسازی برای انتشار نسل جدید اسکناسهای یورو است. این اقدام نشان میدهد حرکت به سمت پرداخت دیجیتال لزوما به معنی حذف پول فیزیکی نیست.
اتحادیه اروپا نیز روی حفظ جایگاه قانونی پول نقد تأکید کرده است. شورای اتحادیه اروپا در سال ۲۰۲۵ موضع خود را درباره تقویت نقش پول نقد مشخص کرد و هدف آن تضمین دسترسی مردم به پول نقد و امکان استفاده از آن در پرداختها عنوان شد؛ بنابراین حتی در منطقهای که پروژه پول دیجیتال بانک مرکزی با جدیت دنبال میشود نیز حذف اسکناس در دستور کار نیست.
چه زمانی پول نقد از بین میرود؟
برای این پرسش نمیتوان یک سال مشخص اعلام کرد. هیچ نهاد معتبر اقتصادی در حال حاضر نگفته است که مثلا در سال ۲۰۳۰ یا ۲۰۴۰ استفاده از اسکناس در جهان به طور کامل متوقف خواهد شد.
احتمال بیشتری وجود دارد که جهان به جای حذف ناگهانی پول فیزیکی وارد دورهای طولانی از کاهش استفاده از آن شود. ممکن است تعداد فروشگاههای بدون پول نقد افزایش پیدا کند. دستگاههای خودپرداز کمتر شوند و پرداختهای موبایلی سهم بیشتری از معاملات روزانه را به خود اختصاص دهند. با این حال باقی ماندن تقاضا برای پول نقد میتواند مانع حذف کامل آن شود.
حتی در کشورهایی که پرداخت دیجیتال بسیار گسترده است نیز دولتها باید برای مواقع بحران و برای گروههایی که دسترسی محدودی به خدمات بانکی دارند راهی برای پرداخت فراهم کنند.
آیا پول دیجیتال جای اسکناس را میگیرد؟
پول دیجیتال بانک مرکزی میتواند سرعت تغییرات را افزایش دهد، اما لزوما به حذف اسکناس منجر نمیشود. اتحادیه اروپا درباره یورو دیجیتال صراحتا اعلام کرده است که این ابزار در صورت راهاندازی مکمل اسکناس و سکه خواهد بود.
تفاوت مهمی میان «دیجیتالی شدن پرداختها» و «حذف پول نقد» وجود دارد. ممکن است ۹۰ درصد خریدهای مردم با کارت و تلفن همراه انجام شود، اما همان ۱۰ درصد باقیمانده برای حفظ اسکناس کافی باشد.
آینده احتمالا بدون پول نقد نیست
روند فعلی نشان میدهد سهم پرداختهای دیجیتال در سالهای آینده افزایش پیدا خواهد کرد. پرداختهای فوری و کیف پولهای دیجیتال و کارتهای بانکی و ارزهای دیجیتال بانکهای مرکزی میتوانند وابستگی مردم به اسکناس را کمتر کنند. با این حال دادههای سال ۲۰۲۶ نشان میدهد پول نقد هنوز از اقتصاد جهانی خارج نشده است.
به همین دلیل اگر منظور از حذف پول فیزیکی کنار گذاشته شدن تدریجی آن در زندگی روزمره باشد این روند همین حالا آغاز شده است. اما اگر منظور ناپدید شدن کامل اسکناس و سکه از مبادلات باشد هیچ تاریخ قطعی برای آن وجود ندارد.
احتمالا آینده اقتصادی جهان نه کاملا نقدی خواهد بود و نه کاملا بدون پول نقد. سناریوی محتملتراقتصادی است که پرداخت دیجیتال روش اصلی باشد و اسکناس همچنان به عنوان یک ابزار پشتیبان و قابل دسترس باقی بماند.
تازه ها
پیشنهاد سردبیر
تهیهکننده برنامه شبکه نسیم از دغدغههای تولید برنامهاش گفت:
جزئیات خواندنی از رئالیتیشو «جونمون»؛ وقتی سپند امیرسلیمانی و همسرش از بطن زندگی به قاب شبکه نسیم میآیند
گفت و گو
عضو کمیسیون اجتماعی مجلس در گفتوگو با جامجم آنلاین:
حق بازنشستگی خبرنگاران قربانی اختلافات اداری نشود
در گفتوگو با جامجم آنلاین عنوان شد
نذر کتاب؛ وقف دانایی برای گسترش عدالت فرهنگی
در گفتوگو با جامجم آنلاین تشریح شد
فاصله ایران با پیشروان هوش مصنوعی قابل جبران است
جامجم آنلاین بررسی کرد