گفتوگو با فرشید شکیبا، مدیر واحد دوبلاژ سیما
چرا صدای هنر فاخر تلهتئاتر دوباره در تلویزیون میپیچد؟
فرشید شکیبا، مدیر واحد دوبلاژ سیما از استراتژی جدید این واحد برای احیای تلهتئاتر و استفاده از آن به عنوان یک «سرمایهگذاری فرهنگی» میگوید. او معتقد است تلهتئاتر نه تنها فضایی برای ارتقای ادبیات در دوبله است، بلکه به عنوان «مدرسه فکری» و فرصتی برای انتقال تجربیات پیشکسوتان به نسل جوان عمل میکند.
به گزارش جام جم آنلاین در روزگاری که سرعت تولیدات تصویری بر عمق محتوا سایه افکنده، واحد دوبلاژ سیما در اقدامی راهبردی به سراغ احیای قالب «تلهتئاتر» رفته است. این تصمیم نه یک بازگشت ساده به گذشته، بلکه تلاشی هوشمندانه برای ارتقای ذائقه شنیداری مخاطبان و پیوند دوباره با ادبیات نمایشی فاخر است. به این بهانه گفتوگویی با فرشید شکیبا، مدیر واحد دوبلاژ سیمای رسانه ملی داشتیم که در ادامه آمده است.
بعد از سالها وقفه، چه شد که دوبله تلهتئاتر دوباره اهمیت پیدا کرد؟ آیا این کار برای پاسخ به نیاز مخاطبان خاص است، یا بخشی از برنامه شما برای بالا بردن کیفیت کلام و ادبیات در دوبله است؟
دوبلاژ در ذات خود، فراتر از ترجمه صرف، یک هنر «بازآفرینی» است. ما در دوران فعلی، با هجوم محتواهای سریع و گذرا مواجهیم و تلهتئاتر، آن نقطه امنی است که مخاطب را به تأمل دعوت میکند. احیای این قالب، یک ضرورت برای «حفظ ذائقه شنیداری و دیداری» جامعه است. این اقدام صرفاً پاسخ به قشر نخبه نیست، بلکه یک «سرمایهگذاری فرهنگی» برای تمام مخاطبان است تا با ادبیات فاخر نمایشی در پیوند باشند. استراتژی ما در مدیریت دوبلاژ سیما، ارتقای جایگاه کلام است؛ تلهتئاتر بهترین بستری است که در آن کلمات وزن میگیرند و دوبلور باید با تمام توان بیان خود، جان نمایش را به تصویر بکشد.
دوبله تئاتر تلویزیونی کار بسیار دشواری است چون همهچیز به کلام بستگی دارد. در فیلمهایی مثل «اسب جنگی» که فضای تئاتر گونهای دارند، چطور صدای دوبلورها را طوری تنظیم کردید که صدای سالن و حالوهوای نمایش حفظ شود و مصنوعی به نظر نرسد؟
در این نوع دوبله ما با یک اثر سینمایی که «کات»های متعدد دارد مواجه نیستیم. در تلهتئاتر، تداوم حس، حیاتی است. برای حفظ اتمسفر، ما از تکنیکهای «صدابرداری صحنهای» در استودیو استفاده کردیم. یعنی گوینده باید بداند در چه فضایی (تالار، اتاق بسته یا فضای باز صحنه) قرار دارد و بر اساس آن، نه تنها حجم صدا، بلکه جنس طنین و فرکانسهای کلامش را تنظیم کند. در آثاری که نام بردید، تلاش کردیم «فاصلهی صوتی» بین بازیگران حفظ شود تا مخاطب تلویزیونی، حس حضور در ردیفهای اول تماشاخانه را داشته باشد. این یعنی کار ما در اتاق فرمان، بیش از آنکه میکس فنی باشد، «مهندسی حس تئاتری» است.
چرا در لیست آثار دوبله شده، از شکسپیر تا کارهای مدرن را انتخاب کردید؟ آیا هدف فقط نشان دادن تئاترهای مشهور است یا میخواهید مفاهیم اخلاقی، حقوقی و تاریخی را در قالب نمایش به مخاطب امروزی ارائه دهید؟
انتخاب بر پایه «اثرگذاری ماندگار» است. متون کلاسیک مثل آثار شکسپیر، کهنالگوهای رفتاری و اخلاقی انسان هستند که هرگز کهنه نمیشوند. هدف ما صرفا انتخاب یک متن نمایشی نبوده، بلکه به دنبال آثاری بودیم که بتوانند چالشهای بنیادین انسان (عدالت، قدرت، انتقام، عشق) را به زبان روز و قابل فهم ترجمه کنند. در فرآیند ترجمه و مدیریت دوبلاژ، تأکید ویژهای بر «بومیسازی لحن» داشتیم؛ به طوری که ضربآهنگ زبان فارسی در خدمت دیالوگهای نمایشی قرار بگیرد و مخاطب، بیگانه با مفاهیم اثر نباشد. ما به دنبال آنیم که نمایش، از یک سرگرمی ساده به یک «مدرسه فکری» تبدیل شود.
تلهتئاتر عرصهی درخشش اساتید دوبله است. معیار شما برای ترکیب پیشکسوتها و گویندگان جوان در کارهای اخیر چه بود؟ آیا این پروژهها میتوانند به نوعی کلاس درس عملی برای انتقال تکنیکهای بیان تئاتری به نسل جدید باشند؟
این پرسش، قلب دغدغههای ما در مدیریت دوبلاژ است. تلهتئاتر، «میدان آزمون» بزرگی است. ما در این پروژهها از ترکیب «تجربه و انرژی» استفاده کردیم. کنار هم قرار گرفتن گویندهای که دهها سال سابقه دارد با گویندهای جوان، صرفاً یک چیدمان حرفهای نیست؛ بلکه یک «سنت آموزشی زنده» است. وقتی یک پیشکسوت در حال نقشگویی است، نسل جوان با مشاهده نحوه تنفس، فراز و فرود صدا و کنترل احساسات او، درسهایی میآموزد که در هیچ کتابی پیدا نمیشود. بله، ما این آثار را به عنوان فرصتی برای انتقال تکنیکهای بیان نمایشی در نظر گرفتهایم و معتقدم این بهترین راه برای تربیت نسل آینده دوبله است.
موفقیت «زندگی پای» نشان داد که مخاطب خواهان تلهتئاترهای خوب است. برای تداوم این مسیر و تأمین متون نمایشی قوی چه فکری کردهاید؟ آیا قصد دارید این آثار را در قالب بستههای تخصصی (مثل هفتههای نمایش اقتباسی) پخش کنید؟
نگاه ما به این موضوع، کوتاهمدت نیست. برنامهریزی اداره کل تامین برنامه و امور بین الملل سیما و همینطور شبکه چهار سیما برای تأمین آثار، به صورت «موضوعی و دورهای» تنظیم شده است. ما میخواهیم تلهتئاتر، یک جایگاه ثابت و مشخص در جدول پخش تلویزیون داشته باشد. مخاطب امروز هوشمند است و اگر آثار را باکیفیت عرضه کنیم، به آن اعتماد میکند. هدف نهایی ما، تبدیل این بازگشت به یک «جریان مستمر فرهنگی» است که دوبله ایران را دوباره به جایگاه حقیقیاش به عنوان هنر کلام نمایشی بازگرداند.
