قطعه ای دلنشین از تاریخ دوبلاژ ایران

از آغاز دوبله با کار‌های پلیسی تا مدیریت دوبلاژ

امیرهوشنگ قطعه ای متولد هفتم فروردین ماه ۱۳۱۷ (به روایتی دیگر ۱۳۱۵) در تهران، از اواخر دهه ۳۰ وارد گویندگی دوبلاژ شد و کارش را در استودیو‌هایی مانند «ایران فیلم» (خانه سینمای فعلی) و «شهاب» با کار‌هایی نظیر آثار پلیسی کوتاه نیم ساعته آغاز کرد.

در همان اوایل کار در دوبلاژ به واسطه ارایه استعداد‌ها و توانایی‌های خود توانست جایگاه مناسبی در دوبله به دست آورد و در اولین سریال تلویزیونی که در ایران دوبله و پخش شد (به نام «پلیس بین الملل») گوینده نقش اصلی بود و نیز در مجموعه تلویزیونی «تحت تعقیب» (جایزه) که طولانی و ۱۱۵ قسمتی بود، به جای استیو مک کوئین گویندگی کرد. در ادامه از سال ۱۳۴۳ به مدیریت دوبلاژ هم رسید و آثار مختلفی را در طی چند دهه فعالیت در دوبلاژ، مدیریت کرد، نظیر مدیریت دوبله سریال «دکتر کیلدر» که ناصر ممدوح گوینده نقش اصلی آن یعنی دکتر کیلدر بود، و نیز مدیریت دوبلاژ «مرد آرام» در دوبله دوم این فیلم مطرح.

از لیبرتی والانس تا کاپیتان موناستاریو

زنده یاد قطعه ای گاهی با بم و خش دار کردن صدای خود به خوبی به جای نقش‌های خشن با خصایص منفی صحبت می کرد، نظیر گویندگی به جای شخصیت تبهکار و زورگوی لیبرتی والانس با بازی لی ماروین در فیلم معروف «مردی که لیبرتی والانس را کشت» و یا به جای شخصیت خشن ویل داناهو (برادر مری کیت داناهو) با بازی ویکتور مک لاگلن در فیلم درخشان «مرد آرام» که هر دو از ساخته های جان فورد بودند.

گاهی نیز با صدای اصلی خود نقش یک نظامی بدجنس و حیله گر و زورگو را گویندگی می‌کرد، نظیر نقش کاپیتان موناستاریو فرماندار نظامی کالیفرنیای اسپانیای آن دوران در سریال قدیمی و محبوب «زورو». 

برخی اوقات با تغییر صدای اعجاب انگیزی صحبت می¬کرد، نظیر آنچه که برای دوبله شخصیت عجیب و غریب اسمیگل در فیلم معروف «ارباب حلقه ها» اجرا کرد.

 برخی اوقات با لحن فردی صحبت می کرد که انگار در گفتار مشکل دارد، نظیر هنرنمایی¬اش برای شخصیت خاص و عجیب نصاب و تعمیرکار تلویزیون‌های کابلی با بازی جیم کری در فیلم «پسر کابلی».

 برخی اوقات نیز با لحنی ملایم و زیر به جای افراد مثبت و دوست داشتنی و مهربان گویندگی می کرد، نظیر شخصیت لوزومی (پسرخوانده اوشین و فرزند کایو) در سریال خاطره انگیز «سال‌های دور از خانه» و نیز شخصیت استاد تیراندازی در سریال دوست داشتنی «جنگجویان کوهستان» که عضو گروه لیانگ شان پو و همراه با مبارزات عدالت خواهانه لینچان شد.

گویندگی در فیلم «تفنگ های بزرگ» از فیلم‌های لورل و هاردی در نقش یک افسر ارتش، دوبله در سریال «شمال ۶۰» و گویندگی در فیلمهایی، چون «مرد عنکبوتی»، «ساعت شلوغی»، «آرزو‌های بزرگ»، «دیوید کاپرفیلد»، «پسران بد»، «قطار سریع السیر فون راین»، «سفر شگفتا نگیز»، «دنیا کافی نیست» و ... نمونه هایی دیگر از هنرنمایی های درخشان امیرهوشنگ قطعه ای در دوبله آثار خارجی هستند.

از روزی روزگاری تا چاق و لاغر

اما در دوبله فیلم‌ها و سریال‌های ایرانی، صدای امیرهوشنگ قطعه ای یادآور نقش‌های خاطره¬انگیزی، چون شخصیت مخور با بازی صدرالدین حجازی در مجموعه تلویزیونی دوست داشتنی «روزی روزگاری» و نیز نقش دیگری از این بازیگر در فیلم «روز شیطان» است؛ همچنین صدای بازیگری به جای مجید میرزاییان در مجموعه تلویزیونی «تازیانه بر باد»، دوبله به جای اکبر سنگی در نقش مفاخر-الملک از سرکرده های قشون قزاق در سریال خوش ساخت «کوچک جنگلی»، گویندگی به جای برخی نقش آفرینی های حسن رضایی در نقش‌هایی خاکستری در فیلمهایی، چون «دایان باخ»، «عقرب» و «بالاتر از خطر»، گویندگی به جای محمود بصیری در فیلم «زرد قناری»، صداپیشگی به جای مرتضی ضرابی در فیلم «دو روی سکه»، دوبله به جای اصغر نقی زاده در نقش رزمنده غواص در فیلم «مهاجر»، و نیز صداپیشگی در نقش ابوزبید (مشاور مکار ولید) با بازی سیاوش شاکری در سریال «امام علی».

از دیگر گویندگی های شیرین و جذاب و خاطره ساز زنده یاد قطعه ای در آثار ایرانی مربوط به سری چهارم سریال شیرین «چاق و لاغر» و صداپیشگی در نقش رییس بزرگ با بازی فریدون آهی بود، نقشی از جنس ترکیب کمیک و منفی، و نیز گویندگی به جای رسول نجفیان در نقش رییس پلیس شهر خیالی در «دزد عروسک ها»، آثاری درخشان برای کودکان، زمینه ای که امیرهوشنگ قطعه ای در قالب کارتون‌ها و انیمیشن ها نیز همکاری‌های متعدد و دلچسبی برای آن داشته و برای کودکان یادآور خاطرات دلچسبی در دهه های شصت و هفتاد بوده است؛ مدیریت دوبلاژ، روایت، صداپیشگی و گویندگی تیتراژ در کارتون‌های ماندگار مختلفی چون: «بلفی و لی لی بیت»، «سرزمین آدم کوچولوها»، «گوریل انگوری»، «دختری به نام نل»، «خاله ریزه و قاشق سحرآمیز»، «بنر» (بنل سنجاب کوچولو)، «ماسک»، «پروفسور بالتازار». 

امیرهوشنگ قطعه ای، این پیشکسوت کاربلد و بااخلاق دوبله ایران سرانجام در هجدهم دی ماه ۱۳۹۰ درگذشت، درحالیکه صدا و هنر و خاطرات دلنشین او در میان ما زنده و ماندگار است. روحش شاد و یادش گرامی.