حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
جنگ روایتها و هیپنوتیزم رسانهای
میثم موسیپور، کارشناس رسانه معتقد است تمرکز مداوم رسانههای خارجی بر سناریوهای جنگ و بحران، میتواند افکار عمومی را در معرض «هیپنوتیزم رسانهای» قرار دهد و ادراک جامعه از واقعیتهای کشور را تحت تأثیر روایتهای بحرانمحور قرار دهد.
به گزارش جام جم آنلاین از روابط عمومی معاونت صدا، میثم موسیپور، کارشناس رسانه، فضای مجازی و مشاور مدیر شبکه رادیویی گفتوگو، درباره تأثیر روایتهای رسانهای بر افکار عمومی اظهار کرد: در ماههای اخیر یکی از پررنگترین موضوعات در فضای رسانهای کشور، اخبار مربوط به احتمال جنگ میان آمریکا و رژیم صهیونیستی با ایران و همچنین بحث مذاکره میان ایران و آمریکا بوده است. حجم قابل توجهی از تولیدات خبری رسانههای خارجی و همچنین برخی بازنشرها در فضای داخلی حول همین محور شکل گرفته است. استمرار چنین فضایی موجب شده ذهنیت بخشهایی از افکار عمومی تحت تأثیر یک روایت غالب قرار گیرد؛ روایتی که عمدتاً بر القای نگرانی و نااطمینانی تمرکز دارد.
وی افزود: در ادبیات ارتباطات، چنین شرایطی به نوعی «اضافهبار اطلاعاتی» و «چارچوببندی رسانهای» منجر میشود. زمانی که یک موضوع خاص به طور مداوم و گسترده بازتولید میشود، مخاطب به تدریج آن را به عنوان مهمترین مسئله کشور درک میکند، حتی اگر در واقعیت، مسائل و اولویتهای متنوع دیگری نیز در جامعه جریان داشته باشد.
این کارشناس رسانه با اشاره به نقش رسانههای خارجی در فضای خبری کشور گفت: بخش قابل توجهی از این فضای خبری از سوی رسانههای خارجی و شبکههای فارسیزبان خارج از کشور تولید میشود. این رسانهها با تمرکز مداوم بر سناریوهای جنگی و برجستهسازی احتمال درگیری نظامی تلاش میکنند نوعی فضای روانی پرتنش ایجاد کنند.
موسیپور ادامه داد: در بسیاری از موارد، این روایتها در شبکههای اجتماعی داخلی نیز بازنشر میشوند و به سرعت در چرخه اطلاعرسانی داخلی گردش پیدا میکنند. چنین فرآیندی عملاً موجب میشود دستورکار رسانهای کشور تا حدی تحت تأثیر تولیدات رسانههای بیرونی قرار گیرد و برخی کانالهای خبری به منظور جذب مخاطب، کورکورانه مطالب خبری منفی را بازنشر کنند.
وی درباره آثار تداوم انتشار اخبار تهدیدآمیز و جنگی تصریح کرد: غلبه اخبار تهدیدآمیز و جنگی میتواند پیامدهای روانی و اجتماعی متعددی داشته باشد. نخستین اثر آن شکلگیری نوعی نگرانی جمعی و احساس نااطمینانی نسبت به آینده است. وقتی مخاطب به طور مداوم با اخبار جنگ، تحریم یا تهدید نظامی مواجه شود، این تصور در ذهن او شکل میگیرد که جامعه در آستانه یک بحران بزرگ قرار دارد.
مشاور مدیر رادیو گفتوگو افزود: در حوزه مطالعات ارتباطات، این پدیده گاه با اصطلاح «هیپنوتیزم رسانهای» توصیف میشود؛ وضعیتی که در آن تکرار مستمر یک روایت خاص، ذهن مخاطب را در چارچوب همان روایت تثبیت میکند. در چنین شرایطی حتی اخبار مثبت یا واقعیتهای متفاوت نیز کمتر مورد توجه قرار میگیرد، زیرا ذهن مخاطب از پیش در چارچوب بحران قرار گرفته است.
موسیپور در ادامه با اشاره به تجربه برخی کشورها در شرایط تنش گفت: بررسی تجربه برخی کشورها نشان میدهد که مدیریت فضای رسانهای در بحران از اهمیت بالایی برخوردار است. برای نمونه در جریان جنگ روسیه و اوکراین، اگرچه جنگ در میدان واقعی در حال وقوع است، اما بخش بزرگی از فضای رسانهای روسیه همچنان به موضوعات اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و زندگی روزمره اختصاص دارد.
وی اظهار کرد: سهم اخبار مستقیم جنگ در بسیاری از مقاطع حدود ۲۰ درصد از کل جریان خبری بوده است. این رویکرد رسانهای باعث میشود جامعه در وضعیت «ادراک دائمی بحران» قرار نگیرد و فعالیتهای عادی اقتصادی و اجتماعی ادامه یابد. مقایسه این تجربه با فضای رسانهای ایران نشان میدهد که در برخی مقاطع، افکار عمومی کشور بیش از واقعیتهای موجود تحت تأثیر روایتهای جنگی قرار گرفته است.
این کارشناس رسانه درباره نقش دستگاههای اجرایی و رسانهها در مدیریت فضای روانی جامعه اظهار کرد: مدیریت فضای رسانهای تنها به تولید خبر محدود نمیشود. دستگاههای اجرایی نیز با عملکرد شفاف و پاسخگو میتوانند زمینه شکلگیری اعتماد و همدلی اجتماعی را فراهم کنند. وقتی مردم احساس کنند مسائل کشور با برنامه و تدبیر در حال مدیریت است، فضای روانی جامعه نیز آرامتر خواهد شد.
وی افزود: رسانهها در این میان نقش پل ارتباطی میان مردم و مسئولان را دارند. اطلاعرسانی دقیق درباره اقدامات اجرایی، پیشرفت پروژهها و برنامههای توسعه میتواند به کاهش فضای نگرانی و افزایش همبستگی اجتماعی کمک کند.
وی تأکید کرد: بخش مهمی از رقابتها در جهان امروز در حوزه «جنگ ادراکی» و «نبرد روایتها» جریان دارد. در این میدان، رسانهها و تولیدکنندگان محتوا نقشی تعیینکننده در شکلدهی به تصویر ذهنی جامعه دارند.
این کارشناس رسانه تأکید کرد: بخش مهمی از رقابتها در جهان امروز در حوزه «جنگ ادراکی» و «نبرد روایتها» جریان دارد. در این میدان، رسانهها و تولیدکنندگان محتوا نقشی تعیینکننده در شکلدهی به تصویر ذهنی جامعه دارند.
موسیپور در پایان گفت: هر فرد و هر رسانهای که در مسیر اطلاعرسانی فعالیت میکند، میتواند در تقویت همبستگی اجتماعی و کاهش فضای ناامیدی نقش ایفا کند. هدایت فضای رسانهای به سمت واقعگرایی، امیدآفرینی و تقویت اعتماد عمومی، میتواند جامعه را در برابر موجهای خبری منفی و عملیات روانی مقاومتر سازد و مسیر حرکت کشور را از فضای اضطراب به سمت پویایی و امید هدایت کند.
گفت و گو
