: حتما شما هم بارها جمله « همه ایران سرای من است» را شنیده اید. خیلی ها معتقدند تلویزیون به عنوان رسانه ملی می تواند با پخش آثاری به زبان و لهجه های محلی نقش مهمی در ترویج این فکر داشته باشد.
کد خبر: ۱۳۸۵۸۵
آیا تولیدات تلویزیونی به این مساله توجه کافی دارند؛ سالهاست که تلویزیون با تقویت شبکه های محلی تلاش می کند در سطح استان ها، با ساخت و نمایش برنامه هایی به زبان محلی ، فرهنگ بومی را تقویت کند ، اما در ترویج این مساله شبکه های ملی سهمی جدی دارند زیرا برنامه های تولید شده در این شبکه ها، در سراسر کشور پخش می شوند و اگر این برنامه ها رنگ و بوی بومی به خود بگیرند در تمامی نقاط کشور این ایده ترویج می شود. سریال «سلام» محصول شبکه 5 سیما یکی از آثاری بود که مدتی پیش پخش شد و در آن لهجه های محلی مختلفی مورداستفاده قرار گرفت . شخصیت سرهنگی که در این سریال با لهجه شیرازی صحبت می کرد ، حضور شخصیتی دیگر که به لهجه مشهدی گفتگو می کرد و حضور شخصیت های گوناگونی از شمالی گرفته تا آذری سبب شده بود تا این اثر رنگ آمیزی و تنوع لهجه خوبی به خود بگیرد. محمدرضا فرزین ، کارگردان این سریال درباره علت این رویکرد می گوید: نامگذاری امسال به نام «سال انسجام ملی و وحدت اسلامی» مهمترین انگیزه برای پرداختن به لهجه های محلی در این سریال بود. می خواستیم به سمتی برویم که در این سریال همه ایران را ببینیم . در ابتدا قرار بود شخصیت سرهنگ فردی مشهدی باشد و از مشهد به تهران منتقل شود اما در نهایت با انتخاب محمود پاک نیت به عنوان بازیگر این نقش و بعد از عوض شدن گروه نویسندگان ، با حضور نویسندگانی که اصلیت شیرازی داشتند ازگویش مشهدی به گویش شیرازی رسیدیم . وی هدف از انتخاب این لهجه های گوناگون در سریال را این گونه عنوان می کند: در شهر تهران خرده فرهنگ ها و لهجه های گوناگونی وجود دارد و این مساله ، شهر تهران را به نمونه کوچکی از کشور تبدیل کرده است . از سوی دیگر در پشت صحنه سریال های تلویزیونی ، عوامل فنی از همه جای ایران حضور دارند اما گاهی در سریال ها به دلیل گویش تهرانی و فضای تهران فقط تهران را می بینیم . در زمان ساخت این سریال هم مدیر گروه فیلم و سریال شبکه 5 سیما تاکید داشت در بخش های مختلف سریال نام مناطق مختلف تهران همچون : شهریار، پردیس و... ذکر شود تا بیننده احساس کند این سریال به همه جا تعلق دارد. فرزین در ادامه می افزاید: البته زبان اصلی این سریال گویش تهرانی است اما گاهی به فراخور داستان لهجه های مختلفی در آن استفاده می شود. وی با اشاره به نکته ای دیگر می گوید: در بخش هایی از داستان هم به دلیل حضور شخصیت هایی از قومیت لر ، ترک ، بلوچ و ترکمن از زبان این مردم هم استفاده کردیم البته فرزین نسبت به استفاده از لهجه ها ، انتقادی را هم مطرح می کند: متاسفانه در صدا و سیما گاهی استفاده از لهجه ، شکل فکاهی و طنز به خود می گیرد. گاهی هم از مساله لهجه ها برای هجو برخی موضوعات استفاده شده است اما تلاش ما این بود تا در این سریال از لهجه ها به شکل صحیح استفاده کنیم.
راه اندازی یک کانال ملی
حضور لهجه های مختلف در یک سریال یا فیلم باعث جذابیت کار می شود و بینندگان مختلف یک اثر نمایشی احساس می کنند در کلیت اثر سهیم هستند. درباره این مساله یکی از برنامه سازان شهرستانی که سریال او این روزها از شبکه یک سیما در حال پخش است ، می گوید: مخاطبان تلویزیون دوست دارند به همان اندازه که در محیط زندگی خود با قومیت های مختلفی از ایران مواجه می شوند ، در برنامه های نمایشی هم افرادی را ببینند که با لهجه های گوناگون صحبت می کنند. باقر پیران ، کارگردان سریال «باجناق ها» در ادامه این مطلب اضافه می کند: چند سال قبل سری اول سریال باجناق ها با هدف پخش از شبکه استانی تولید شد اما بعد از آماده شدن کار ، مسوولان سیمای استان ها اعلام کردند کار برای پخش از شبکه سراسری هم مناسب است و به همین دلیل کار به زبان آذری و با زیرنویس فارسی پخش شد اما سری دوم این برنامه ، با هدف پخش از شبکه های سراسری به زبان فارسی تولید و به همین زبان هم پخش شد. پیران درباره نقش و اهمیت زبانها و لهجه های محلی در جذابیت یک برنامه نمایشی می گوید: در هر یک از مناطق کشورمان با توجه به رواج لهجه و زبان خاص ، ضرب المثل ها ، جملات قصار و اشعار محلی زیادی وجود دارد که می تواند برای یک اثر نمایشی جذاب باشد. از سوی دیگر اگر بازیگر محلی لهجه داشته باشد ، این مساله به یک اثر رنگ و بویی زیبا می دهد. در نسخه فعلی باجناق ها هم بازیگری همچون : هوشنگ حریرچیان با لهجه اصفهانی صحبت می کند و محمدرضا شهرستانی نیز لهجه ای شمالی دارد. هاشم چاوشی نیز ته لهجه ترکی دارد اما زبان اصلی آنها فارسی است . پیران معتقد است در سریال های تلویزیونی به دلیل طولانی بودن سریال و مخاطب عام تر آن ، پخش اثر به زبان یا لهجه ای محلی چندان مناسب نیست اما این شیوه در فیلمهای تلویزیونی نتیجه بهتری می دهد. او در توجیه این مساله می گوید: با وجود تنوع زبان ها و لهجه های مختلف در کشور ، زبان فارسی جایگاه خود را دارد و به عنوان زبان رسمی کشور در مدارس تدریس می شود. در سری اول سریال باجناق ها هم افرادی که با کار ارتباط برقرار کردند ، یا افراد آذری زبان بودند یا افرادی که با این زبان آشنایی داشتند و به همین دلیل طیف وسیعی مخاطب کار نبودند. این شیوه بیشتر مناسب فیلمهای تلویزیونی است . در فیلم «ایکی سلطان» که در جشنواره اخیر تولیدات مراکز نیز مورد استقبال قرار گرفت ، این شیوه را استفاده کردم و در این فیلم زبان آذری لهجه غالب کار بود. اما درباره یک سریال استفاده از لهجه باید محدود به برخی تکیه کلام ها و جملات قصار باشد. راه اندازی یک شبکه ملی یکی از پیشنهادهایی است که پیران ارائه می کند کانالی که در آن برنامه هایی به تمامی زبان های ملی ارائه شود تا همه مخاطبان با قومیت های مختلف بتوانند از برنامه های این شبکه استفاده کنند. اما آیا این پیشنهاد مورد توجه مسوولان تلویزیون قرار می گیرد؛