در جست و‌جوی بازی ایرانی

گمشده‌ای به نام بازی

20 سال است که شورای نظارت بر ساخت، طراحی، واردات و توزیع اسباب بازی، با مصوبه شورای‌عالی انقلاب فرهنگی شکل گرفته و آیین نامه اجرایی آن را شورای فرهنگی عمومی تصویب کرده و به کانون پرورش فکری کودکان اعلام کرده است. کانونی که ریاست این شورا را هم بر عهده دارد. اما اعضای این شورا چه کسانی هستند؟ آموزش و پرورش، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی (یک کارشناس هنری و یک کارشناس فرهنگی)، وزارت صنعت و معدن و تجارت (بخش صنعت و بخش بازرگانی)، وزارت بهداشت (دو روان‌شناس در حوزه کودک)، وزارت علوم، صداوسیما والبته اتحادیه صنف پلاستیک و نایلون .

وظایف این شورا هم مشخص است. اول ساماندهی موضوع اسباب‌بازی از طریق هدایت، حمایت و نظارات بر طراحی، ساخت، واردات و توزیع اسباب‌بازی کودکان و در مرحله بعد تدوین آیین‌نامه‌ها، دستورالعمل‌ها و ضوابط و مقررات، سیاست‌ها و خط مشی‌های ناظر بر حمایت، هدایت و نظارت بر طراحی، ساخت و واردات و صادرات و توزیع اسباب‌بازی.اما آنچه در این میان بسیاری از کارشناسان این حوزه به آن باور دارند این است که اسباب‌بازی‌ها در ایران پیوست فرهنگی ندارند. در بسیاری از کشورهای دنیا قبل از آمدن یک اسباب بازی، کارتون و فیلم آن ساخته می‌شود. مصداق همین مورد را شاید در جریان عروسک‌های دارا و سارا ببینیم. عروسک‌هایی که قرار بود سیطره «باربی» را در بازار عروسک ایران بشکند اما به دلیل نداشتن عقبه‌ای ذهنی برای کودکان با وجود تبلیغات فراوان شکست خورد.

حکومت اسباب‌بازی‌های خارجی

هرگونه ترخیص در سطح کشور باید با مجوز کانون پرورش فکری کودکان باشد. اما آمارهایی که توسط پژوهشکده صداوسیما منتشر شده است روایت‌های تلخی به همراه دارد. این آمارها از کمیسیون ستادی در استان تهران صورت گرفته است، ستادی که وظیفه نظارت بر 300 فروشگاه در تهران را به‌عهده داشته است و بررسی در حوزه واردات اسباب بازی، با حضور کارشناس شورای نظارت بر اسباب بازی، کارشناس وزارت صنعت و معدن و ستاد نشان می‌دهد 90درصد اسباب بازی‌های موجود در بازار وارداتی است و تنها 10 درصد ساخت داخل است و جالب این‌که در سال 96 ماهانه 5/7 میلیون دلار اسباب بازی از مبادی قانونی وارد کشور شده است. در این میان نگاهی به آمار دبیرخانه شورای نظارت بر اسباب‌بازی هم جالب توجه است. براساس این آمار ارزش دلاری اسباب‌بازی در سال 95، 80 درصد نسبت به سال 94 رشد داشته و از نظر ریالی این رشد 86 درصد بوده است.

وقتی اسباب‌بازی اتحادیه ندارد

یک مشکل اساسی در صنعت اسباب بازی که بیش از دو دهه است حل نشده، این است که اتحادیه مستقلی برای این صنعت وجود ندارد. بخش واردات آن برعهده اتحادیه خرازها و بخش تولیدات داخل برعهده اتحادیه نایلون و پلاستیک است که همین جداسازی دو اتحادیه، مشکلات فراوانی به بار آورده است؛ ضمن این‌که بعضی اسباب بازی‌های چوبی، مقوایی یا فلزی، شامل هیچ‌کدام از این دو اتحادیه نمی‌شود.وزارت صنعت باید پاسخ بدهد با توجه به وجود قانون چرا تا کنون اتحادیه تشکیل نشده است؟! یکی از دلایل آن مقاومت اتحادیه خرازها و اتحادیه پلاستیک است که زیر بار این موضوع نمی‌روند و وجود «قانون تجمیع اتحادیه‌ها» در سال 1395 را ملاک مخالفت خود برای اتحادیه شدن صنعت اسباب بازی قرار داده‌اند. اما قانون صنفی کشور می‌گوید اگر واحدی 400 فروشگاه در سطح عرضه داشت باید اتحادیه مستقل داشته باشد. طی یک تحقیق میدانی که توسط صداوسیما صورت گرفته است مشخص شد، 12هزار فروشگاه اسباب‌بازی که از یک تا هر تعداد قلم اسباب‌بازی می‌فروشد، وجود دارد، پس نمی‌خواهند این اتفاق بیفتد و این اتفاق منجر به صدمه زدن به منافع مالی برخی اتحادیه‌های دیگر شود.

بازی در آمار

سرانه اسباب‌بازی: در 5 سال اخیر سهم سرانه اسباب بازی به صورت میانگین در جهان 34‌دلار بوده است. در اروپا 250 دلار، در آمریکا 350 دلار، چین 3/6 دلار، در ایران قبلا 3 دلار بوده اما اخیرا رشد پیدا کرده است و به کمتر از 10 دلار رسیده است.

وضعیت قاچاق: 114 میلیون دلار، میزان برآورد قاچاق اسباب‌بازی، در سال 1395 بوده است. برخی عوامل منجر به افزایش روند قاچاق اسباب بازی شده است از جمله آنها وجود تعرفه‌های ناکارآمد در گمرک است. تعرفه بالا و عدم نظارت دقیق و کنترل در اظهارها باعث افزایش قاچاق شده است . تعرفه اسباب بازی در گمرکات 26 درصد و تعرفه قطعات اسباب‌بازی که رونق بازار کار و تولید را در پی دارد، 10 درصد است.

استاندارد اسباب‌بازی: از سال 82 استاندارد اسباب‌بازی اجباری شده و تحت نظر و تائید سازمان استاندارد قرار گرفته است. البته هم واردات و هم تولیدات داخل نیاز به نظارت بیشتر از سوی استاندارد دارد. مثل اسباب بازی‌هایی که آب یا تیر پلاستیکی دارند.