دولت و دولت‌آبادی در مسیر تفاهم؟!

بنا به گفته دولت‌آبادی، این اثر هم در همان روزهای دهه 60 نوشته شده و از آن موقع منتظر زمانی بوده که آن را منتشر کند. اتفاقی که در اواخر دهه 80 افتاد اما وزارت ارشاد دولت محمود احمدی‌نژاد از صدور مجوز برای این اثر خودداری کرد. با وجود منع انتشار به زبان فارسی، کلنلِ دولت‌آبادی اما به زبان‌های آلمانی، انگلیسی و عبری ترجمه و به ویترین کتابفر‌وشی‌های سوئیس، آلمان، انگلیس و اسرائیل راه یافت. نکته جالب در مورد ترجمه عبری کلنل آن‌که این کار توسط یک ایرانی ساکن سرزمین‌های اشغالی انجام گرفته است. بی.‌بی‌.سی این اتفاق را «ترکیدن بمب فرهنگی ایران در اسرائیل» توصیف کرده است. تیتری که در ظاهر خوشایند جلوه می‌کند اما ظاهرا ماجرا آنقدر هم خوشبینانه نیست که بی.‌بی‌.سی روایت می‌کند.

زوال کلنل، روایت یک افسر ارتشی است که هر یک از فرزندانش به دلایل متفاوتی با جو انقلابی 1357 همراه شده و هر کدام هم به سرنوشت خاصی دچار می‌شوند. داستان هم از یک شب بارانی آغاز می‌شود که نیروهای امنیتی برای تحویل جنازه دختر تازه اعدام شده کلنل که عضو سازمان مجاهدین بوده به منزل او مراجعه می‌کنند. توصیفاتی که رسانه‎های خارجی از جمله نیویورک‌تایمز، ایندیپندنت و سایت آمازون از کلنل داشته‌اند،‌چندان مثبت نیست. ایندیپندنت چاپ انگلیس زوال کلنل را روایت این گزاره می‌داند که چگونه انقلاب،‌فرزندان خودش را می‌خورد. نیویورک‌تایمز هم کلنل را رمانی بر بستر عواقب خشونت‌بار انقلاب 1978 در ایران و تبعات بعدی آن توصیف می‌کند. با این تفاصیل احتمالا دور از ذهن نخواهد بود که کلنلِ‌دولت‌آبادی حداقل در آینده نزدیک موفق به اجازه انتشار در ایران نخواهد شد.

هرچند از سال 1392 و همزمان با روی کار آمدن دولت حسن روحانی، وزارت ارشاد رفتار مهربانانه‌تری با دولت‌آبادی در پیش گرفت اما خروجی کار، تفاوت چندانی با تصمیم وزارت ارشاد دولت محمود احمدی‌نژاد نداشت.

سیدعباس صالحی که این روزها وزیر ارشاد شده است در دولت اول روحانی، معاونت فرهنگی ارشاد را به‌ عهده داشت، یکی دو مرتبه‌ای حتی خودرو به در منزل دولت‌آبادی فرستاد و او را به دفتر خود در میدان بهارستان مجلس خواند تا شنونده صحبت‌های او باشد و در ضمن، بعضی دیدگاه‌های خود را هم به طور مستقیم با آقای نویسنده در میان بگذارد.

در نهایت اما تا امروز اتفاقی برای کلنل نیفتاده است. گویا صدور مجوز برای این اثر دولت‌آبادی، آن‌قدر ریسک برای ارشاد دولت روحانی هم دارد که تا به امروز از زیر بار مسئولیت آن شانه خالی کند. با وجود ترجمه‌هایی که از این اثر صورت گرفته، دولت‌آبادی اما سعی کرده رفتار ساختارشکنانه‌ای از خود بروز ندهد. کتاب او حتی در کتابفروشی‌های تل‌آویو هم دیده می‌شود اما او در همه این سال‌ها در مقام سخن و عمل، ‌سعی کرده به‌گونه‌ای رفتار کند که خارج از چارچوب نباشد. او یکی دو مرتبه‌ای هم در حرف‌هایش به علت این رفتار خود اشاره کرده؛ او دوست دارد رمانش در ایران منتشر شود و هر گونه رفتار خارج از چارچوبی این مساله را دچار مشکل می‌کند.

حالا در شرایطی که بحث چند ساله دولت‌آبادی، کلنل بوده یک اثر دیگر او راهی بازار می‌شود. اثری که برحسب بعضی قرائن روایتی از جنگ تحمیلی با قرائت خاص دولت‌آبادی است. او برای انتشار این اثر حاضر شده بعضی اصلاحیه‌ها را بر متن خود اعمال کند. در مقابل اداره کتاب وزارت ارشاد هم به این تشخیص رسیده که متن اولیه با اعمال اصلاحیه‌، حالا قابل انتشار است و هزینه چندانی ایجاد نمی‌کند. این‌که آیا این اتفاق در مورد دیگر اثر او هم می‌افتد و کلنل قابل اصلاح خواهد بود یا نه را باید منتظر زمان ایستاد.