مثلث منافع در یک سفر غیرمعمول

این سفر اولین سفر ترامپ به خارج از کشور بود و باید به این نکته هم اشاره شود که معمول نیست اولین سفر رئیس‌جمهور آمریکا به مقصد عربستان باشد، شاید بتوان سفر به اسرائیل، اروپا یا کشوری خاص که دارای روابط استراتژیک با آمریکا باشد را مورد نظر قرار داد، اما نفس انتخاب عربستان به عنوان اولین مقصد سفر از نظر نمادین اهمیت بسیاری دارد.

سابقه سفر مقامات آمریکایی بعد از انتخاب شدن نشان‌دهنده موضوعی است که به آن اشاره کردم، انتظار هم همین است که روسای جمهور اولین سفرهای خود را در چارچوب ناتو یا کشورهای اروپایی انجام دهند. موارد نادر یا شاید هیچ موردی را نتوان در این مورد پیدا کرد که یک کشور عربی مقصد اولین سفر باشد، چنین اقدامی مرسوم نیست و نشان می‌دهد عربستان توانسته است چنین امتیازی را به ترامپ برای انجام آن ارائه بدهد. از طرف عربستان برای دقایق این سفر هم زمان‌بندی صورت گرفته بود و برنامه‌ریزی جدی در مورد آن انجام شده بود.

از طرف دیگر ذکر این نکته هم ضروری است که رئیس‌جمهور آمریکا در درون یک ساختار عمل می‌کند، در این ساختار کنگره نقش مهمی دارد، بنابراین سفر به عربستان با برنامه‌ریزی گسترده‌ای از سوی آمریکا صورت گرفته بود و ابتکار شخصی صرف از سوی ترامپ نبود.

عربستان به عنوان هدف سفر ترامپ، کشوری است که نقش ایجابی برای آمریکا دارد و به عنوان متحد استراتژیک منطقه‌ای عمل می‌کند و در ضمن کشورهای مختلفی را تحت ائتلاف در ریاض دور هم جمع می‌کند، این کشور متحد استراتژیک ‌آمریکا در منطقه در مقابل ایران عمل می‌کند، آنها موفق شدند در این سفر مرکز مبارزه با تروریسم افتتاح کنند که نقطه کانونی این تروریسم را ایران با فعالیت‌های منطقه‌ای تعریف می‌کنند. این دستاورد مهمی برای کشورهایی که در جدال با ایران قرار دارند است، هم آمریکا هم به این هدف نمادین رسید و هم عربستان به اهداف خود که تمام سیاست خارجی‌اش ایران است، همچنین سفر ترامپ به اسرائیل در ادامه سفر به عربستان به عنوان یک رقیب استراتژیکی و ایدئولوژیکی با ایران انجام شد، البته اگر عربستان با توجه به مسلمان بودن، ملاحظاتی به جهت همسایگی یا سایر مسائل با ایران دارد، اما اسرائیل همین ملاحظات را نیز ندارد. بنابراین هر دو سفر برای ایران خوشایند نیست.

اگر شخصیت تاجرمآبانه ترامپ را در نظر بگیریم که از درون این سفر به تجارتی عظیم دست یافته است تا به این ترتیب مشاغلی در درون آمریکا ایجاد شود به دلیل این‌که سلاح‌های فروخته شده آمریکا به عربستان به گونه‌ای است که حتی هدایت آن نیز در اختیار آمریکا باقی می‌ماند.

از طرف دیگر آمریکا و عربستان به این نتیجه رسیدند که برگ‌هایی از برجام بازنگری و اصلاح شود، اتفاقا این بخش‌ها دقیقا نقطه قوت برجام برای ایران است، در صورتی که آنها بخواهند زمان‌بندی خروج ایران از حیطه نظارت معطوف بر برجام طولانی‌تر شده، بازرسی‌ها مضاعف یا بخشی از دارایی‌های ایران را به عناوین دیگر بلوکه یا تحریم‌های دیگر را جهت زدودن آثار اقتصادی مثبت برجام اعمال کنند در این صورت ضربه بزرگی به برجام زده می‌شود. در غیر این صورت بعید است آنها اصل برجام را نادیده بگیرند زیرا به نفع عربستان و آمریکا نیست.

دکتر جهانبخش ایزدی / استاد دانشگاه