فقر روزنامه‌نگاری آماری در ایران؛ چرا و چگونه؟

در کشور ما اما اعداد و ارقام در رسانه‌ها جایگاه مناسبی ندارد. چند وقت پیش و بعد از حادثه‌ای که برای چند نفر از هموطنان در جاده سمنان رخ داد، ضعف آماری رسانه‌ها خود را نشان داد. در آن حادثه از قول چهار منبع خبری، چهار قول متفاوت در مورد تعداد کشته‌ها، زخمی‌ها و محل دقیق حادثه منتشر شده بود. جالب این‌که همه این منابع جزو مراجع رسمی در چنین حوادثی است. از این دست موارد بسیار است که رسانه‌ها بدون توجه به واقعیت‌ها با تکیه بر منابع ضعیف و نادرست یا حتی محاسبات غلط، اطلاعات نادرستی به مخاطبان خود داده‌اند. به نظر می‌رسد سه عامل در این مساله دخیل باشد؛

نخستین مساله، رخت بربستن عنصر دقت در روزنامه‌نگاری فعلی ایران است. با تکثیر رسانه‌ها بخصوص در فضای آنلاین، آنچه بیش از همه به چشم می‌آید سرعت و کمیت است. رقابت در این است که چه کسی می‌تواند خبر اول باشد و بیشترین خبر را در روز پوشش دهد و هیچ کس به فکر دقت در محتوا و کیفیت خبر یا گزارش نیست. در عین حال، اغلب رسانه‌ها اعتبار کمی دارند و برای آنها غلط بودن یک آمار موضوع مهمی به شمار نمی‌آید. اعتبار در بستر زمان و البته با کار کیفی و مخاطبی پابرجا به وجود می‌آید که هر سه این عناصر در محیط رسانه‌ای ایران کم است.

موضوع دوم هم این که اساسا کار کردن روی اخبار و ایجاد ارزش افزوده برای آنان یا بهتر کردن کیفیت آنها در رسانه‌های ایرانی معنایی ندارد. رسانه‌هایی که اغلب اخبار خود را به روش کپی‌ پیست برمی‌دارند، دیگر به سایت مراجع رسمی سر نمی‌زنند، خبر چند خبرگزاری را با هم مقایسه نمی‌کنند و حتی از نظر شکلی هم برای بهتر کردن وضعیت خبر کاری نمی‌کنند؛ مثل این‌که خبر افزایش قیمت را به صورت جدول دربیاورند تا میزان افزایش به چشم مخاطب بیاید.

با این دو مبنا بدیهی است انتظار استفاده از تصویر، اینفوگرافی و نیز مولتی‌مدیا برای ارائه محصول رسانه‌ای در مورد آمار بیهوده باشد؛ هر چند در برخی موارد دیده شده چنین کارهایی در محیط رسانه‌ای ایران انجام شده است. اما آنچه باطن روزنامه‌نگاری آماری را می‌سازد، همان دقت و البته ایجاد ارزش افزوده در محتوای اخبار است و پس از آن ظاهرا ارائه اخبار اهمیت پیدا می‌کند. باید به امید آن روز نشست که کیفیت جای کمیت را در رسانه بگیرد و محصولاتی اینچنینی را برای ما به ارمغان بیاورد.