انتخابات عراق ، چالش ها و مخاطرات

در حالی که کمتر از 72 ساعت تا زمان برگزاری انتخابات عمومی در عراق و زمان باقی است و آمادگی نسبتا خوبی نیز در سطح مردم و گروههای سیاسی عراقی در جهت مشارکت در عرصه انتخابات به چشم می خورد چنان که اعلام آمادگی حدود 80 درصدی مردم عراق برای شرکت در انتخابات و نیز حضور بیش از 7000 نامزد در عرصه رقابت های انتخاباتی گویای این واقعیت است ، با وجود این به نظر می رسد انتخابات عمومی در عراق همچنان با چالش های جدی مواجه است.

کد خبر: ۵۷۸۸۴

براساس سابقه ذهنی و نمونه های عینی در دنیای معاصر ، برگزاری انتخابات در هر کشور معمولا اذهان عمومی را به این قاعده و دریافت کلی یعنی شکل گیری نظام سیاسی مبتنی بر رای هر شهروند متوجه و معطوف می سازد.
این در حالی است که به نظر می رسد این قاعده کلی در عراق با چالش ها و مخالفت هایی روبه روست که چشم انداز شکل گیری نظام سیاسی براساس رای هر شهروند عراقی را با تردیدهایی مواجه کرده است . این موضوع بیش از همه به عامل جامعه شناختی و تاریخی سیاسی یعنی ساختار قومی جامعه عراق و جایگاه و وزن اجتماعی اقوام از یک سو و سابقه و نقش تاریخی سیاسی اقوام در تحولات جامعه و کشور عراق مربوط است . از منظر جامعه شناسی سیاسی ، عراق جامعه ای چند قومی است که می توان از چند زاویه به تبیین این تنوع قومی پرداخت . نخست از بعد مذهبی است که از این زاویه جامعه عراق به 2 بخش شیعه و سنی تقسیم می شود. براساس آمارهای موجود ، شیعیان که بیشتر در نواحی جنوبی و مرکزی عراق ساکن اند بیش از 60 درصد جمعیت عراق را شامل می شوند.
سنی ها با بیش از 30 درصد جمعیت عراق در نواحی شمالی ، مرکزی و غربی عراق ساکن اند. بخش اندکی در حدود 5 درصد از جمعیت عراق را نیز مسیحیان و آشوری ها تشکیل می دهند.
اگر چه تقسیم جامعه عراق براساس علایق و باورهای مذهبی ، تبیین کننده بخشی از واقعیات مربوط به تنوع و تکثر جامعه شناختی ، جامعه عراق است با این حال این تقسیم بندی گویای همه واقعیات مربوط به جامعه عراق نیست چنانکه از منظر قومی جامعه عراق به 2 بخش یعنی اکثریت عرب و اقلیت کرد تقسیم می شود.
توجه به این تقسیم بندی ها براساس معیارهای متفاوت مذهبی و قومی از آن جهت اهمیت دارد که رفتار سیاسی در جامعه عراق متاثر از ترکیب و یا بخشی از این شکاف ها و تنوعهای قومی و مذهبی است . کما این که وجود سابقه ذهنی و تاریخی هر قوم در زمینه تاثیرگذاری بر تحولات سیاسی عراق ، انتظارات و توقعات حال و آینده هر یک از اقوام و مذاهب موجود را در جهت مشارکت و یا مخالفت با روند سیاسی موجود در این کشور رقم می زند.
در وضعیت فعلی عرصه سیاسی جامعه عراق بویژه انتخابات عمومی در این کشور نیز به شکل جدی متاثر از دریافت تاریخی ، اجتماعی و سیاسی هر یک از اقوام و مذاهب موجود و تلاش آنها برای تاثیرگذاری بر روند تحولات عراق از طریق مشارکت و یا مخالفت با انتخابات عمومی در این کشور است . در این میان اکثریت بیش از 60 درصد شیعه عراق با اتکاء بر اکثریت عددی خود و به دلیل برخورداری از تشکل سیاسی و اجتماعی و نیز با توجه به این که انتخابات عمومی را مناسب ترین محمل برای خروج از دوران طولانی سرکوب و انزوای سیاسی و مشارکت جدی در ساختار سیاسی جامعه عراق تشخیص داده است ، خواستار حضور و مشارکت در عرصه انتخابات عمومی است . این در حالی است که وجود عوامل و عناصر وحدت بخش و هدایتگر در سطح جامعه شیعه عراق ، انگیزه شیعیان را برای مشارکت در انتخابات دوچندان ساخته است . اگر چه وجود برخی عوامل مشابه در سطح جمعیت کرد عراق همچون سابقه طولانی سرکوب و انزوا و تلاش برای خروج از احساس غبن تاریخی ، انگیزه آنها را برای شرکت در انتخابات عمومی توجیه می کند ، با وجود این تجربه یک دهه خودمختاری در مناطق کردنشین پس از جنگ اول امریکا بر ضد عراق ، انگیزه کردها برای مشارکت در ساختار سیاسی عراق و با هدف حفظ و افزایش این سطح از خودمختاری را افزایش داده است . در این میان بخش دیگری از جامعه عراق یعنی جمعیت سنی این کشور تقریبا رفتاری متفاوت از خود بروز داده است . اگر چه نمی توان مخالفت با برگزاری انتخابات را به کلیت جمعیت سنی عراق نسبت داد ، اما می توان این واقعیت را پذیرفت که مخالفت با برگزاری انتخابات در عراق در سطح جمعیت سنی عراق از جمله در سطح رهبران سیاسی و مذهبی سنی جنبه عمومی یافته است . این مخالفت در سطح مردمی اگر چه کمتر و ملایم تر ولی در عرصه رهبران گروههای سیاسی و مذهبی و بویژه در سطح گروههای مسلح غیرقانونی و در شکل گروههای تروریستی تند و جدی است . این مخالفت ها هم اکنون در شکل مخالفت با برگزاری انتخابات و اخیرا در شکل مخالفت و تعارض با جامعه شیعه عراق در حال تحول است.
در واقع سنی هان عراقی بویژه گروههای سیاسی متعلق به جامعه سنی و عقبه سیاسی آنها در کشورهای عربی منطقه ، برگزاری انتخابات در عراق را به معنی حذف جایگاه تاریخی گذشته و تنزل جامعه سنی به سطح یک اقلیت سیاسی در عراق و مهمتر از آن نهادینه شدن این جایگاه برای سنیان در حال و آینده عراق می دانند.
به همین دلیل راهکار جلوگیری از تحقق این رویداد تلخ ، مخالفت با برگزاری انتخابات و به شکل مخالفت با شیعیان طرفدار انتخابات تشخیص داده شده است.همین موضوع نگرانی هایی در زمینه ایجاد چرخش در مسیر تحولات عراق و گرایش آن به سمت منازعات و درگیری های قومی را افزایش داده است . جالب توجه آن است که از ابتدای اشغال عراق محافل و جریان هایی در این کشور کوشیدند تا شیعیان این کشور را به سمت جنگ و درگیری با اشغالگران سوق دهند.
چنانکه عقلانیت شیعی و وجود رهبران هوشیار در سطح جامعه شیعه عراق از بروز چنین رویدادی که به ضرر شیعیان و کشور عراق بود ، جلوگیری کرد.
هم اکنون تلاش محافل و جریان های یاد شده در مسیر ایجاد درگیری بین قومیت های شیعه و سنی با هدف جلوگیری از برگزاری انتخابات و به تعبیری واقع بینانه تر جلوگیری از ورود شیعیان به ساختار سیاسی عراق ، جهت یافته است . در این زمینه می توان گفت ; مخالفت با قدرت یابی شیعه در عراق در 3 سطح قابل تحلیل است. نخست در سطح داخل عراق که معطوف است به وضعیت سیاسی - تاریخی جامعه عراق و نقش مسلط اقلیت سنی در این کشور در دهه های اخیر ، دوم مخالفت در سطح کشورهای عربی منطقه که این سطح از مخالفت به نوعی در رقابت و یا احساس ترس از جایگاه منطقه ای ایران مربوط است و سوم نیز به سطح تحلیل در عوامل و زمینه های فرامنطقه ای و در چارچوب سیاست خاورمیانه ای امریکا مربوط است که می توان تلاش برای ایجاد جنگ قومی در عراق را در چارچوب سیاست پنهان امریکا و اسرائیل در تغییر جغرافیای سیاسی خاورمیانه بررسی کرد که نشانه هایی از این رویکرد را در اظهارات اخیر هنری کیسینجر ، سیاستمدار و استراتژیست معروف نزدیک به نومحافظه کاران مورد توجه قرار داد که تجزیه عراق را با هدف ایجاد امنیت و ثبات در منطقه امری معقول و منطقی دانسته است . همه اینها از وجود مخاطرات چالش های جدی فراروی انتخابات و وضعیت پس از انتخابات در عراق حکایت دارد که هوشیاری سیاسی مردم و رهبران سیاسی و مذهبی جامعه عراق را می طلبد.