عذرم را از دانشگاه خواستند

شاید مخاطبان باور نکنند همان کسی که جای کلینت ایستوود حرف زده به جای برد پیت، آمیتاب باچان، جکی چان و... هم گویندگی کرده است. در واقع او با توجه به ویژگی‌های شخصیت هر بازیگر صدایش را تغییر می‌دهد و به جای او صحبت می‌کند. این ویژگی برجسته او باعث شده تا دوبله کارهای او همیشه مورد توجه مردم قرار بگیرد و به عنوان یکی از دوبلورهای دوست‌داشتنی آثار تلویزیونی معروف شود.

سعید مظفری متولد سال 1326 است. تا وقتی او را نبینید باور نمی‌کنید صدای شخصیت‌های جوان فیلم‌ها و مجموعه‌های خارجی از آن یک مرد 65 ساله است.

او در طول این سال‌ها با عشق کار کرده، اما معتقد است هنوز چیزی از دوبله عایدش نشده است. او این روزها در یک سریال انیمیشن با نام «مندی» برای شبکه چهار و یک فیلم سینمایی با بازی کلینت ایستوود گویندگی می‌کند.

شما در رشته زبان ایتالیایی درس می‌خواندید، اما به خاطر دوبله تحصیلاتتان را رها کردید. دنیای دوبله تا این حد برایتان ارزشمند بود که به خاطر آن دور تحصیلات‌ را خط کشیدید؟

دوبله باعث شد تحصیلاتم را ناتمام بگذارم. سال سوم دانشگاه بودم که به خاطر غیبت‌های مکرر مجبور شدم از دانشگاه انصراف بدهم. در آن سال‌ها تمام وقت و انرژی‌ام را صرف دوبله می‌کردم. مدیران دوبلاژ خیلی سختگیر بودند و این طور نبود وقتی فردی کاری را آغاز می‌کند آن را ناتمام بگذارد.

باید کار را تمام می‌کرد و بعد می‌رفت. اینقدر درگیر دوبله شدم تا از دانشگاه عذرم را خواستند. در آن زمان مدیران دوبلاژ خیلی به این مساله اهمیت نمی‌دادند که من دانشجو هستم و باید به کلاس بروم. به هر حال نتیجه این شد که من تحصیلاتم را ناتمام گذاشتم.

بله، در آن سال‌ها مدیران دوبلاژ خیلی قدرت داشتند و گویندگان روی حرف‌ آنها حرفی نمی‌‌زدند. از سوی دیگر، کارها با آپارات بسختی دوبله می‌شد، مثل الان نبود که دستگاه دیجیتال باشد و بتوان اصلاحات جزئی را برطرف کرد.

در آن زمان اگر اشتباهی صورت می‌گرفت باید از اول دوبله می‌کردیم و همین شرایط باعث می‌شد تا کار زمانبر باشد و من هم نتوانم تحصیلاتم را ادامه بدهم.

باید بگویم با این همه عشق و انرژی که برای کار ‌گذاشتم، اما در طول این سال‌ها چیزی از دوبله عایدم نشد. این مساله فقط شامل حال من نمی‌شود.

نسل قدیم از گذشته با این مشکلات روبه‌رو بودند و تا الان ادامه دارد.

متاسفانه دوبله یک حرفه روی آب است. هیچ وقت گویندگان امنیت شغلی ندارند و همیشه با مشکلات مالی روبه‌رو هستند.

متاسفانه یک گوینده باید در یک روز در چند فیلم حرف بزند تا بتواند زندگی‌اش را بگذراند.

دلیلش هم این است که معتقدم از ماست که بر ماست. دلمان برای یکدیگر تنگ نمی‌شود و همین مسائل باعث شده مشکلاتمان بیشتر شود. نسل ما هرگز به فکر آینده و دوران بازنشستگی نبود و این مساله هم در نسل جوان به چشم می‌خورد.

آن روزها که جوان بودیم فکر نمی‌کردیم روزی پیر می‌شویم و دیگر انرژی سال‌های جوانی را نداریم. این در حالی است که روزی دوبله، ویترین سینما بود و جایگاه خیلی خاصی داشت، ولی به مرور زمان دوبله در سینما کمرنگ و بیشتر به فیلم‌ها و سریال‌هایی مربوط شد که از تلویزیون پخش می‌شد.

در این سال‌ها مرتب کار کردیم و موهایمان سفید شد، بی‌آن‌که تفریحی داشته باشیم.

بله، من از همان دوران جوانی هر روز صبح ساعت 8 و 30 دقیقه به استودیو می‌رفتم و ساعت 10 شب به خانه برمی‌گشتم. همیشه در استودیوهای کوچک و تاریک کار کردیم، حتی در تابستان‌ها نمی‌توانستیم کولر روشن کنیم، چون صدای کولر هنگام دوبله ضبط می‌شد.

به یاد دارم برای گرم کردن استودیوها کتری را روی بخاری می‌گذاشتیم تا چای بخوریم و کمی گرم شویم. چند سال گذشت تا تکنولوژی آمد، اما باز هم هنگام ضبط باید دستگاه‌های خنک‌کننده خاموش شوند. در تمام این سال‌ها کار کردیم بدون آن‌که صدایمان در بیاید.

مسلما تفاوت‌هایی وجود دارد. برخی تازه‌ واردها این عشق را ندارند، اما برعکس بعضی جوانان عشق در کارشان دیده می‌شود.

هر سال هم تلویزیون تست می‌گیرد و عده‌ای بعد از گذراندن دوره، کار خود را شروع می‌کنند. بعد هم گله می‌کنند چرا درجه ما کم است، چون علاقه لازم را ندارند. کسی که می‌خواهد دوبله را یاد بگیرد باید با عشق کار کند. اگر به فکر این باشم که کار خوب ارائه دهم، مسلما دوبله خوبی هم خواهد شد.

البته در میان گویندگان تازه وارد هم کسانی هستند که کارشان را بخوبی ادامه می‌دهند.

نه، به هیچ‌وجه. این کار به گونه‌ای نیست که بگوییم فرمول خاصی دارد و اگر فردی آن را حفظ کند، موفق می‌شود. باید گویندگان تازه کار کنار پیشکسوتان بنشینند تا کار را یاد بگیرند.

باید بدانند متناسب با فیزیک و لحن بازیگران خارجی باید صداسازی کنند.

بخشی از یادگیری دوبله اکتسابی است و بقیه‌اش این طور نیست. برخی استعداد این کار را دارند، اما فقط استعداد کافی نیست و باید فرد هوش و ذکاوت خاصی داشته باشد تا تشخیص بدهد هر یک از دیالوگ‌های بازیگر را باید چطور بیان کند.

الان گاهی شاهد هستیم در این انتخاب آن‌ طور که باید و شاید دقت لازم نمی‌شود و به همین دلیل تعداد صداهای معمولی بیشتر شده است.

مسلما این مساله به دوبله ضربه می‌زند. صدای خاص تعریف خودش را دارد.

من فکر می‌کنم این اتفاق در نسل‌های قدیم افتاده است. استعداد و هوش و ذکاوت است که گوینده را نگه می‌دارد.

ما صداهای خوب و ماندگار را از دست داده‌ایم و از این لحاظ دچار فقر هستیم و این واقعیت است. یک‌سری دوبلورها هم هستند که صدای ویژه‌ای ندارند و تعدادشان هم زیاد است.

ممکن است یک دوبلور به اندازه دو صفحه حرف بزند، ولی تاثیر نداشته باشد و برعکس کسی یک کلمه بگوید، اما به لحاظ حس و نوع اجرا تاثیرگذاری زیادی داشته باشد. این مساله فقط شامل حال گویندگان نمی‌شود. ما مترجم و ویراستاران خوب هم کم داریم.

قسمتی از کار ما به ترجمه برمی‌گردد. به نظرم مترجم‌ها باید کلمات و جملات را عینا ترجمه کنند و تغییر و تحولات را به دست مدیران دوبلاژ بسپارند.

برخی مترجم‌های ما سلیقه‌ای ترجمه و ویرایش می‌کنند. مثلا دارند به ویراستاران کمک می‌کنند، اما کار را بدتر می‌کنند.

یکی از مشکلات دوبله هم مربوط به ویراستاران است که ویراستاری مناسبی انجام نمی‌دهند. ما زمانی دوران طلایی دوبله را دیده‌ایم.

بنابراین دوبله الان ما را راضی نمی‌کند. البته بخشی از این مشکل هم به فیلم‌ها برمی‌گردد که خوب نیستند.

من سعی کرده‌ام حق مطلب را ادا کنم. هیچ وقت برای کارم کم نگذاشته‌ام و هر زمان که گویندگی نقشی به من سپرده می‌شود، تلاش می‌کنم به بهترین شکل آن را انجام بدهم.

همیشه کارم را جدی گرفته‌ام. باید بگویم همه نقش‌هایی که صحبت کرده‌ام برایم ارزشمند بوده و نمی‌توانم بگویم کدام یک از آنها را بیشتر دوست دارم.

مسلما بهتر است یک گوینده فقط به جای یک یا دو بازیگر صحبت کند تا شخصیت ماندگار شود. به عنوان مثال سال‌هاست خسرو خسروشاهی به جای آلن دلون صحبت می‌کند و مردم هم صدای او را پذیرفته‌اند.

گاهی پیش آمده گوینده دیگری به جای دوبلور قدیمی صحبت کرده، اما دوستان متوجه شده‌اند که صدای آن گوینده جواب نداده و دوباره به سراغ گوینده قدیمی رفته‌اند.