وابستگی به واردات روغن خام

اهمیت این مساله از آن‌روست که گاهی اوقات طرح مباحثی مانند تحریم ، برخی مردم را به خرید روغن مازاد برنیاز خود از فروشگاه‌ها با انتظار افزایش قیمت‌ها در آینده و احتمال کمبود این کالا ترغیب می‌کند.

آنچه مسلم است، در شرایطی که حدود 95درصد وابستگی به واردات روغن خام وجود دارد، هرگونه اتفاقی در بازار‌های جهانی قیمت این محصول را در بازار داخلی با نوسان روبه‌رو می‌کند. این در حالی است که طرح مبحث تحریم نیز می‌تواند وضعیت روغن را در کشور هر چند به صورت غیرواقعی نامتعادل سازد.

رییس شورای اصناف کشور برای فرونشاندن برخی شایعات از جمله تاثیر‌گذاری تحریم‌ها بر ورود روغن خام و احتمال کمبود این کالا در بازاربا اشاره به برنامه ریزی​های انجام شده برای عرضه روغن در مراکز عرضه مستقیم کالا در پیش از آغاز سال جدید،​ گفت: کمبودی در بازار داخلی روغن نداریم و افزایش قیمت جهانی روغن خام باعث بالا رفتن قیمت مواد اولیه و بهای تمام شده تولید روغن در داخل شده که این مساله طی ماه‌های اخیر تعدیل قیمت را در پی داشته است.

اما چرا هنوز کشور با وجود گذشت سال‌ها به ورود روغن خام وابسته است آن هم با وجود طرح‌هایی که برای خودکفایی در تولید این محصول در سال‌ها قبل ارائه شد؟طرح جامع توسعه سطح زیر کشت و تولید دانه‌های روغنی در سال 82 از سوی وزارت جهاد کشاورزی تهیه و به سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی وقت تقدیم شد.

براساس این طرح، ظرف یک برنامه ۱۰ساله تا سال ۹۳ سطح زیرکشت دانه‌های روغنی باید به ۷۵۰ هزار هکتار و میزان تولید آن به 2.1 میلیون تن افزایش می‌یافت، اما این طرح به دلایلی به نتیجه نرسید.

در سال ۸۴ اسکندری، وزیر جهاد کشاورزی دولت نهم اعلام کرد طرح خودکفایی تولید دانه‌های روغنی را که طی هفت سال بی‌نتیجه مانده است، ظرف چهار سال به اتمام می‌رساند و خودکفایی کشور در تامین منابع روغن نباتی (دانه‌های روغنی) را به ۷۵ درصد ارتقا می‌دهد. این خبر بار دیگر روزنه‌های امید را به سوی خودکفایی کشور در تولید دانه‌های روغنی باز کرد.

در این خصوص طرح خودکفایی تولید دانه‌های روغنی در سال ۸۴ به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید، اما این طرح نیز پس از چندی به سرنوشت طرح‌های قبلی دچار شد و اکنون با گذشت پنج سال از زمان تصویب آن، نه تنها هیچ نشانه‌ای از خودکفایی آشکار نیست، بلکه میزان وابستگی کشور به واردات روغن خام، دانه‌های روغنی و کنجاله افزایش داشته است.

آمار منتشر شده از سوی وزارت جهاد کشاورزی نشان می‌دهد روند کشت دانه‌های روغنی طی 5 سال گذشته نزولی بوده است.

براساس این آمار در سال زراعی 86 ـ85 حدود 557 هزار تن، سال 87 ـ86 حدود 410 هزار تن، سال 88 ـ87 حدود 379 هزار تن، سال 89 ـ 88 حدود 363 هزار تن و در سال زراعی 90ـ 89 حدود 347 هزار تن دانه‌های روغنی تولید شده است.

اسماعیلی‌فر، کارشناس بخش کشاورزی، یکی از دلایل کاهش کشت دانه‌های روغنی را عدم‌استقبال کشاورزان دانست و گفت: کاهش کیفی نهاده‌های کشاورزی برای کشت کلزا یعنی کود، سم و بذر به عنوان نهاده‌های اصلی تولید، یکی از دلایل این عدم استقبال است. همچنین از آنجا که مدت زمان اشغال زمین برای کشت این محصول طولانی است، به‌نظر می‌رسد برای کشاورزان چندان اقتصادی و مقرون به صرفه نباشد، زیرا با توجه به هزینه نهاده‌ها برای نگه‌داری، کاشت، داشت و برداشت و از سوی دیگر قیمت تضمینی، کشاورزان نمی‌توانند زمین زراعی رابه مدت طولانی زیرکشت کلزا ببرند.

ابوالحسن خلیلی، دبیر انجمن صنایع روغن‌نباتی درخصوص میزان وابستگی کشور به واردات روغن خام به «جام‌جم» گفت: نیاز کشور به روغن خام 1.5 میلیون تن است که 95 درصد وارد می‌شود.از کل میزان واردات 1.2 میلیون تن آن به صورت روغن خام و حدود 200 هزار تن از محل ورود دانه‌های روغنی تامین می‌شود.

وی در پاسخ به این سوال که چرا طرح خودکفایی تولید دانه‌های روغنی به سرانجام نرسید، گفت: عدم‌برنامه‌ریزی درست و اهمیت ندادن به موضوع توسعه کشت دانه‌های روغنی به عنوان یک محصول استراتژیک و همچنین حذف تعرفه کنجاله در جهت تسهیل واردات آن باعث شد کشت دانه‌های روغنی توسعه پیدا نکند.

وی افزود: اگر کشت دانه‌های روغنی جدی گرفته می‌شد می‌توانستیم تولید دانه‌های روغنی را از حدود 550 هزارتن به حداقل یک میلیون تن در زمان فعلی برسانیم، یعنی با یک رشد 20 درصدی در تولید هر سال به 100 درصد رشد نسبت به سال 85 برسیم، درحالی که اعداد و ارقام نشان‌دهنده 50 درصد کاهش تولید است.

دبیر انجمن صنایع روغن‌نباتی در پاسخ به این سوال که آیا در محصولات روغن نباتی افزایش قیمت داشتیم، گفت: دولت بر قیمت روغن نباتی نظارت می‌کند تا افزایش قیمت نداشته باشیم. در واقع قیمت روغن نباتی به نوعی تثبیتی است.

وی با اشاره به افزایش 10 درصدی نرخ ارز مرجع از سوی دولت گفت: ارز واردات کالاهای اساسی که روغن نیز جزو آن است با نرخ ارز مرجع تامین می‌شود، اما در حال حاضر نرخ ارز مرجع نیز از سوی دولت10 درصد افزایش قیمت یافته که با در نظر گرفتن هزینه انتقال پول که به دلیل تحریم‌ها سه تا روغن درصد با افزایش روبه‌رو بوده خود به خود 15 درصد قیمت تمام شده مواد اولیه افزایش یافته است.

دبیر انجمن صنایع روغن‌نباتی با بیان این‌که مشکلی در تولید و توزیع روغن در بازار وجود ندارد، گفت: با توجه به گشایش اعتبار و ثبت سفارش انجام شده برای واردات روغن خام، مشکلی در تامین روغن مورد نیاز کشور وجود نخواهد داشت.

ابوالحسن خلیلی با بیان این‌که کارخانه‌های روغن نباتی معمولا برای واردات مواد اولیه مورد نیاز خود به صورت سه ماهه ثبت سفارش انجام می‌دهند، اظهار کرد: با توجه به ثبت سفارش انجام شده برای واردات روغن خام تا چهار ماه آینده و واردات صورت گرفته، مشکلی از نظر تأمین روغن خام مورد نیاز کارخانه‌ها وجود نخواهد داشت.

اکنون با گذشت حدود هشت سال از طرح خودکفایی در تولید دانه‌های روغنی تولید آن نه‌تنها افزایشی نداشته بلکه نسبت به سال 83 حدود 50 هزار تن نیز کاهش دارد، در حالی که اگر کشت دانه‌های روغنی جدی گرفته می‌شد شاید با هدفگذاری که پیش‌بینی شده بود تولید دانه‌های روغنی امسال به مرز یک میلیون تن می‌رسید و دیگر افزایش نرخ ارز و بحث تحریم‌ها نمی‌توانست در بازار این محصول استراتژیک چالشی حتی به صورت روانی ایجاد کند.

سیما رادمنش -‌ گروه اقتصاد