"شکرماه" سنتهای تهران قدیم را بررسی می کند

به گزارش جام جم آنلاین به نقل از روابط عمومی شبکه تهران، این برنامه، مستند ترکیبی است که در آن به سنت ها و آیین و رسوم مردم در تهران قدیم پرداخته می شود. هدف از ارائه و اجرای این برنامه، آشنایی نسل میانسال، جوان و نوجوان با سنت های ارزشمند فراموش شده و یادآوری گذشته های دور برای نسلی که در روزگار فعلی زندگی می کند و نیز احیا و زنده کردن این ارزش ها و سنت ها و رسوم است.

در این برنامه سعی بر این است تا با افرادی که اطلاعات دقیق و موثق درباره چگونگی برگزاری مراسم مختلف درماه مبارک رمضان دارند، مصاحبه شده و از این طریق بیننده  با نحوه زندگی مردم در رمضان تهران قدیم آشنا شود.

در این برنامه سعی شده تا با افرادی که به نوعی این سنت های قدیمی را تجربه کرده یا شرح و وصف آنها را از گذشتگان خود شنیده اند ارتباط برقرار کرده و به استناد توضیحات آنها این رسوم را بار دیگر یادآوری شده و به نمایش گذاشته شود.

این برنامه بصورت ترکیبی ارایه می شود وعناصر مختلفی مانند مصاحبه، بهمراه متن که توسط گوینده خوانده می شود و با تصاویر مرتبط ترکیب شده و بهمراه موسیقی و عکسهای مورد نیاز به مخاطب ارایه می گردد. عناوین این برنامه به شرح ذیل است:

1-    شب نیت:  اعمال و مراسمی که در شب اول ماه مبارک رمضان انجام می گرفت. مثلا نیت یکماه روزه، غسل، گرد گیری و غبار روبی از منزل و مساجد، تهیه سینی شب نیت و ...

2-    دَم دَم سحر:  با توجه به اینکه ساعت زنگ دار یا رادیو و تلویزیون و همچنین سیستمهای صوتی قوی در منازل و مساجد قدیم وجود نداشت، سنتی به نام دَم دَم سحر مرسوم بود که در آن همسایه ها و یا افراد خاصی که سحرخیز بودند، سایر افراد محل را بیدار می کردند که البته روش خاصی داشت.

3-    آشتی کنان:  مردم تهران قدیم رسم نداشتند که قهر و کدورت را با خود به ماه مبارک رمضان ببرند، لذا طی مراسمی به نام آشتی کنان یا گُل خندانی طرفین دعوا را با هم آشتی می دادند. این کار عمدتا در منازل ریش سفیدان محل یا فامیل و یا در محلی به نام سربینه که در حمام های عمومی وجود داشت انجام می شد.

4-    طبلِ برچین برچین:  کمی مانده به هنگام افطار حاکم شرع و یا روحانی محل افراد خاصی را ماموریت می داد تا به بازار یا میدان مرکز شهر بروند و با کوبیدن بر طبل و گفتن  برچین برچین، مردم را به زمان افطار آگاه سازند.

5-    ویژه خوانی: این کار پس از افطار و بیشتر در مساجد یا منازل بزرگان فامیل رخ می داد و طی آن، افراد حاضر در مجلس به خواندن اشعار و مناجاتهای مربوط به مبارک رمضان و یا ادعیه این ماه می پرداختند. در این مجلس سفره خاصی هم بهمراه تنقلات پهن می شد تا کودکان هم با این سنت آشنا شوند.

6-    چراغ بندانی: این سنت بیشتر در نیمه ماه مبارک و ایام میلاد امام حسن مجتبی(ع) انجام می شد. هر خانه ای که نذری می پخت (بیشتر شیر، حلیم یا شله زرد)، یک چراغ (زنبوری یا فانوس) را سر در خانه خود روشن می کرد تا مردم را آگاه سازد. البته بعد ها با ورود برق، این سنت تبدیل به چراغانی شد.

7-    آشِ روزه: در طول ماه مبارک رمضان و مخصوصا در شبهای آخر این ماه این آش توسط زنان در منزل و با کمک سایر همسایه ها پخته می شد و برای پختن آن رسم خاصی وجود داشت از جمله این که : هفت زن به نامهای فاطمه این آش را می پختند و ....

8-    گلریزان: یکی از سنتهای  بسیار اخلاقی و زیبا که در مساجد و یا زورخانه ها انجام می شد . طی آن سفره ای پهن می شد و مردم کمک های ناچیز خود را در یک گل یا دستمال منقش به گل در وسط سفره ای می انداختند، در حالی که به جهت حفظ آبروی افراد فقط مرشد یا معتمد می دانست که کمک برا چه کسی است.

9-    توپ مروارید : در تهران قدیم که بسیار کوچک بود، در میدان امام خمینی یا توپخانه، توپهایی وجود داشت که در زمانهای سحر و افطار شلیک می شد و مردم تهران را از زمان شرعی امساک و افطار مطلع می کرد.

10-    تسبیح گردانی: در ایام ماه مبارک رمضان و مخصوصا در شبهای قدر، خانمها به مساجد می رفتند و با خواندن هر بند از دعای جوشن صغیر و جوشن کبیر یک گره به نخ موسوم به "نخ صد گره" یا "نخ صد بند"می زدند که البته در بعضی مواقع یک تسبیح را در جمع می چرخاندند و پس از هر بند دعا، یک دانه آن را می انداختند.

11-    شیرینی خوری:  شبهای رمضان در تهران قدیم در منازل بزرگان فامیل مراسمی اجرا می شد که در آن اعضای فامیل شرکت می کردند و تا سحر در کنار هم بودند و به خوردن شیرینی ها و میوه های مختلف فصل می پرداختند و در این میان مسایل و مشکلات جوانتر ها توسط بزرگترها حل می شد.

12-     خرما گردانی: در زمان قدیم در هنگام افطار، بودند کسانی که دیر به سفره افطار می رسیدند. رسمی بود که کودکان هر منزل، سینی را که در آن خرما، شربت شهد خرما یا نبات بود را به کوچه ها می آوردند و از روزه داران پذیرایی می کردند. 

13-    زولبیا پزان: یکی از موادی که مردم تهران قدیم در ماه مبارک رمضان بسیار استفاده می کردند، شیرینی های مختلف بود که از آن میان زولبیا و بامیه از همه بیشتر استفاده می شد. پخت زولبیا و بامیه از منظر تاریخی و مواد سازنده آن در این برنامه مطرح می شود.

14-    پیراهن مراد : در شب بیست و هفتم ماه مبارک رمضان و در بین نماز ظهر و عصر، رسمی در مساجد بزرگ شهر بود که خانمها تکه پارچه های اضافی منزل را به مسجد می بردند و به همدیگر می دوختند و از آن پیراهنی می ساختند که بر تن کسانی که حاجت داشتند، می کردند.

15-     ماه دیدنی:  از رسوم مردم در شب آخر ماه مبارک رمضان که به اتفاق روحانی محل به بالای بزرگترین ساختمان محل یا تپه های مجاور می رفتند و پس از رویت ماه به داخل آیینه نگاه می کردند و صلوات می فرستادند.

عوامل برنامه عبارتند از: تهیه کننده‏ و کارگردان محمد جواد هاشمی نیا،محقق و نویسنده: مریم روزبهانه، ‏طراح :زهرا تقی ملا،گویندگان: حمید رضا هدایتی -محسن بهرامی،‏تصویربردار:احسان اسکندری ،تدوین: رضا حیرانی، نورپرداز:علی نصیری،صدابردار:جبار نصیری.