اینترنت در ایران و جهان

سال 68 با تصمیم گروهی از پژوهشگران رشته‌های فیزیک و ریاضی در دانشگاه‌های کشور، پژوهشگاه ویژه‌ای برای این شاخه از علوم یعنی علوم بنیادی و پایه دایر شد که مرکز تحقیقات فیزیک نظری نام گرفت (بعدها به مرکز پژوهش‌های بنیادی تغییر نام داد). ایجاد ارتباط بین این مرکز و دانشگاه‌های خارج به ‌نوعی نخستین ارتباط داده با خارج از کشور بود.

اولین ارتباط اینترنتی این مرکز با خارج از کشور از طریق مجمع اروپایی شبکه‌های تحقیقاتی(EARN) شکل گرفت که با زیرساخت تلفن انجام شد و سپس از طریق یک خط اجاره‌ای (leased line) به دانشگاه وین اتریش و از آنجا به شبکه EARN متصل شد. این ارتباط که سال 1992 برقرار شد براساس پروتکل BITnet انجام می‌گرفت، چون آن زمان هنوز پروتکل اینترنت شکل نگرفته بود. اساس کار بیت‌نت مانند اینترنت براساس انتقال و هدایت بسته‌ای اطلاعات (packet switching) بوده، اما سازگاری‌های اینترنت را نداشته و برای انتقال اطلاعات و هماهنگی با شبکه‌های دیگر به سخت‌افزارهای خاصی نیاز بوده است.

سال 93 میلادی پروتکل اینترنت یعنی همان TCP/IP در مرکز پژوهش‌های بنیادی راه‌اندازی شد و به‌ دلیل این‌که آن زمان زیرمجموعه‌ای از دانشگاه وین به‌ شمار می‌رفت، نشانی اختصاصی نداشت و با آدرس آن دانشگاه شناخته می‌شد، یعنی برای دامنه iran باید نوشته می‌شدIRAN.UNIVIE.AT که این امر بعدها با ثبت دامنه ایران تغییر کرد.

نام دامنه اختصاصی ایران که به ir ختم می‌شد با درخواست مسوولان وقت Internic به ‌عنوان متولی نام‌های اینترنتی در آن زمان به جریان افتاد. این مرکز که زیر نظر دانشگاه کالیفرنیای جنوبی قرار داشت به ریاست فردی به نام پاستل فعالیت می‌کرد و پس از درخواست ایران در فروردین 74، دامنه ir برای ایران به ‌ثبت رسید. ثبت دامنه ایران در شبکه اینترنت کار ساده‌ای نبوده، چرا که برخی از مسوولان وقت مخابرات شبکه‌های دیگری همچون X25 را قدرتمندتر از اینترنت می‌دانستند.

ممکن است در ادارات دولتی یا خصوصی باشید و با پهنای باند چندین‌‌مگابایت به اینترنت متصل باشید، شاید هم در خانه باشید و سرعت اتصال شما با ADSL یا وایمکس یا هر فناوری دیگر حدود 200 کیلوبیت در ثانیه باشد و در بدترین شرایط با خط دایل‌آپ با سرعت 36 کیلوبیت در ثانیه به اینترنت متصل باشید. جالب است بدانید در آغاز کار اینترنت در ایران، کل پهنای باند کشور برای اتصال اینترنت به 10 کیلوبیت هم نمی‌رسید، یعنی دقیقا 9‌/‌8 کیلوبیت در ثانیه. البته آن زمان هنوز وب اختراع نشده بود و اصولا گرافیک و این چیزها معنایی در اینترنت نداشت و همه‌ چیز تنها متن بود که بر پایه کدهای اسکی کار می‌کرد و برای ارسال و دریافت نامه الکترونیکی کافی بود.

سال 74 که مرکز تحقیقات تصمیم به توزیع اینترنت در کشور گرفت، با دانشگاه‌های صنعتی شریف، صنعتی اصفهان، مرکز زلزله‌شناسی و تحقیقات ژنتیک ارتباط برقرار کرد و پس از 3 سال تلاش، اولین ارتباط ماهواره‌ای آن ‌هم با سرعت 128 کیلوبیت در ثانیه برقرار شد. این سرعت برای دانشگاه‌ها رضایت‌بخش بود، اما پس از چند ماه این حجم به اشباع رسید و با تلاش‌های بعدی پهنای باند این مرکز به 512 کیلوبیت در ثانیه ارتقا یافت. در همین زمان سازمان‌های دیگری مانند صدا و سیما، وزارت بازرگانی و شرکت داده‌پردازی به‌ طور مستقل به اینترنت متصل شده بودند.

هم‌اکنون ایرنیک با نشانی http://www.nic.ir متولی ثبت دامنه‌های نقطه آی‌آر و نقطه ایران است.

پهنای باند کشور هم از 9 کیلوبیت در سال‌های اول دهه 70به‌چندگیگا‌‌‌‌‌‌‌بایت رسیده یعنی میلیون‌ها برابر شده و همچنان در حال گسترش است، چرا که نیاز کاربران به پهنای باند هر روز افزایش می‌یابد.

چند سازمان بین‌المللی بخش‌های مختلفی از اینترنت را مدیریت می‌کنند، اما اصلی‌ترین کار را بنیاد آیکان (ICANN) انجام می‌دهد که حفظ مشروعیت و حقوق دامنه‌های اینترنتی است.

دنیای امروزی بدون اینترنت نه یک چیز که چیزهای زیادی کم دارد. این پدیده خارق‌العاده عصر حاضر رئیس‌های زیادی دارد که یکی از مهم‌ترین آنها موسسه آیکان است.

آیکان سازمانی غیرانتفاعی است که وظایف بسیار حساسی از جمله: راهبری پروتکل اینترنتIP، تخصیص فضای نام دامنه، تعیین پروتکل انتقال، مدیریت سیستم دامنه‌های کشوری مانند ir و عمومی مانند com و مدیریت سرورهای اصلی نام دامنه را برعهده دارد.

زیرساختی شامل 13 ابررایانه مادر، پشتوانه قدرت اجرایی حکومت این سازمان بر شبکه جهانی است. این مراکز دارای تقسیم‌بندی سنتی هستند و همچنان شکل قدیمی شبکه را حفظ کرده‌اند. 4 عدد از این سرورها در کالیفرنیا، 6 عدد در واشنگتن، یکی در استکهلم، یکی در لندن و یکی هم در توکیو قرار دارد.

طبق دستور کار این سازمان، وظیفه اصلی ICANN هماهنگی نام دامنه‌های اینترنتی است، یعنی همان DNS. خدمت نام دامنه برای کاربران، امکان استقرار و جست و جو براساس نام را بر بستر اینترنت فراهم آورده است. اگر این مدیریت نام‌ها در شبکه و اینترنت موجود نبود، برای دیدن هر سایت باید آی‌پی آن را در مرورگر قرار می‌دادیم و در این صورت کارها شکل ساده و راحت فعلی را نداشت. البته این مرکز مدیریت مسیریاب‌های اصلی اینترنت را نیز برعهده دارد. مسیریاب‌ها مشخص می‌کنند چه سایتی روی چه سروری در کجای دنیا قرار دارد و درخواست‌ها را روی مسیرهای خاص هدایت می‌کنند. دولت آمریکا اوایل سال 98 میلادی به آیکان رسمیت بخشید و این رسمیت همچنان با حضور طرف آمریکایی ادامه دارد. اهداف این موسسه عبارتند از:

ناوبری عملکرد اینترنت و حفاظت از آن، رقابتی‌کردن ثبت (ریشه) دامنه‌های آزاد از طریق افزایش تعداد دامنه‌ها و مراکز ثبت گواهی، مدیریت بین‌المللی امور مربوط به نام‌ها و نشانی‌های اینترنتی.

نوع مدیریت این مرکز هم براساس نظریات مختلفی شکل گرفته است. هیات مدیره آیکان شامل نمایندگان یا شهروندانی از کشورهاى استرالیا، برزیل، بلغارستان، کانادا، چین، فرانسه، آلمان، غنا، ژاپن، کنیا، کره جنوبی، مکزیک، هلند، پرتغال، سنگال، اسپانیا، انگلستان و ایالات متحده است. ریاست آن نیز برعهده نماینده آمریکاست که توسط ریاست جمهوری آمریکا منسوب می‌شود.

اینترنت براساس یک پروتکل یا همان قرارداد فنی که به TCP/IP معروف است، تبادل داده می‌کند. شرح این پروتکل بسیار طولانی است و به مبحث مهندسی اینترنت مربوط می‌شود که در بخش‌های شبکه می‌توانید پیگیر آن باشید، اما در کل این پروتکل دارای معماری و ساختار کاملا استانداردی است که تمام خدمات روی اینترنت باید بر بستر این پروتکل ارائه شود.

هر دستوری که در اینترنت استفاده می‌شود به بخشی از این پروتکل مربوط است. یکی از بخش‌های اصلی این پروتکل که با آن سر و کار خواهید داشت، آی‌پی است که دارای نسخه‌های مختلفی است. هم‌اکنون نسخه شماره 4 آن در حال استفاده است، اما به ‌دلیل این‌که جوابگوی نیازهای امروزی نیست، نسخه بعدی آن یعنی نسخه 6 مورد استفاده قرار گرفته و تقریبا همه سیستم‌عامل‌ها و ابزار شبکه با آن سازگار هستند.

نشانی‌‌ها در IPv4 یا آی‌پی نگارش 4 متشکل از 4 قسمت عدد در مبنای 10 است که می‌تواند شامل صفر تا 255 شود. برخی از آدرس‌ها نیز برای مصارف و کاربردهای خاصی کنار گذاشته شده‌اند. در آی‌پی نگارش 6 اعداد بر مبنای سیستم 16 تایی یا همان هگزادسیمال خواهند بود.

خاصیت آی‌پی آن است که در هر شبکه فقط یک ماشین می‌تواند از آن استفاده کند و مشخصه ماشین شما در اینترنت همان آی‌پی است. در حال حاضر تقریبا در تمام شبکه‌های داخلی از آی‌پی‌های غیرمعتبر استفاده می‌شود و ماشین‌ها از طریق یک درگاه که آی‌پی معتبر دارد با اینترنت ارتباط برقرار می‌کنند.

سعید نوری‌آزاد