شبانه‌های دوست‌داشتنی تلویزیون

تماشای شبکه‌های تلویزیون نشان می‌دهد که زمان پخش یک برنامه نقش تعیین‌کننده‌ای در موفقیت آن دارد. تا چندی پیش روند متداول پخش سریال در ایران به این صورت بود که هر هفته در یک روز معین و ساعت خاص، قسمتی از یک سریال را می‌دیدیم و باید تا هفت? دیگر منتظر قسمت بعدی می‌ماندیم.

این که چه روز و چه ساعتی برای پخش سریال انتخاب شود خود باعث می‌شد که بعضی سریال‌ها شانس بیشتری برای دیده شدن داشته باشند. برای مثال سریال‌هایی که روزهای پنجشنبه و جمعه از تلویزیون پخش می‌شدند بینندگان بیشتری را به خود جذب می‌کردند زیرا در روزهای آخر هفته معمولاً تمام اعضای خانواده دور هم جمع می‌شوند و می‌توانند چند ساعتی را کنار یکدیگر به تماشای تلویزیون بگذرانند.

علاوه بر سریال‌های هفتگی، سریال‌هایی با محوریت طنز هم هر شب پخش می‌شدند که به طنزهای 90 شبی معروف هستند.

معمولاً هر قسمت از این سریال‌های طنز موضوع مستقلی را مطرح می‌کردند. مثلاً یک مشکل اجتماعی که برای شخصیت‌های سریال پیش می‌آمد در یک یا 2قسمت حل و فصل می‌شد و فردا دوباره شخصیت‌ها با چالش جدیدی مواجه می‌شدند. همین اپیزودیک بودن سریال‌های طنز باعث می‌شد که اگر تماشای یک قسمت از سریال را از دست دادیم از کل ماجرا جا نمانیم و فردا شب بتوانیم موضوع جدید را دنبال کنیم.

البته همه طنزهای شبانه کیفیت و جذابیت یکسان نداشتند ولی یکی از عواملی که باعث می‌شد کارهای متوسط هم بیننده داشته باشند این بود که به طور مداوم در یک مدت زمان نسبتاً کوتاه پخش می‌شدند. یعنی بیننده می‌توانست نود قسمت از یک سریال را در 3 ماه متوالی ببیند ولی اگر قرار بود یک طنز 90 شبی هفته‌ای یک بار از تلویزیون پخش شود، با در نظر گرفتن مناسبت‌ها حدوداً یک سال و نیم طول می‌کشید تا تمام شود.

یکی از دلایل موفقیت این سریال‌ها پخش مستمر آنها بود. این که هر شب در قالب سریال یک عده از بازیگران مثل خودمان را می‌دیدیم که با مشکلاتی نظیر خودمان درگیر بودند، باعث می‌شد بتوانیم از بسیاری از ضعف‌های سریال چشم‌پوشی کنیم.

محبوبیت سریال‌های طنز درباره سریال‌های مناسبتی هم تکرار شد. سریال‌های مناسبتی که در ایام نوروز، ماه رمضان و ایام سوگواری ماه محرم پخش می‌شود، بینندگان زیادی را به خود جذب می‌کنند.

این سریال‌ها گاهی با وجود ضعف‌های فنی و محتوایی فراوان، بسیار محبوب می‌شوند و بینندگان با علاقه آنها را دنبال می‌کنند.

موفقیت این سریال‌ها باعث شد دست‌اندرکاران تلویزیون به فکر بیفتند همان سریال‌هایی را که هفتگی پخش می‌شدند نیز برای پخش هر روزه آماده کنند. به نظر می‌آمد خاصیت طنز در سریال‌های شبانه و همین‌طور اپیزودیک بودن سریال‌های طنز است که باعث جذابیت آن می‌شود و حالا که یک درام قرار است هر شب پخش شود شاید استقبال چندانی به همراه نداشته باشد. اما با پخش سریال «نرگس» این قاعده عوض شد. این سریال با استقبال بی‌نظیری مواجه شد. مخاطبان بسیاری را جذب کرد و عده زیادی آن را دنبال کردند.

این تجربه درباره سریال‌های دیگری که به صورت شبانه پخش می‌شد نیز تکرار شد سریال‌های «ترانه مادری» و «دلنوازان» از برنامه‌های موفقی بودند که به همین شکل پخش شدند.

کم‌کم با زیاد شدن تعداد محصولات دراماتیک صداوسیما نوعی ترافیک در پخش سریال‌ها ایجاد شد و برنامه‌ریزان مجبور شدند پخش یک شب در میان را امتحان کنند. یعنی هر سریال سه روز در هفته روی آنتن برود و در روزهای دیگر برنامه‌های دیگری پخش شوند.

به این ترتیب اگر برخی از مخاطبان از یک سریال خوششان نمی‌آمد، مجبور نبودند هر شب تماشای آن را تحمل کنند تا سریال دیگری جایگزین آن شود. چنین شیوه پخشی جسارت و ریسک‌پذیری بالایی می‌خواست و مدیران تلویزیون در برابر بدبینی‌ها و مخالفت‌های منتقدان این طرح ایستادگی کردند تا یک بار برای همیشه مشکل کنداکتور سریال‌ها حل شود.

این نوع زمان‌بندی برای پخش سریال‌ها نوآورانه بود، اما‌ بیم این می‌رفت مخاطب روز و زمان پخش سریال‌ها را گم کند. یعنی نداند کدام روزهای هفته باید کدام برنامه را تماشا کند.

خوشبختانه در عمل دیدیم هوش و پیگیری مخاطبان تلویزیون بیشتر از آن چیزی است که تصور می‌شد. چون در حال حاضر سریال‌های زیادی بدون آشفتگی و بی‌نظمی پخش می‌شوند و بینندگان تلویزیون نیز برنامه مورد علاقه خود را گم نمی‌کنند.

از مزایای این شیوه پخش این است که هر سریال در بازه زمانی کوتاه‌تری تمام می‌شود و آنتن را خالی می‌کند که همین باعث تنوع برنامه‌های هر شبکه می‌شود. در حال حاضر چند سریال به همین صورت از تلویزیون پخش می‌شود که از کیفیت مطلوبی برخوردارند. مخاطب تلویزیون با کمی توجه به ساعات پخش می‌تواند پیگیر سریال ‌های شبانه باشد و از تماشای آنها لذت ببرد.