دخترانه، پسرانه شدن کتب درسی

پایگاه اطلاع‌رسانی وزارت کشور نخستین بار به نقل از حمیدرضا حاجی‌بابایی در همایش استانداران سراسر کشور اعلام کرد که در نظام جدید آموزشی تا 7 سالگی، تعلیم و تربیت براساس بازی خواهد بود، اما در 9 سالگی کتاب‌های دختران و پسران متفاوت خواهد شد.

طی روزهای اخیر، اظهارات وزیر آموزش و پرورش با واکنش‌های مختلفی روبه‌رو شد، اما در نهایت بسیاری از خانواده‌ها خواستار انتشار اطلاعات بیشتر درباره پیامدها و جزئیات آن شدند.

کتاب درسی ؛ دخترانه می‌خواهید یا پسرانه؟

ایده تفکیک جنسیتی کتاب‌های درسی، نخستین بار سال 86 از سوی علیرضا علی احمدی، وزیر سابق آموزش و پرورش مطرح شد. او با طرح ایده‌هایی مانند محرم‌سازی مدارس دخترانه، طراحی مدارس به صورت اندرونی و بیرونی، سرانجام به تالیف جداگانه کتاب‌های درسی برای دختران و پسران رسید که البته موجی از پیشداوری‌ها و مخالفت‌ها و شاید کسری اعتبارات، مانع تحقق ایده‌های او شد و حالا تکرار چنین تفکیکی پس از حدود 2 سال، شبهات مربوط به جداسازی کتاب‌های درسی دخترانه و پسرانه را در اذهان زنده کرد.

جنسیت بار معنایی ندارد

علی عباسپور تهرانی، رئیس کمیسیون آموزش و تحقیقات مدت‌ها قبل مفهوم جنسیت را در بحث تفکیک کتاب‌های درسی فاقد بار معنایی دانست و گفت: در برخی مهارت‌ها و فنون و هنرها این مساله دارای مصداق است که هم‌اکنون در نظام آموزشی ما، این اصل رعایت می‌شود.

طیبه صفایی، عضو دیگر این کمیسیون در مخالفت با این‌گونه تغییرات به برنا می‌گوید: محتوا و بازنگری در کتاب‌های درسی باید مبتنی بر ارزش‌ها و باورهای ایرانی اسلامی باشد و جنسیتی کردن کتاب‌های درسی در مقاطع مختلف صحیح نیست. امیر طاهرخانی نیز به عنوان عضو کمیسیون آموزش مجلس ضمن نبود ضرورت برای جداسازی جنسیتی در کتاب‌‌های درسی می‌گوید: مولفان کتاب‌های درسی توانایی و دانش لازم را برای تدوین کتاب‌‌های مشترک دختران و پسران دانش‌آموز دارند، بنابراین به تفکیک نیازی نیست.

سوءتفاهم شده ...

م. ثابت، کارشناس ارشد امور آموزش و مشاور تحصیلی، سخنان وزیر آموزش و پرورش را ناشی از یک سوءتفاهم می‌داند و ضمن تاکید بر این که وزیر آموزش و پرورش باید مراقب پیامدها و تبعات اظهارنظر خود باشد، می‌گوید: با توجه به این که هیچ‌یک از مسوولان آموزش و پرورش از جنسیتی شدن کتاب‌های درسی مطلع نیستند، به نظر من، صحبت‌های وزیر به طور نادرست برداشت و منتشر شده است.

البته متاسفانه پس از هفته‌ها انتظار، وزیر آموزش و پرورش حاضر به گفتگو با «جام‌جم» و پاسخ به شبهات موجود نشد و این مساله بر پرسش‌ها و برداشت‌های نادرست افزود؛ به طوری که در برابر این پرسش که جزئیات تغییر کتاب‌‌های درسی از 9 سالگی چیست، حتی معاون پژوهشی و رئیس سازمان تالیف کتاب‌های درسی در وزارت آموزش و پرورش سکوت کرد و روابط عمومی این معاونت از عدم تمایل وی برای مصاحبه خبر داد. از این‌رو عدم اظهارنظر روشن‌ مسوولان وزارت آموزش و پرورش درباره شبهات این طرح منجر به افزایش پیشداوری‌ها نسبت به آن شد.

ثابت، کارشناس مسائل آموزشی با تاکید بر این که جدا کردن کتاب‌های درسی کار نامعقولی است، از ضرورت توجه وزارت آموزش و پرورش به بحث مهارت‌های زندگی در کتاب‌های درسی سخن می‌گوید و اضافه می‌کند: در حال حاضر آنچه در کتاب‌‌های درسی ما مغفول مانده، توجه به نیازهای دخترانه و پسرانه نیست که باعث شکاف عمیق‌تر بین دو جنس می‌شود، بلکه توجه به فنون و مهارت‌های ضروری و حیاتی برای دختران و پسران به عنوان اعضایی از جامعه است. متاسفانه در جامعه ما پسران و دختران پس از فارغ‌التحصیلی از مدرسه و دانشگاه گاهی توان انجام ساده‌ترین کارها را ندارند و برخی فعالیت‌ها را به جنس مقابل نسبت می‌دهند و از انجام مسوولیت شانه خالی می‌کنند؛ مثلا دخترخانم‌ها از عوض کردن یک سرپیچ ساده روشنایی به صرف این که دخترند، امتناع می‌کنند و پسران از شستن ساده یک جفت جوراب طفره می‌روند.

آموزش و پرورش در پی هویت مشترک

مهدی نوید‌ادهم، دبیرکل شورای عالی آموزش و پرورش شاید تنها مسوولی باشد که در این زمینه بصراحت از موضع وزارت آموزش و پرورش سخن می‌گوید. به گفته وی، دو نگاه در این زمینه وجود دارد؛ برخی بر تفاوت‌ها تاکید می‌کنند و خواستار دامن‌زدن و توجه بیشتر به این تفاوت‌ها هستند، برخی هم با وجود قبول تفاوت‌ها، نگاه وحدت‌گرایانه دارند، یعنی بر مشترکات دو جنس تاکید می‌کنند. ما در آموزش و پرورش در پی هویت مشترک هستیم و قوانین و اسنادی که بر آن تاکید می‌کنیم، در جهت کاهش شکاف‌های جنسیتی، قومی و طبقاتی است.نوید‌ادهم با رد اعمال هر نوع تغییر در کتاب‌های درسی برای جداکردن دختران و پسران در این حوزه تاکید می‌کند: هر تغییری در این حوزه باید از مجرای شورای‌عالی آموزش و پرورش بگذرد که تاکنون هیچ تصمیمی در این زمینه گرفته نشده است. وی از سخنان وزیر هم اظهار بی‌اطلاعی می‌کند.

به هر حال، وزیر آموزش و پرورش هنوز خبر جداسازی کتاب‌های درسی دختران و پسران را تکذیب نکرده و حتی روابط عمومی وزارتخانه نسبت به آن سکوت کرده است. به نظر می‌رسد با توجه به کنجکاوی خانواده‌ها نسبت به اعمال هر نوع تغییر در کتاب‌های درسی نه‌تنها باید مسوولان آموزشی کشور موضع یکسانی داشته باشند که اطلاع‌رسانی دقیق، امکان سوءاستفاده و قضاوت‌های منفی را از بین ببرد.

کتایون مصری