حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
مناسبت های مذهبی و مناسک رسانه ای
گاهی تقویم بر ما میگذرد، گاهی از تقویم میگذریم و گاهی هیچکدام بیتلاقی از کنار هم عبور نمیکنیم. در تقویم رسمی کشور ما مناسبتهای متعددی وجود دارد
ما به عنوان تنها کشوری که مبلغ رسانهای همه مناسبتهای مذهبی است، رسالتی دشوار به دوش داریم و فارغ از بحث کیفی، به لحاظ کمی برنامههای متعدد و متنوع برای مناسبتهای مذهبی میسازیم. برنامههایی که فرمول و مختصات ویژهای دارند که در هیچ جای جهان نظیر آن دیده نمیشود. در این برنامهها نمیتوانیم از نمونههای خارجی الگو بگیریم؛ چرا که خوشبختانه نمونه خارجی ندارد و ما به عنوان بنیانگذاران این شکل برنامهسازی در جهان اسلام میتوانیم ضمن الگو بودن متناسب با باورها و عقاید مذهبی خود آنها را طراحی و ارائه کنیم.
رسانه میتواند همدوش سازمانها و نهادها و وزارتخانههای فرهنگی با ایجاد انگیزه و شور همدلی، مدیریت فرهنگی و مهندسی معنایی این تحرکات را به عهده بگیرد. میتواند اتفاقات پراکنده را سازماندهی کند و در حفظ سنتهای پسندیده مربوط به اعیاد مذهبی نقش موثری داشته باشد. رسانه نه تنها کاشف بسیاری از مصادیق ناب دینی در رفتار مردم است، بلکه میتواند مبدع سنتهای دینی ارزشمند و قابل قبول مردمی باشد. آنچه ضروری به نظر میرسد، استفاده از مناسبتهای مذهبی تقویمی برای تقدیرسازی فرهنگی است. خوشبختانه مردم ما با اعتقاد کامل و باور عمیق برگرامیداشت مناسبتهای مذهبی اهتمام دارند. اما ما به عنوان اهالی رسانه موظفیم تا هنرمندانه و دقیق وارد این عرصه شویم. مخاطبان را بشناسیم و برای او از مفاهیمی بگوییم که مصادیقش را خوب میشناسیم و یا انگشت برمصادیقی بگذاریم که مفهومش را خوب درک و ارزیابی و تحلیل کردهایم. طبعا راهکارهای متفاوتی برای ارائه این مفاهیم به بهترین شکل وجود دارد که با تامل و تحقیق در فرهنگها و باورهای بومی و مفاهیم دینی قابل کشف و بازخوانی برای رسانه است، اما آنچه به نظر ضروری میرسد، عبارت است از:
1- مخاطبمان را بشناسیم
مخاطبهای امروز نیازهای جدید، پرسشهای نو و چالشهی ویژه خودش را دارد و طبیعی است که هر سال به انتظارات مخاطب رسانه افزوده میشود.
بدیهی است شناخت مخاطب و نیازسنجی درست مخاطب در کنار ما ماموریتشناسی شبکهها میتواند راهگشا باشد. هر شبکهای میتواند متناسب با رسالت خود بخشی از طیف گسترده و متنوع مخاطبان را پوشش دهد.
تکثیری که قطعا وحدتی استراتژیک میطلبد تا از دایه معنایی درست خارج نشویم و به معضل پراکندهگویی هم دچار نشویم.
بدیهی است شناخت مخاطب و نیازسنجی درست مخاطب در کنار ما ماموریتشناسی شبکهها میتواند راهگشا باشد. هر شبکهای میتواند متناسب با رسالت خود بخشی از طیف گسترده و متنوع مخاطبان را پوشش دهد.
تکثیری که قطعا وحدتی استراتژیک میطلبد تا از دایه معنایی درست خارج نشویم و به معضل پراکندهگویی هم دچار نشویم.
2- هویت
در محل تلاقی مناسبتهای تقویمی و برنامهای تلویزیون، اتفاقات پیشبینی شده رسانهای به وجود میآید. ما در مناسبتهای سوگواری تکلیف نسبتا روشنی داریم همانند پوشیدن لباس سیاه که یک سنت دیرینه سوگواری است.
ما به تبعیت از آنها آموختهایم که سوگوار و سیاهپوش و محزون باشیم اما کمتر یادمان میماند که حزن با خمودگی متفاوت است. اغلب در برنامههای سوگواری مذهبی قرائت جدیدی از حزن داریم که گاه به حزن تصنعی و اغراقآمیز میانجامد و به دلیل عدم ارتباط منطقی و حسی مناسب با مخاطب، اثرگذاری خود را از دست میدهد که در این باره عوامل بسیار متفاوتی نقش دارد. برنامههای ما چه در مناسبتهای سوگواری و چه در جشن باید هویت رسانهای ایرانی اسلامی داشته باشند.
اگر در مناسبتهای مذهبی و سوگواری مشکی میپوشیم و قلبا محزونیم، پس باید در جشنها شادمانی را به عنوان یک الگوی مسلم ارائه کنیم.
سنت رسانهای در اعیاد نباید در سبدهای بزرگ گل و نشستهای بظاهر مفرح خلاصه شود. ما میتوانیم رفتارسازی کنیم تا شاخهای از این سبدهای گل به خانهها برود کوچکترها به دیدار بزرگترها بروند، بزرگترها به کوچکترها عیدی بدهند. خلاصه آن که عیدمان نباید شبیه همیشهمان باشد. ما باید بنیانگذار جشنهای بزرگ رسانهای برای مناسبتهای مذهبی باشیم.
3- رفتارسازی
مردم ما با مناسبتهای مختلف اتفاقات ویژهای را سامان میدهند؛ اتفاقاتی که هم شوراگیز و شادیبخش است و هم مصداقی دینی دارد مثلا انتخاب روز مادر در تولد حضرت فاطمه زهرا (س) و یا روز پدر همزمان با تولید حضرت علی (ع)، در سالهای اخیر خوشبختانه این نامگذاریها شکل کاملتری پیدا کرد، مثلا نامیدن روز تولد حضرت معصومه (س) به عنوان روز دختر و یا فاصله تولد حضرت معصومه (س) تا تولد حضرت امام رضا (ع) به عنوان دهه کرامت.
این نامگذاریها وقتی بر رفتار اجتماعی مردم تاثیر بگذارد و به عنوان یک حرکت عمومی درآید میتواند منشأ بروز و ظهور نتایج عالی معارفی باشد.
رسانه در این میان میتواند با انعکاس مناسب این جشنها، ضمن فرهنگ سازی مناسب بر تعمیق رفتارهای عمومی نیز موثر باشد. هر چه انتخابها و نامگذاریها دقیق، سنجیدهتر و حرکت رسانهای مناسبتر باشد، میزان توفیق رسانه و استقبال مردم بیشتر خواهد بود. رسانه میتواند با انتخاب مشی مناسب، جشنها را به خانهها ببرد. میتواند با جهتدهی مناسب، خانوادهها را همسو کند. چنانکه همه ما جشن را به خانه ببریم و تفاوت عید و یک روز معمولی را در نوع نگرش و رفتار و گفتار نشان دهیم و بر این روش از بهترین بستر مناسبتی، روش تربیت دینی را برای فرزندانمان فراهم کنیم.
رسانه در این میان میتواند با انعکاس مناسب این جشنها، ضمن فرهنگ سازی مناسب بر تعمیق رفتارهای عمومی نیز موثر باشد. هر چه انتخابها و نامگذاریها دقیق، سنجیدهتر و حرکت رسانهای مناسبتر باشد، میزان توفیق رسانه و استقبال مردم بیشتر خواهد بود. رسانه میتواند با انتخاب مشی مناسب، جشنها را به خانهها ببرد. میتواند با جهتدهی مناسب، خانوادهها را همسو کند. چنانکه همه ما جشن را به خانه ببریم و تفاوت عید و یک روز معمولی را در نوع نگرش و رفتار و گفتار نشان دهیم و بر این روش از بهترین بستر مناسبتی، روش تربیت دینی را برای فرزندانمان فراهم کنیم.
4- تحقیق
در بستر معارف دینی، ما باید محقق و در گستره برنامهسازی طبعا باید مولف باشیم. گاهی مناسبتها در یک شبانهروز خلاصه میشوند، میآیند و میروند که به طور قطع برنامههای ویژه این مناسبتها تک قسمتی و گذراست،یعنی تکبرنامههایی که کلی و عمومی ساخته میشود. در مناسبتهای سوگواری با قطع موسیقی باز همان برنامهها را پخش میکنیم و در بیشتر جشنها هم با پخش موسیقیهای معمولی، برنامهها سرنوشتی مشخص دارند، در حالی که ما میتوانیم برای همه سنین و مخاطبان، متناسب با همان مناسبت برنامهسازی کنیم.
میتوانیم به جای این که سخنان ائمه اطهار(ع) را پشت سر هم و بیوقفه بخوانیم یا بر صفحه تلویزیون حک کنیم، وزن و اندازه واقعی فرمایشات ایشان را با دستاوردهای روانشناسی و جامعهشناسی ضمن معرفی به مخاطب، تحلیلی برای درک بیشتر داشته باشیم.
میتوانیم برای مخاطب جوان، شواهد علمی و عینی این فرمایشات را مطرح کنیم که همه اینها بدون تحقیق میسر نیست. تحقیق در برنامههای مناسبتی بازوان قوی برنامهساز است؛ اما نکتهای را نباید فراموش کرد و آن این که گاهی برنامههای ما فقط تحقیق ارائه میکنند و از قالب کتابخوانی پا را فراتر نمیگذارند.
ضروری است ما محققانی مولف باشیم تا بتوانیم متناسب با نیاز مخاطب و ذائقه او، برنامه بسازیم.
ارسال نظرات در انتظار بررسی: ۰ انتشار یافته: ۰
میتوانیم به جای این که سخنان ائمه اطهار(ع) را پشت سر هم و بیوقفه بخوانیم یا بر صفحه تلویزیون حک کنیم، وزن و اندازه واقعی فرمایشات ایشان را با دستاوردهای روانشناسی و جامعهشناسی ضمن معرفی به مخاطب، تحلیلی برای درک بیشتر داشته باشیم.
میتوانیم برای مخاطب جوان، شواهد علمی و عینی این فرمایشات را مطرح کنیم که همه اینها بدون تحقیق میسر نیست. تحقیق در برنامههای مناسبتی بازوان قوی برنامهساز است؛ اما نکتهای را نباید فراموش کرد و آن این که گاهی برنامههای ما فقط تحقیق ارائه میکنند و از قالب کتابخوانی پا را فراتر نمیگذارند.
ضروری است ما محققانی مولف باشیم تا بتوانیم متناسب با نیاز مخاطب و ذائقه او، برنامه بسازیم.
مخاطب را فراموش نکنیم
گاه ما چنان غرق برنامه میشویم که مخاطب را فراموش میکنیم. مخاطب با برنامهای که آن را نمیبیند و فراموش میکند، ارتباط برقرار نمیکند.
در بسیاری از ویژهبرنامههای مناسبتهای مذهبی مخاطب فراموش میشود. طبعا مشارکت مخاطبان و تعامل با آنها میتواند صمیمیت لازم و نزدیکی میان برنامهساز و مخاطبان را ایجاد کند. در حال حاضر عمدهترین شکل حضور مخاطب در برنامهها، شرکت در مسابقه تلفنی و حضوری یا طرح پرسش است. بد نیست در مناسبتهای مذهبی فارغ از فرم تلویزیونی به میان مردم برویم و از آنها در تدارک جشنها یا سوگواریها کمک بگیریم. به جای گفتن برای آنها، از آنها بشنویم مثلا در اعیاد، جشنهای خیابانی و کاروانهای فرهنگی پرانرژی و شاد راه بیندازیم. مردم را تشویق به برگزاری جشنها یا سوگواری محلهای کنیم و بعد خودمان مهمان آنها باشیم. طبعا این اتفاقات مردمی رسانهای، اگر هدفمند طراحی و اجرا شوند، میتوانند تاثیر مناسبی بر مخاطب بگذارند و هویت ویژه و استقلال معنایی و مفهومی خود را حفظ کنند.
در بسیاری از ویژهبرنامههای مناسبتهای مذهبی مخاطب فراموش میشود. طبعا مشارکت مخاطبان و تعامل با آنها میتواند صمیمیت لازم و نزدیکی میان برنامهساز و مخاطبان را ایجاد کند. در حال حاضر عمدهترین شکل حضور مخاطب در برنامهها، شرکت در مسابقه تلفنی و حضوری یا طرح پرسش است. بد نیست در مناسبتهای مذهبی فارغ از فرم تلویزیونی به میان مردم برویم و از آنها در تدارک جشنها یا سوگواریها کمک بگیریم. به جای گفتن برای آنها، از آنها بشنویم مثلا در اعیاد، جشنهای خیابانی و کاروانهای فرهنگی پرانرژی و شاد راه بیندازیم. مردم را تشویق به برگزاری جشنها یا سوگواری محلهای کنیم و بعد خودمان مهمان آنها باشیم. طبعا این اتفاقات مردمی رسانهای، اگر هدفمند طراحی و اجرا شوند، میتوانند تاثیر مناسبی بر مخاطب بگذارند و هویت ویژه و استقلال معنایی و مفهومی خود را حفظ کنند.
امیرحسین خرمشاهی
گفت و گو
