حمايت از توليد با ابزار تعرفه

تجربه صنعت خودرو، نمونه قابل‌توجهي در اين زمينه است. سياست محدوديت واردات با هدف حمايت از توليد داخلي دنبال شد اما حذف يا کاهش شديد رقابت خارجي لزوما به ارتقاي کيفيت، کاهش قيمت و افزايش رقابت‌پذيري منجر نشد. در چنين شرايطي، توليدکننده‌اي که بازار نسبتا تضمين‌شده‌اي در اختيار دارد، با فشار کمتري براي بهبود محصول خود مواجه خواهد بود.

همين نگراني درباره صنعت لوازم خانگي نيز وجود دارد. البته شرايط فعلي کشور با دوره‌هاي عادي اقتصادي متفاوت است و ممکن است براي جلوگيري از آسيب ديدن توليد داخلي، اعمال محدوديت‌هاي موقت در برخي حوزه‌ها ضروري باشد. با اين حال، حمايت موقت نبايد به سياست دائمي تبديل شود.

در اين ميان، تعرفه مي‌تواند ابزار انعطاف‌پذيرتري براي تنظيم بازار باشد. دولت مي‌تواند با تعيين تعرفه‌هاي کارشناسي‌شده، ضمن ايجاد فرصت براي توليدکننده داخلي، سطحي از رقابت را نيز در بازار حفظ کند. تفاوت تعرفه براساس نوع، قيمت، فناوري و ميزان داخلي‌سازي کالا نيز مي‌تواند امکان سياست‌گذاري دقيق‌تر را فراهم کند.

هدف از حمايت صنعتي نبايد صرفا جلوگيري از ورود کالاي خارجي باشد؛ بلکه بايد ايجاد فرصت براي توليدکننده داخلي جهت افزايش کيفيت، کاهش هزينه و حرکت به سمت رقابت‌پذيري باشد. اگر بازار براي مدت طولاني از رقيب خالي شود، حمايت ممکن است از يک ابزار توسعه صنعتي به عاملي براي تثبيت ناکارآمدي تبديل شود.

بنابراين، ميان حمايت از توليد و حذف رقابت بايد تفاوت قائل شد. حمايت در شرايط خاص مي‌تواند موجه باشد اما سياست صنعتي پايدار نيازمند آن است که توليدکننده داخلي در کنار حمايت، با سازوکار رقابت نيز مواجه باشد. در غير اين‌صورت، هزينه حمايت در نهايت مي‌تواند از مسير قيمت و کيفيت به مصرف‌کننده منتقل شود.

تجربه تعرفه‌هاي پلکاني خودرو نيز نشان مي‌دهد که سياست تجاري مي‌تواند به جاي يک ممنوعيت يا تعرفه يکسان، متناسب با ويژگي کالا طراحي شود. در چنين رويکردي، حمايت از توليد داخلي با ملاحظات مصرف‌کننده، فناوري و شرايط بازار همزمان ديده مي‌شود.