به گزارش جام جم آنلاین؛ هر وقت صحبت از ایران و تاریخ ایران در رسانههای خارجی میشود اولین اسمی که به وسط میآید دانشنامه ایرانیکا است، ایرانیکا یک پژوهش گروهی بینالمللی است که توسط دانشگاه کلمبیا در سال ۱۹۸۵ آغاز شد و تا کنون نیز ادامه دارد. این دانشنامه درباره واقعه ۱۷ شهریور مینویسدکه برای فهم آن باید به چند ماه قبل برگشت زمانی که یادداشتی با تیتر «ایران و استعمار سرخ و سیاه» و نام مستعار احمد رشیدی مطلق در روزنامه اطلاعات به دنبال مخالفت امام خمینی با اصلاحات ادعایی محمدرضا پهلوی و اتفاق افتادن قیام پانزده خرداد علیه امام خمینی نوشته شد که حاوی توهین به ایشان بود.
انتشار این یادداشت باعث اعتراض اقشار مختلف مردم در شهرهای مختلف از جمله قم، تبریز و شهرهای دیگر شد، اعتراضهایی که با دخالت عوامل حکومتی به خاک و خون کشیده شدند و مراسم چهلم هر یک از این اعتراضات به صحنهای جدید از اعتراض و درگیری تبدیل شد. در ماههای بعد این اعتراضها شکل گستردهتری به خود گرفت و بخشهای بیشتری از جامعه را در بر گرفت و به راهپیماییهای گسترده، تعطیلی بازارها و اعتصابها انجامید.
از اعتراضات تا سینما رکس؛ زنجیرهای که به جمعه خونین رسید
تک تک این رویدادها همچون زنجیرهای دست به دست هم دادند تا تاریخ ایران با یکی از تراژدیهای تاریخ معاصر خود روبهرو شود. ۲۸ مرداد سال ۱۳۵۷ در حالی که مردم برای تفریح به سینما رکس آبادان رفته بودند تا فیلم گوزنهای مسعود کیمیایی را ببینند، در پی یک آتشسوزی عمدی در سینما حبس شدند و چند صد نفر از افراد بیگناه جان خود را از دست دادند. این رویداد آنچنان در اذهان عمومی تاثیرگذار بود که نه تنها به برکناری جمشید آموزگار نخستوزیر وقت انجامید که گاهی از آن به عنوان یکی از محرکهای به پیروزی رسیدن انقلاب یاد میشود.
راهپیماییهای شهریور ۱۳۵۷ و اعلام حکومت نظامی
پس از واقعه سینما رکس در ۱۳ شهریور ماه همزمان با عید سعید فطر راهپیمایی بزرگی در حمایت امام خمینی و بازگشت وی از تبعید شکل گرفت، راهپیماییای که به گزارش رسانهها ۱۰۰ هزار نفر در آن شرکت کرده بودند. سه روز بعد نیز در ۱۶ شهریور راهپیمایی دیگری برگزار شد که به گزارش رسانههایی از جمله واشنگتن پست وسعت آن را صدها هزار نفر اعلام کرده بودند. این راهپیماییها حکومت را بر آن داشت که در تهران و ۱۱ شهر دیگر حکومت نظامی برقرار شود و ارتشبد غلامعلی اویسی مسئول اجرای حکومت نظامی شد که قرار بود از صبح جمعه هفدهم شهریور اجرا شود.
۱۷ شهریور ۱۳۵۷؛ میدان ژاله چگونه به صحنه درگیری تبدیل شد؟
صبح جمعه جمعیت زیادی در میدان ژاله و خیابانهای اطراف تجمع کرده بودند که منجر به درگیری میان نیروهای نظامی و معترضان شد. رسانههای آن زمان از جمله واشنگتن پست در گزارش ۹ سپتامبر ۱۹۷۸ فرماندار نظامی نوشتند فرماندار نظامی تهران از ۵۸ کشته و ۲۰۵ زخمی در درگیری اصلی خبر داده است و معترضان نیز اعداد بالاتری اعلام میکنند. در روزهای پس از تراژدی ارقام متفاوتی از تعداد شهدای آن در رسانههای خارجی منتشر شد که از دهها تا هزاران نفر را شامل میشد.
مثلا کارن پلیسکین در پژوهش ایرانشناسی دانشگاه کمبریج نوشته است روزنامههای خارجی آن روزها تعداد کشتههای میدان ژاله را از ۱۰۰ تا ۲۵۰ نفر ذکر شده است. این در حالی است که دانشنامه ایرانیکا تعداد تلفات این واقعه را ۶۴ کشته در میدان ژاله و ۲۴ کشته در دیگر نقاط تهران را اعلام کرده است.
جمعه سیاه چگونه مسیر مبارزات انقلاب را تغییر داد؟
واقعه جمعه خونین اثرات زیادی را در جامعه آن روزگار گذاشت که مهمترین آن را میتوان به تغییر شیوه مبارزه اشاره کرد. چارلز کرزمن در کتاب «انقلاب تصور ناپذیر در ایران» مینویسد؛ پس از جمعه سیاه برای مدتی بیش از دو ماه تظاهرات بزرگ خیابانی در مقیاس پیشین برگزار نشد و اعتراضها به سمت اعتصاب رفت. این اعتصابها عملا با اعتصاب پالایشگاه تهران در ۱۷ شهریور شروع شد و در ماههای بعد نیز به بخشهای مختلف اقتصاد و سرانجام نفت کشیده شد. از همین منظر هم جمعه سیاه نه فقط یک سرکوب خیابانی در تاریخ انقلاب اسلامی که یکی از عوامل مهم در تغییر شکل مبارزه انقلابی به حساب میآید.
در گفتوگو با جامجم آنلاین عنوان شد
در پاسخ به جامجم آنلاین مطرح شد
در گفتوگو با جام جم آنلاین مطرح شد
