براساس مصوبه دولت، تسویه مطالبات فروشندگان حداکثر ظرف ۷۲ ساعت باید انجام شود، اما بررسیهای میدانی همچنان از تاخیرهایی حکایت دارد که در برخی موارد به چند هفته و حتی حدود یک ماه رسیده است.
ماجرا از اواخر خردادماه امسال آغاز و پرداخت مطالبات فروشگاههای طرف قرارداد کالابرگ با وقفه ۲۵ و ۳۰ روزه مواجه شد و پول فروشگاهها از ابتدای خرداد مانده بود. براساس گزارشهای منتشرشده، برخی فروشندگان نزدیک به یک ماه برای دریافت مطالبات خود منتظر مانده بودند. تا پیش از آن (اوایل خرداد)، تسویه خریدها بهشکل منظم و حتی روزانه انجام میشد، اما با ایجاد وقفه در پرداخت منابع، فاصله میان فروش کالا و دریافت وجه افزایش یافت.
براساس دستورالعمل اجرایی دولت، قرار بود فروشگاه پس از ارائه کالا و ثبت تراکنش، حداکثر ظرف ۷۲ ساعت وجه خود را دریافت کند. این زمانبندی برای فروشگاههای کوچک اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا بخش قابل توجهی از این واحدها کالا را به صورت روزانه یا هفتگی خریداری میکنند و سرمایه در گردش محدودی دارند.
وقتی یک سوپرمارکت یا فروشگاه عرضه مواد غذایی، کالاهایی مانند برنج، روغن، مرغ، گوشت و لبنیات را در قالب کالابرگ عرضه میکند، باید بتواند بلافاصله موجودی خود را جایگزین کند. اگر پول فروش برای چند هفته به حساب فروشنده واریز نشود، عملا سرمایه در گردش فروشگاه قفل میشود. این مشکل برای فروشگاههایی که حجم بالایی از تراکنشهای کالابرگی دارند، جدیتر است. برخی فروشندگان اوایل تیرماه اعلام کردهاند که ماهانه حدود ۵۰۰ میلیون تا ۲ میلیارد تومان فروش کالابرگی دارند. در چنین شرایطی، تاخیر چندروزه نیز قابل توجه است و تاخیر چندهفتهای میتواند بخش بزرگی از نقدینگی واحد صنفی را از چرخه خارج کند.
۷۲ ساعت کجا رفت؟
تاخیر در پرداخت مطالبات، فقط یک اختلاف زمانی ساده میان دولت و فروشندگان نیست. برای یک واحد صنفی کوچک، هر روز تاخیر میتواند بهمعنای افزایش هزینه مالی، عقبافتادن اقساط بانکی، برگشت چکهای خرید، مسدودشدن حساب و از دسترفتن اعتبار نزد تامینکنندگان باشد. در شرایط تورمی، این مساله اهمیت بیشتری پیدا میکند. فروشندهای که امروز کالا را با قیمت مشخص میفروشد و پول آن را چند هفته بعد دریافت میکند، الزاما نمیتواند همان کالا را با همان قیمت خریداری کند؛ بنابراین تاخیر در تسویه، علاوه بر فشار نقدینگی، میتواند قدرت خرید مجدد فروشگاه را نیز کاهش دهد.
یعقوب اندایش، معاون رفاه و امور اقتصادی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، اوایل مردادماه اعلام کرد بخشی از تاخیرها ناشی از کسری منابع در پرداختهای خردادماه بوده که با حدود یک هفته تاخیر انجام شده است. وی افزود: تا ۲۵ تیرماه تمام مطالبات فروشگاههای طرف قرارداد کالابرگ، براساس منابع وصولشده، تسویه شده است. عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی نیز همان زمان درباره این مساله گفت: موضوع عدم تسویه بهموقع مطالبات فروشگاهها در ستاد اقتصادی دولت مطرح شده و با تدبیر رئیسجمهور مقرر شده کسری منابع پیشین کالابرگ از منبع دیگری تامین شود و مطالبات فروشگاهها هرچهسریعتر تسویه شود. با این حال، اظهارات فروشندگان و گزارشهای میدانی نشان میدهد مساله برای همه واحدها به یک شکل حل نشده است.
وقتی فروشنده دیگر کالابرگ نمیپذیرد
بررسیهای میدانی نشان میدهد در روزهای اخیر نیز وضعیت پذیرش کالابرگ در برخی فروشگاهها تغییر کرده است. در یک فروشگاه، خرید کالابرگی همچنان انجام میشود، اما فروشگاهی دیگر میگوید که فعلا پذیرش کالابرگ متوقف شده است. با این حال بسیاری از فروشگاههای زنجیرهای بزرگ همچنان بدون محدودیت به دارندگان اعتبار کالابرگ خدمات ارائه میکنند، اما برای خانواری که فروشگاه محل خود را براساس نزدیکی و دسترسی انتخاب کرده، توقف پذیرش در همان واحد میتواند بهمعنای دشواری بیشتر برای خرید باشد. برخی فروشندگان نیز صراحتا تاخیر در دریافت مطالبات را یکی از دلایل محدودکردن پذیرش کالابرگ اعلام کردهاند. از نگاه آنها، اگر قرار باشد کالا تحویل داده شود، اما پول آن هفتهها بعد برسد، ادامه این کار دشوار خواهد شد.
پرداخت مطالبات فروشگاهها در ۱۰ روز
غلامرضا تاجگردون، رئیس کمیسیون برنامه، بودجه و محاسبات مجلس: مشکلات مربوط به نگرانی مغازهداران، نحوه عرضه کالاهای اساسی، کنار گذاشته شدن برخی فروشگاههای زنجیرهای و تأخیر در پرداخت مطالبات فروشندگان از جمله چالشهای اجرای کالابرگ است که این مسائل بار اجرای طرح را بیشتر کرده است.
علی بابایی کارنامی، رئیس کمیسیون اجتماعی مجلس: قرار بود در خصوص مساله فروشگاهها نیز ۲۴ ساعته مشکل حل شود فرصتی که اکنون براساس گزارشها یک ماهه است و فروشگاهها نیز مشکل دارند؛ وزیر تعاون عنوان میکند که ۱۰ روزه این کار انجام میشود، اما براساس گزارشهای ما یک ماهه است.
احمد میدری، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی: در حال حاضر حدود ۶۹۰ هزار پایانه فروشگاهی در طرح کالابرگ فعال است، البته ممکن است یک فروشگاه چند پایانه داشته باشد؛ بنابراین تسویه این حجم از تراکنشها یک عملیات گسترده است که تاکنون بدون مشکل انجام میشد. از ۲۵ خردادماه با وقفههایی در پرداختها مواجه شدیم که این وقفهها در گذشته حدود ۲۰ روز بود و اکنون به حدود ۱۰ روز کاهش یافته است. در همین زمینه، دولت روز یکشنبه گذشته مصوبهای داشت که با یک ابهام حقوقی درباره حسابهای پشتیبان مواجه بود و امیدواریم با رفع این ابهام، امکان استفاده از رسوب حسابها برای پرداخت مطالبات گندمکاران و کالابرگ فراهم شود تا نوسانات بودجه دولت بدون خلق پول مدیریت و پرداختها بهموقع انجام شود. اگر هدف صرفا پرداخت بهموقع و بدون مشکل باشد، فروشگاههای زنجیرهای حتی حاضر هستند تا دو ماه پس از خرید، تسویه حساب انجام شود، اما حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد خریدها از فروشگاههای زنجیرهای انجام میشود و بخش عمده خرید مردم از فروشگاههای خرد صورت میگیرد. سیاست رئیسجمهور این بوده که بهدلیل جنبه حمایتی طرح و ضرورت دسترسی مردم، از ظرفیت همه فروشگاهها استفاده شود. اگر قرارداد صرفا با فروشگاههای زنجیرهای منعقد میشد، نوسانات مربوط به زمان تسویه کمتر بود، اما این موضوع دسترسی مردم را محدود میکرد.
درمان یا پاککردن صورت مساله؟
همزمان با این اختلافات، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، برنامه اتصال فروشگاهها به شبکه ملی کالابرگ را نیز دنبال میکند. براساس برنامه اعلامشده، فروشگاههای زنجیرهای، شرکتهای حقوقی چندشعبهای و فروشگاههای خرد با بیش از یک میلیارد تومان فروش کالابرگی در ماه تا پایان شهریور فرصت دارند از طریق سامانه فروشگاهی به شبکه ملی کالابرگ متصل شوند. سایر فروشگاههای خرد با فروش کمتر از یک میلیارد تومان نیز تا پایان آذرماه فرصت خواهند داشت. قرار است نرمافزار ویژهای روی دستگاههای فروش نصب شود و کالاهای خریداریشده از طریق بارکد ثبت شوند. هدف، ثبت دقیقتر تراکنشها، رصد نوع کالا، کنترل تخلفات و رفع سریعتر مغایرتهای مربوط به تسویه است. این اقدام میتواند به کارایی و شفافیت بیشتر کمک کند، اما مساله اصلی فروشندگان همچنان پابرجاست که پول چهزمانی به حسابشان بازمیگردد؟
کالابرگ به شبکه گستردهای از فروشگاهها متصل شده است. بیش از ۲۶۰ هزار فروشگاه به این طرح متصل شدهاند و حدود ۸۰ درصد خریدها در فروشگاههای خرد و محلی انجام شده و هر ماه بیش از ۸۵هزار میلیارد تومان خرید کالابرگی ثبت میشود. این ارقام نشان میدهد فروشگاههای کوچک و محلی بخش مهمی از اجرای طرح را بر دوش دارند؛ بنابراین نمیتوان مشکلات آنها را صرفا یک مساله حاشیهای دانست. هرچند اتصال فروشگاهها به سامانه ملی کالابرگ و ایجاد داشبورد شفاف، اقدام مثبتی است، اما تا زمانی که پول فروشنده بهموقع پرداخت نشود، مشکل اصلی همچنان پابرجاست.
