سادهلوحانه است اگر باور کنیم که بحران منطقه صرفا در گرو سخن از نقض «تفاهمنامه» و حتی «حمله به کشتیهای تجاری» است، زیرا آنچه رخ میدهد فراتر از اینهاست: نخست، بحران اعتماد؛ دوم، ماهیت افسارگسیخته زبان خشونت در سیاستهای آمریکا و سوم، وجود «عامل صهیونیستی» بهمثابه یکی از عوامل بحرانآفرین.
تشدید اخیر بمبارانهای آمریکایی، درگیری را در برابر چالشهای دشواری قرار میدهد که نادیدهگرفتن آنها و نیز فرضیههایی که ایالات متحده مطرح میکند، آسان نیست؛ زیرا هدف از این اقدامات، تحمیل قواعد درگیری و ترسیم نقشههای جدید در منطقه است، آن هم زیر پوششهای مبهمی که در آنها امنیت و ایدئولوژی درهم میآمیزند، بهگونهایکه جغرافیا، بازارهای انرژی و آبراهها به بخشی از این نقشهها و از راهبردهای درگیری بینالمللیای بدل میشوند که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در ذهن خود میپروراند.
آنچه در روزهای اخیر از تشدید نظامی رخ داده، بازتابدهنده شکست آمریکا در سیاست مهار و در تغییر بروندادهای تفاهمنامه از چارچوب و زمانبندی آن با هدف خارجساختن اوضاع از کنترل و بههمریختن کشورهای منطقه است. همین امر سخن از واقعگرایی در اجرای سیاسی تفاهمنامه را منوط به وجود اعتماد واقعی و تضمینهای بینالمللی میکند، بهدور از فشارهایی که بندهای تفاهمنامه را به اقداماتی پیوند میزنند که به پیچیدهترشدن پرونده هستهای ایران و روند بازرسیهای آژانس بینالمللی انرژی اتمی میانجامد.
تشدید بحران نظامی و اصرار ایالات متحده بر تفسیر یکجانبه از تفاهمنامه، در کنار تهدید به نابودی زیرساختها، نشان میدهد یافتن راهحلی واقعبینانه که طرفین آن را بپذیرند و در عمل نیز قابل اجرا باشد، تا چه اندازه دشوار است؛ چرا که در توییتها و اظهارات رئیسجمهور ترامپ چیزی جز «دمیدن در خاکستر» و برانگیختن افکار عمومی و گستراندن دامنه آتشها و جستوجوی «امتیاز» اینجا و آنجا نمییابیم؛ امری که به معنای بازگرداندن اوضاع به نقطه صفر و بستن راه بر تلاشهای کشورهای ضامن و بر هر کوششی است که هدفش کاهش پیامدهای این درگیری بر جهان و بر بازارهای انرژی، غذا و کود است؛ بهویژه با تبدیلشدن آن به دروازهای به جهنم جنگهای محلی با نقابهای مذهبی و سیاسی؛ جنگهایی که میتوانند تمام جغرافیای خاورمیانه را از تنگه هرمز تا بابالمندب دربرگیرند و بزرگترین تهدید را شکل دهند؛ تهدیدی که میتواند تجارت جهانی را فلج کند و همگان را در برابر چرخهای غریب از مسابقه تسلیحاتی و گشودهشدن انبارهای اورانیوم غنیشده سطح بالا قرار دهد.
