بازیکنانی که از اروپا راهی آمریکای شمالی شدهاند، از همان لحظه ورود با شرایطی متفاوت روبهرو میشوند. گرمای سنگین، رطوبت بالا و هوایی که تنفس در آن دشوارتر از شرایط معمول به نظر میرسد. بسیاری از کارشناسان معتقدند یکی از مهمترین نبردهای این جام جهانی نه در زمین مسابقه، بلکه در جنگ با شرایط آبوهوایی رقم خواهد خورد.
برای درک بهتر این شرایط، مرکز تخصصی «Precision Fuel and Hydration» در جنوب انگلستان آزمایشگاهی ویژه ساخته است که میتواند شرایط جوی شهرهایی مانند میامی و مونتری مکزیک را شبیهسازی کند. در یکی از این آزمایشها، یک خبرنگار تنها ۵۰ دقیقه فعالیت بدنی شامل دویدن و پیادهروی روی شیب را تجربه کرد؛ فعالیتی که تقریبا معادل یک نیمه فوتبال محسوب میشود.
نتایج این آزمایش قابل توجه بود. در کمتر از یک ساعت، وزن بدن او حدود ۰.۶۴ درصد کاهش یافت، دمای مرکزی بدن بیش از یک و نیم درجه سانتیگراد افزایش پیدا کرد و متخصصان برآورد کردند که توانایی عملکرد فیزیکی او حدود ۱۰ درصد افت کرده است. نکته مهم این است که این آزمایش با شدتی بسیار پایینتر از فوتبال حرفهای انجام شد. حال تصور کنید بازیکنان حاضر در جام جهانی باید هر چند روز یک بار ۹۰ دقیقه یا بیشتر با حداکثر توان در چنین شرایطی بازی کنند.
وقتی گرما تاکتیکها را تغییر میدهد
برای اندازهگیری شدت گرما در مسابقات فوتبال از شاخصی به نام «دمای حبابتر مرطوب» یا WBGT استفاده میشود. این شاخص علاوه بر دمای هوا، عواملی مانند رطوبت، سرعت باد و میزان تابش خورشید را نیز در نظر میگیرد. اتحادیه جهانی بازیکنان فوتبال (FIFPRO) توصیه میکند در صورتی که این شاخص به ۲۸ درجه سانتیگراد برسد، مسابقه به تعویق بیفتد.
بر اساس مدلسازیهای اقلیمی انجامشده برای جام جهانی ۲۰۲۶، حدود یکچهارم مسابقات در شرایطی برگزار خواهند شد که شاخص WBGT بالاتر از ۲۶ درجه باشد و برخی دیدارها حتی از مرز ۲۸ درجه نیز عبور کنند. شهرهایی مانند میامی، مونتری، کانزاسسیتی، فیلادلفیا، بوستون و منطقه نیویورک-نیوجرسی بیشترین احتمال را برای تجربه چنین شرایطی دارند.
همین مسئله باعث شد گروهی از متخصصان حوزه سلامت، اقلیم و علوم ورزشی در آستانه جام جهانی نامهای سرگشاده به فیفا ارسال کنند و نسبت به قرار گرفتن بازیکنان در معرض «سطوح نگرانکننده استرس گرمایی» هشدار دهند.
لیندزی هانت، دانشمند ارشد ورزشی در مرکز Precision Fuel and Hydration، میگوید گرما فقط باعث ناراحتی بازیکنان نمیشود، بلکه فیزیولوژی بازی را تغییر میدهد. به گفته او، وقتی دمای پوست و بدن بالا میرود، جریان خون برای خنک کردن بدن به سمت پوست هدایت میشود و در نتیجه عضلات فعال، خون کمتری دریافت میکنند. نتیجه این فرایند کاهش تعداد دوندگیهای سرعتی، افت توان تکرار این دوندگیها و کند شدن ریتم مسابقه است؛ بهویژه در دقایق پایانی هر نیمه.
نمونههای عملی این مسئله نیز در همین جام جهانی دیده شده است. در دیدار اسکاتلند و هائیتی که در بوستون برگزار شد، بن دوک، وینگر اسکاتلندی، پس از تعویض در دقیقه ۷۵ اعتراف کرد که هر دو عضله ساق پایش دچار گرفتگی شدهاند و از تعویض شدن کاملا راضی بوده است. او با لحنی طنزآمیز گفت عضلاتش قبل از خودش زمین مسابقه را ترک کرده بودند.
کارشناسان بر این باورند که گرمای شدید میتواند عملکرد فیزیکی ورزشکاران را بین ۲۰ تا ۳۰ درصد کاهش دهد. اما خطر اصلی تنها افت توان بدنی نیست. علائم هشداردهنده واقعی زمانی ظاهر میشوند که عملکرد شناختی بازیکن تحت تاثیر قرار بگیرد؛ نشانههایی مانند سردرگمی، اشتباهات غیرعادی، کاهش تمرکز یا حتی توقف تعریق. در چنین شرایطی موضوع دیگر صرفا ورزشی نیست و به یک مسئله پزشکی تبدیل میشود.
تیمهای اروپایی چگونه برای مقابله آماده میشوند؟
تاثیر گرما به حدی جدی بوده که تقریبا تمام جنبههای آمادهسازی تیمها را تحت تاثیر قرار داده است. رونالد کومان، سرمربی هلند، حتی مدعی شد که توماس توخل در انتخاب بازیکنان انگلیس شرایط آبوهوایی را در نظر گرفته است. کومان معتقد بود انگلیس احتمالا قصد دارد با تکیه بیشتر بر ضربات ایستگاهی و اوتهای بلند انرژی کمتری مصرف کند.
اما توخل این ادعا را رد کرد و تاکید داشت که برنامههای انگلیس بیشتر بر پایه علم و دادههای پزشکی طراحی شده است تا تغییر سبک بازی.
انگلیسیها برای سازگاری با گرما، اردویی ویژه در وست پالم بیچ فلوریدا برگزار کردند و در دماهایی نزدیک به ۳۲ درجه سانتیگراد تمرین کردند. همچنین از متخصصان مختلف و حتی اعضای تیم المپیک بریتانیا کمک گرفتند تا بهترین راهکارهای سازگاری با گرما را پیدا کنند.
یکی از ابزارهای مورد استفاده تیم ملی انگلیس، کپسولهای دیجیتالی کوچکی است که بازیکنان آنها را میبلعند. این کپسولها دمای مرکزی بدن را به صورت لحظهای اندازهگیری میکنند و به کادر پزشکی اجازه میدهند واکنش هر بازیکن به شرایط گرم را به طور دقیق زیر نظر بگیرند.
برنامهریزی انگلیس برای مقابله با گرما از بیش از یک سال پیش آغاز شده بود. بازیکنان در اردوهای تمرینی اسپانیا داخل چادرهای گرمشده تمرین کردند تا بدن آنها به تدریج با شرایط مشابه جام جهانی سازگار شود. متخصصان معتقدند در چنین شرایطی هدف اصلی ایجاد یک مزیت خارقالعاده نیست، بلکه جلوگیری از آسیب ناشی از شرایط محیطی است. به بیان دیگر، تیمی که بهتر استراحت کند، سریعتر ریکاوری شود و زودتر با شرایط زمانی و آبوهوایی سازگار شود، ممکن است برتری مهمی نسبت به رقبای خود به دست آورد.
آیا گرما میتواند قهرمان جام جهانی را تعیین کند؟
پاسخ کوتاه بسیاری از کارشناسان مثبت است. از نظر شرکتهای پیشبینی، فرانسه و اسپانیا همچنان مهمترین مدعیان قهرمانی محسوب میشوند. هر دو تیم از ستارههای فراوان، عمق ترکیب بالا و تجربه موفقیت در تورنمنتهای بزرگ برخوردارند.
با این حال تاریخ جام جهانی نکته جالبی را نشان میدهد. از ۲۲ دوره برگزارشده جام جهانی مردان از سال ۱۹۳۰ تاکنون، تنها دو تیم اروپایی توانستهاند خارج از قاره اروپا قهرمان شوند؛ اسپانیا در آفریقای جنوبی ۲۰۱۰ و آلمان در برزیل ۲۰۱۴. آخرین بار که جام جهانی در تابستان آمریکای شمالی برگزار شد، یعنی در سال ۱۹۹۴، برزیل جام را بالای سر برد.
البته پیشرفت علم ورزش، تغذیه و فناوریهای پزشکی باعث شده شرایط امروز با ۳۲ سال پیش قابل مقایسه نباشد. با این حال بسیاری از کارشناسان معتقدند تیمهای اروپایی برای فتح جام جهانی ۲۰۲۶ ابتدا باید از آزمونی دشوار عبور کنند؛ آزمونی که نام آن نه فرانسه است، نه آرژانتین و نه برزیل. نام این حریف، گرماست.
از «لبو فروش آبادانی» تا پرده سینما
ذرهبین رسانههای ورزشی دنیا روی بازیکنان برجسته
